Transcripties » Recent gemaakte samenvattingen van herkende teksten

De vonnisuitspraak beschrijft dat een man uit Bengalen veroordeeld wordt tot een zware doodstraf namens de Staten-Generaal. Hij zal op een executieplaats door een beul worden:

• Uitgekleed en op een kruis vastgebonden
• Met gloeiende tangen gemarteld op vlesige delen van zijn lichaam
• Van onder naar boven geradbraakt
• Zijn rechterhand afgehakt, waarmee hij in zijn gezicht wordt geslagen
• Onthoofd

Na zijn dood zal:

• Zijn hoofd op een pin worden gezet tegenover zijn lichaam
• Zijn lichaam naar het galgenveld worden gesleept
• Zijn lichaam op een kruis worden gelegd
• Zijn afgehakte hand aan een paal worden gespijkerd
• Zijn hoofd op een pin worden gezet
• Dit alles blijft staan tot vogels en weer het hebben verteerd

De veroordeelde moet ook de proceskosten betalen.

De rechter heeft besloten dat de dader op de gebruikelijke plek voor het uitvoeren van doodstraffen moest worden gestraft. Daar zou hij door de beul met gloeiende tangen worden vastgegrepen. Vervolgens moest hij worden geradbraakt, zijn rechterhand afgehakt en met die hand in zijn gezicht worden geslagen. Zijn lijk zou naar een plaats buiten de stad worden gesleept en op een rad worden gelegd totdat het door de elementen en vogels zou zijn vergaan. De dader zou daarnaast de proceskosten moeten betalen.

De veroordeelde reageerde hierop door te zeggen dat het slachtoffer zijn vrouw was die vreemdging. Hij verklaarde de anderen te hebben gestoken omdat zij hem sloegen. De officier van justitie verzocht om uitvoering van het vonnis. De rechtbank had bij het vonnis rekening gehouden met de extreme woede van de dader.

Een gevangene genaamd Laijer had meerdere mensen verwond met een mes in Evengem. Hij stak de fourier Helleberger van het regiment Wurtenberg in de wang, maar die kon ontsnappen door te vluchten naar het huis van de dominee van Lien. Daarna stak Laijer ook nog een slaaf genaamd Junri, die eigendom was van de Compagnie. Uiteindelijk werd Laijer met veel moeite gearresteerd en aan justitie overgedragen. Tijdens zijn arrestatie raakte Laijer zelf gewond aan zijn hoofd. Volgens de hoofdchirurgen was deze verwonding zo ernstig dat hij bij de kleinste complicatie plotseling zou kunnen overlijden. Om te voorkomen dat deze opzettelijke moordpoging ongestraft zou blijven, eiste rechter Eyss een snelle veroordeling vanwege het dringende karakter van de zaak.

Na een rechtszaak op Stellenbosch en Drakenstein besloot de koopman en landdrost Hendrik Lodewijk Bletterman het volgende over twee slaven:

• De slaaf Pedro van Bengalen, eigendom van de weduwe van wijlen burger Hercules Vroen, werd onschuldig bevonden en teruggegeven aan zijn eigenares.
• De slaaf Carolus van Mozambique, eigendom van burger Jan David Bijer, kreeg een huiselijke straf en werd daarna teruggegeven aan zijn eigenaar vanwege zijn lange gevangenschap.

In beide gevallen moesten de proceskosten nog betaald worden. Dit gebeurde aan Kaap de Goede Hoop.

Een rechtszaak over een drankvergunning in Stellenbosch en Drakenstein laat het volgende weten:

• Frederik Kannemijer had in augustus 1788 een drankvergunning gekregen voor de verkoop van koele en sterke dranken.
• Hij gaf de helft van zijn vergunning aan Jan Forbeseur voor 30 rijksdaalders per maand.
• Dit was tegen de regels volgens artikel 11 van het algemeen plakkaat van 11 oktober 1740.
• De boete hiervoor was 1000 gulden.
• In oktober vroeg Kannemijer toestemming voor een extra verkooppunt in Stellenbosch.
• Dit verzoek werd op 21 november afgewezen als onredelijk.

Jacobus van Leeuwen trad op als verdediger van Kannemijer. De aanklager was landdrost Hendrik Lodewijk Bletterman die de boete van 1000 gulden plus proceskosten eiste.

Er werden verschillende besluiten genomen over:

• Een slavin van burger Eksteen
• Een verzoek van Elizabeth Malan, vrouw van kornet David Malan
• De uitvoering van vonnissen tegen de verbannen burgers Van Zeil en Weeser, op verzoek van landdrost Bletterman
• Het gedrag van J.A. van der Poel
• Een verzoek van Petrus Peenaar over een gevangen slaaf genaamd Constapel van Bengalen op Robbeneiland
• Een melding dat burger kapitein Pieter van Breeda het volk van Wurtenburg zou hebben aangezet tot opstandig gedrag
• Een rapport van R.J. van de Rieten en Johannes Smut over luitenant Jonas Albertus van der Poel
• Het opnieuw vastleggen van verklaringen van Kalmbacher en Schligter
• Een verzoek van landdrost Bletterman over burger Jan Enzel
• Het gedrag van burger Hermanus Pietersen
• Een instructie aan landdrost Woeke over het meesturen van onderzoeksdocumenten bij het transport van gevangenen
• Een brief van burger Louis Cotze over mishandeling door luitenant J.A. van der Poel

Op 8 januari 1789 komt de raad bij elkaar onder leiding van president Johannes Izaak Rhenius. De leden Van Echten, Maasdorp en Mappa zijn ziek afwezig.

Jacobus van Leeuwen dient namens Jan Barendse vier verklaringen in voor een rechtszaak. Raadslid Rino Johannes van der Riet heeft hier geen bezwaar tegen.

De koopman en landdrost van de kolonies Stellenbosch en Drakenstein, Hendrik Lodewijk Bletterman, klaagt David Malan aan. Malan is kornet (officier) van de burgerdragonders in Stellenbosch. Hij wordt beschuldigd van:

• Het weglopen uit dienst
• Het ontvoeren van een slavin
• Overspel

De tijdelijke officier van justitie Gabriel Exter moet volgens een besluit van 11 december bewijzen aanleveren in deze zaak.

Perceuil heeft namens Jan Camer een verzoek ingediend. Een verbannen slavin genaamd Bima had zonder toezicht kinderen in het huis van de aanvrager achtergelaten. Tijdens haar verbanning is ze volgens de aanvrager sterk verbeterd in haar gedrag. Dit kan bevestigd worden door Kuuht, de opzichter van de slavenloge van de Vereenigde Oostindische Compagnie. De aanvrager wil daarom de slavin uit de slavenloge halen zodat zij weer voor zijn kinderen kan zorgen.

Dit verzoek werd op 24 december 1739 voorgelegd aan de Raad van Justitie, met Johannes Isaak Rhenius als president. De Raad wees het verzoek af.

Op 8 januari 1789 kwam de raad bijeen in de ochtend met Johannes Izaak Rhenius als voorzitter. Enkele leden waren afwezig door ziekte: van Echten, Maasorp en Mappa.

Jacobus van Leeuwen trad op als gemachtigde van Jan Barendse. De raad stemde in met zijn verzoek.

De landdrost van de koloniën Stellenbosch en Drakenstein, Hendrik Lodewijk Bletterman, diende een strafzaak in tegen David Malan (zoon van David), die kornet was bij de burgerdragonders van Stellenbosch. De aanklachten tegen hem waren:

• Kwaadwillige desertie
• Het ontvoeren van een slavin
• Overspel

De tijdelijke openbaar aanklager Gabriel Exter moest volgens de aanstelling van de raad van 11 december het bewijs aanleveren.

De rechter hoorde een zaak tegen enkele slaven, aangeklaagd door Johan Nicolaas Steven van Lijnden, de officier van justitie van het bestuur. De volgende personen werden opgepakt en in de gevangenis gezet:

• Josie uit Madagascar, slaaf van burger Christoffel Groenewald
• Jan Batist Baajoe (ook bekend als Mattheus) uit Bougies, slaaf van Pieter en Jurgen Henning Magnus
• Jan Batist uit Madagascar, slaaf van Truitje Bergh
• Baatjoe uit Bougies, slaaf van burger Jan Theunis Mulder
• Theresia uit Madagascar, slavin van burger Christoffel Groenewald

De slaven Josie en Jan Batist Baajoe werden ondervraagd door adjunct-officier Jan Denner. Vanwege tijdgebrek konden niet alle verdachten grondig worden verhoord. Toen de aanklacht werd voorgelezen, gaven de verdachten aan dat ze het begrepen.

De assistent Jacobus Verceul kende namens de burger Jan Jacob Meijer het volgende rechtsgeval. In 1785 had Meijer zijn slavin Tima van de Kaap gevangen laten zetten vanwege diefstal. Ze moest daarvoor gestraft worden. Het gerechtshof (officium fiscaal) startte een strafproces tegen Tima van de Kaap. De raad veroordeelde haar tot:

• Naar de vaste executieplaats gebracht worden
• Overgedragen worden aan de beul
• Met een strop om haar nek onder de galg staan
• Aan een paal vastgebonden worden
• Op haar blote rug streng gegeseld worden
• Levenslang verbannen worden naar het slavenverblijf van de Oost-Indische Compagnie

Meijer had echter veel zaken te regelen en een huis vol kinderen die sinds de dood van hun moeder toezicht nodig hadden. Tima was zeer bekwaam in deze taken.

De Raad heeft, namens de Staten-Generaal van de Verenigde Nederlanden, de volgende straffen uitgedeeld:

• Baatjoe van Bougies en Jan Bakst (ook bekend als Mattheus van Bourbon): straf met zweepslagen en 2 jaar in de boeien
• Februarij van Macasser: straf met zweepslagen en 1 jaar in de boeien
• Batist van Madagascar, Baatjoe van Bougies en Josie van Madagascar: straf met zweepslagen en 3 maanden in de boeien
• De slavin Therioia: terugsturen naar haar eigenaar

De veroordeelden moeten worden teruggestuurd naar hun eigenaren, die de kosten moeten betalen. De Raad bepaalt dat de gevangenen direct door hun eigenaren buiten het district moeten worden verkocht, verhuurd of gehuisvest. Ze mogen nooit meer terugkeren.

Op zaterdag 31 januari 1789 kwam er een speciale vergadering bijeen. Aanwezig waren president Johannes Isaak Rhenius en alle leden behalve Ronnenkamp en Mijer.

De tijdelijke aanklager meldde dat de verdachte Gabriel Exter de vorige dag laat in de middag naar het huis was gegaan van een vrijgelaten zwarte man uit Bengalen genaamd Laijer. Daar had hij de slavin Flora, die eigendom was van brandmeester Casper, met wie de verdachte eerder een relatie had, op moorddadige wijze 4 messteken toegebracht. Volgens de medische verklaring waren 2 van deze verwondingen dodelijk.

De Raad heeft een rechtszaak behandeld tegen Pieter Fourie. Na het horen van de aanklacht en het verweer heeft de Raad namens de Staten-Generaal van de Verenigde Nederlanden besloten dat:

• Pieter Fourie een boete moet betalen van 50 rijksdaalders aan de officier
• Zijn slaven Floris, Pedro en slavin Celie verkocht moeten worden
• Deze slaven nooit meer onder zijn macht of die van zijn familie mogen komen
• Hij alle proceskosten moet betalen

Deze zaak houdt verband met een andere rechtszaak tegen burger Gerhardus Dirk Kobze.

David Malan vertrok naar zijn veeboerderij in het district Graaffe Reinet. De eigenaren van het verzoekschrift hebben in Warnick met een slaaf en twee paarden gestuurd in september om hem terug te laten komen. De ondergetekende had al in augustus twee keer contact opgenomen met de secretaris van de kolonie, omdat de landdrost Woeke afwezig was. Op 10 september werd een dagvaarding gestuurd met het verzoek om Malan en Sara Zigelders te arresteren als ze gevonden werden.

Als Malan op zijn veeboerderij of ergens anders in het district verblijft, kan hij niet beweren dat hij niets wist van de rechtszaak tegen hem. Als dat niet zo is, betekent het dat hij op de vlucht is. In beide gevallen hoeft het verzoek van de indieners niet in behandeling genomen te worden.

De ondergetekende wil uitleggen waarom een afwezige verdachte geen verdediger kan krijgen, volgens Carpzoo. Hiervoor zijn twee redenen:

• Een verdediger kan niet weten wat de afwezige misdadiger heeft gedaan
• De rechter moet de bekentenis en omstandigheden uit de mond van de misdadiger zelf horen

De Raad krijgt een verzoek uit de kolonie Stellenbosch en Drakensteyn. Dit verzoek wordt afgewezen. Daarna geeft raadslid Ryno Johannes van der Riet namens burgemeester Morits Herman Otto Woeke van Graaffe Reinet een belangrijke mededeling door. De burgemeester wil dat twee zaken tegen burger Louis Kotze worden samengevoegd:

• Een aanklacht wegens grove belediging
• Een aanklacht wegens een buitenechtelijke relatie met de vrouw van burger Christoffel Otto

Deze juridische tekst uit 13 november 1788 behandelt de vraag of een afwezige verdachte zich mag laten verdedigen. De belangrijkste punten zijn:

• Een afwezige verdachte mag een verdediger krijgen die kan uitleggen waarom de verdachte afwezig is en diens onschuld kan bepleiten.
• Deze uitleg moet worden gegeven voordat de rechtszaak begint.
• Een vader mag wel opkomen voor zijn zoon die beschuldigd is van doodslag en diens onschuld bepleiten.
• Een vader mag echter niet volledig de plaats innemen van zijn afwezige zoon in het proces.
• Dit alles is bedoeld om te voorkomen dat een vonnis nutteloos wordt omdat het niet uitgevoerd kan worden bij een afwezige verdachte.

Het advies is ondertekend door H.L. Bletterman.

Bij de rechtszaak over Louis Kotze die beschuldigd werd van overspel, werd de zaak overgedragen aan de tijdelijke officier van justitie.

De vrouw van Stephanus Fauche kwam naar de rechtszaal om hem te vertegenwoordigen op basis van een volmacht. Dit werd afgewezen omdat Fauche persoonlijk moest verschijnen voor de strafzaak. Er werd een nieuwe oproep verstuurd voor 5 februari, met dreiging van arrestatie bij niet verschijnen.

De zaak kon niet behandeld worden omdat de magistraat van de kolonie Swellendam geen bewijs had gestuurd dat de oproep was bezorgd. Dit was niet de eerste keer dat deze magistraat nalatig was. Een soortgelijk geval deed zich voor bij een zaak over Carel Sterrenberg op 12 juni, waarbij Ryno Johannes van der Riet betrokken was.

Op 29 mei werd een dagvaarding uitgebracht tegen Susanna Holtshausen, de vrouw van Jacobus Steyn Jacobusz. Beide personen verschenen op de vastgestelde dag, maar er kwam nooit bericht over de betekening van deze dagvaarding. De raad besloot daarom:

• De landdrost per brief te informeren over hun ongenoegen
• Hem te waarschuwen dat bij herhaling van zulke nalatigheid er maatregelen zouden volgen om hem te dwingen zijn plicht beter uit te voeren

• Een op 2 oktober ontvangen namenlijst van personen die nog belasting (recognitiegeld) verschuldigd waren aan de klerken Johannes Marthinus Horak en Mollerstroom
• Deze personen, die onder het rechtsgebied van Stellenbosch en Drakenstein vielen, moesten naar Kaap worden gestuurd
• Van deze lijst waren slechts 2 personen aanwezig bij de burgerwapenoefening
• Deze 2 personen kregen opdracht zich naar Kaap te begeven om verklaringen af te leggen
• De overige personen waarvan de woonplaats bekend was, kregen schriftelijk bericht om op een bepaalde dag in Kaap te verschijnen

De rechtbank heeft het verzoek van de vrouw van David Malan gelezen. Ze vroeg om haar eigen zaken te mogen beheren, zoals ze dat nuttig vond voor haar man en kinderen. E. Malan heeft dit ondertekend op 4 september 1783.

De officier stemde in met het opheffen van het beslag op de bezittingen. Hij merkte op dat er de laatste jaren veel problemen waren tussen David Malan en zijn vrouw, wat leidde tot wangedrag van slaven en ongelukken. De officier vond wel dat er niets van de gezamenlijke bezittingen verkocht mocht worden.

De Raad besloot het volgende:

• Het beslag wordt opgeheven
• Deze personen mogen samen met de vrouw de bezittingen beheren:
  • David Malan de oude
  • Stephanus Malan
  • Jacob Malan
  • Jan Andreas Grundeling
• Ze moeten eerst een borgstelling regelen voor goed beheer
• Er mag niets verkocht worden tijdens deze periode
• Ze moeten hierover een officieel document opstellen

In oktober behandelden rechters een verzoek van David Malan de oude, ouderling van de kerk in het Zwartland, en Elisabeth Malan. Het verzoek ging over hun voortvluchtige zoon/man David Malan Davidszoon, die kornet (officier) was bij de burgercavalerie in Stellenbosch.

De rechters hadden de ondertekende 14 dagen gegeven om hierop te reageren. Hij merkte op dat:

• De aanvragers een stuk uit het strafrecht verkeerd hadden toegepast
• Hij erkent dat familie alles mag doen om elkaar te redden
• David Malan Davidszoon 4 weken de tijd had gekregen om te reageren op de beschuldigingen
• Van deze procedure niet zomaar kan worden afgeweken zonder goede redenen
• De redenen die de aanvragers geven niet voldoende zijn

De ondertekenaar van de brief begrijpt niet wat de aanleiding is voor alle onrust. Mogelijk hebben enkele ongeruste schuldeisers ongegronde zorgen geuit over:

• de staat van de boedel
• de afwezigheid van haar echtgenoot

Ze legt uit dat de schuldeisers helemaal geen problemen hebben met de betalingen. Ze willen hun kapitaal graag bij haar laten. Over haar afwezige man zegt ze dat niemand kan oordelen voordat hij terugkeert. Ze vertrouwt erop dat hij niets verkeerds heeft gedaan waarvoor hij zou moeten vluchten.

Ze vraagt of de boedel onder haar beheer mag blijven omdat:

• de schuldeisers ermee instemmen dat zij het kapitaal beheert
• ze bereid is om extra zekerheid te geven voor haar beheer
• de gereformeerde kerk ook akkoord is gegaan

Ze verzoekt daarom om de boedel vrij te geven en haar tijdens de afwezigheid van haar man het beheer toe te vertrouwen.

Op de dag erna rond 11:00 uur werd de verteller bij het koloniale gebouw door een ordonnans ruiter geïnformeerd dat mevrouw Malan bij de drostdij (bestuurskantoor) was aangekomen en hem dringend moest spreken. Bij zijn aankomst trof hij mevrouw Elisabeth Malan en haar zwager heemraad Crum aan op een van de zitbanken.

Nadat Crum was vertrokken, ging mevrouw Malan met de verteller naar binnen in een van de voorkamers. Ze vertelde hem dat ze in de nacht tussen 11 en 12 een geluid had gehoord. Ze dacht eerst dat het haar man was die zoals gewoonlijk laat thuiskwam. Toen ze 's ochtends opstond en merkte dat er nog geen wijn was uitgegeven aan het personeel, liet ze haar zoon op zijn kamerdeur kloppen. Na herhaaldelijk kloppen zonder antwoord, liet ze een raam van buitenaf openen om binnen te komen.

Ze ontdekte toen dat haar man weg was en had meegenomen:

• Een geweer met bandelier, kruit en lood
• Een nieuwe broek
• Twee kussens
• Twee rijpaarden uit de stal
• Twee riemen uit het slavenhuis

Ook de dienstmeid van Radyn was die nacht verdwenen. Mevrouw Malan wilde dit direct melden, eerst aan de verteller en daarna in Kaap. Ze vroeg ook of haar aanstaande veiling door kon gaan.

De vrouw van burger David Malan Davidsz had toestemming gevraagd aan de Raad van Justitie in Kaapstad om een vrijwillige openbare verkoop te houden op 18 van die maand. Haar man was kort daarvoor weggegaan, vermoedelijk om zijn veeboerderijen te bezoeken. Zij dacht dat de verkoop gewoon door kon gaan omdat ze het samen hadden afgesproken. Ze wilde wachten tot het laatste moment of tot haar man terug was om het eventueel nog af te zeggen.

Tot haar grote verbazing had de landdrost de verkoop verboden. Hij had waarschijnlijk bij de Raad van Justitie een verzoek ingediend om hun bezittingen onder toezicht van justitie te plaatsen. Daarna hebben afgevaardigden van de Raad een inventaris opgemaakt van hun bezittingen.

Het volgt over een zaak voor een rechtbank tussen de landdrost en koopman van de kolonie Stellenbosch en Drakenstein, Hendrik Lodewyk Bletterman, en Elisabeth Malan, vrouw van burger kornet David Malan Davidszoon. Op 4 september 1788 verklaart zij dat ze uit onwetendheid heeft ontkend bij de landdrost te hebben geklaagd over haar man die weggelopen was. Echter beweert zij dan dat ze het niet als officiële klacht bij de landdrost heeft ingediend, maar het slechts in een privégesprek met hem heeft besproken. Ze toont spijt over haar eerdere uitspraken en benadrukt dat ze haar man nog steeds respecteert.