Transcripties » Recent gemaakte samenvattingen van herkende teksten

Er werden verschillende besluiten genomen over rechtszaken, waaronder:

• Een zaak over de slaaf Domingo van Boegies voorgelegd door F.P. Deneys
• Een verklaring van Jacob S. Deneys over een brief van J.N.S. van Lynden
• Een verzoek van A.F. Le Saeuw over het beëdigen van een verklaring met betrekking tot gerechtsbode Ziervogel
• Een voordracht van tijdelijk aanklager Jacob Pieter Deneys over goederen gevonden in het pakket 'de Vlyt'
• Een zaak van landdrost Bletterman over de slaaf en slavin Bosetta aangaande diefstal bij burger Fredrik Kannemeyer
• Een rapport van van der Zeet en Pruter over bode C.E. Ziervogel in de zaak van J.J. Le Sueur
• Een verzoek over twee gevangen slaven van burger S.F. Theron
• Een zaak over kanonnier Roelof de Leeuw
• Een zaak over tamboer Symen Visser
• Een zaak over de slaaf Damen, eigendom van Jacob H. Marais
• Een zaak over de Hottentotin Zea en burger M. Byleveld

De landdrost kreeg van de bode in Stellenbosch, Ernst Fredrix Fautsman, een oud papiergeldstuk van 10 rijksdaalders. Dit was ingeleverd door Sabina, een slavin van de vroegere hoofdchirurg van het ziekenhuis, Pieter Domus. De landdrost riep de slavin bij zich en vroeg haar hoe ze aan zo'n groot bedrag kwam, wat ongewoon was voor een slaaf. Ze zei eerst dat haar man uit de Kaap het haar had gestuurd. Dit bleek een leugen. Later vertelde ze dat ze het geld had gekregen van burger Hermanus Combrink, ook bekend als Batjoe. Toen de slaaf Batjoe werd ondervraagd, zei hij dat hij via een andere slaaf wel geld aan Sabina had gegeven om een deken te kopen. Het was echter maar 5 rijksdaalders waard, niet 40 zoals Sabina beweerde. De landdrost vermoedde dat Sabina meer wist van een diefstal en liet daarom zowel haar als slaaf Batjoe gevangen zetten. Hij vroeg de adjunct-fiscaal om goedkeuring van de raad voor deze actie.

Deze tekst gaat over verschillende rechtszaken en besluiten in de koloniale tijd. De volgende zaken werden behandeld:

• Een zaak over Stephanus Cornelis Botman die zichzelf had aangegeven voor doodslag
• Een rechtszaak tussen officier van justitie I.F. Le Sueur en vaandrig Coenraad Nelson
• Een zaak over de slaaf Damon, eigendom van burger Stephanus Mharais, ingediend door landdrost H.L. Bletterman
• Een hoger beroep naar Batavia in een zaak tegen onderkoopman Johannes Frederik Kersten
• Een zaak over soldaat Hikzzood
• Een zaak over burger Hendrik Albert Feit en de slaaf Lestar
• Een zaak over de slaven Savina en Batjoe
• Verzoeken van burgers Ian Smit en Jacob Johannes van den Berg over borgstelling
• Een zaak over Jan Smit van Delburg en borgstelling
• Een rapport van de heren Van der Riet en Flech over een verklaring
• Een zaak over de Hottentot Hendrik en de slaaf Mey

Er was een rechtszaak waarbij Hendrik Lodewijk Bletterman als openbare aanklager optrad tegen verschillende mensen. Dit waren onder anderen:

• Jochem van Mandaar, Telemachus van Malabaar en Sephta van Bengalen
• Een zaak tegen slaaf Lestor waarbij burger Hendrik Albert Feit betrokken was
• Een zaak over diefstal door slaaf Batjoe en slavin Sabina bij burger Kannemeyer
• Een zaak tegen Rammy uit Bengalen
• Een zaak over mishandeling van slaaf May door Hottentot Hendrik
• Een zaak tegen Mercuus uit Bengalen over het openbreken van een kist en diefstal door slaaf Batjoe en slavin Koretta bij Fredrik Kannemeyer
• Een zaak tegen burger Albert en Hendrik Albert Feit
• Een zaak over slaaf Damon van burger Jas Stephanus Marais
• Een zaak over een Hottentot meisje La die in dienst was bij burger Johannes Casper Albertyn

Ook waren er rechtszaken tegen:

• Pieter Bezuidenhout
• F.F. Weitsman
• M. Esterhuyzen
• G. Visagie
• Barend Vry
• Pieter Brand
• Martinus Byleveld

Er werd een ongeboren baby van 5 of 6 maanden gevonden. De onafhankelijke rechercheur ontdekte dat de moeder een slavin was genaamd Amelia van Bali, die eigendom was van de handelscompagnie's kok Denner. Toen Amelia werd verhoord door de commissie van de Raad bleek duidelijk dat zij geen schuld had. De baby was per ongeluk van haar afgekomen toen ze op het toilet zat. Hoewel er geen reden was om Amelia te vervolgen, kon ze niet worden vrijgelaten zonder uitdrukkelijke toestemming van de Raad. Vanwege deze omstandigheden werd besloten Amelia terug te sturen naar haar eigenaar omdat ze onschuldig was bevonden.

Bij een onderzoek in de districten van Stellenbosch en Drakenstein werd de officier van justitie door Marthinus Rijleveld op een dusdanig beledigende manier behandeld dat het onderzoek moest worden gestaakt. Dit bracht de veiligheid en rust van de inwoners en hun bezittingen in gevaar. De officier van justitie heeft nog nooit eerder zo'n beledigende behandeling meegemaakt tijdens zijn werk. Hij vraagt nu aan de raad om Rijleveld op een door hen te bepalen dag voor de raad te laten verschijnen. Als straf wordt voorgesteld om Rijleveld voor een periode van 14 dagen op water en brood te zetten vanwege zijn beledigende uitspraken tegen de officier van justitie.

H.L. Bletterman diende op 9 december 1790 een verzoek in bij de rechtbank in Kaap de Goede Hoop. Hij moest 100 ducatons betalen aan de kerkelijke armenzorg van de gemeente Stellenbosch. De rechtbank zou hierover nog een besluit nemen. De secretaris W. Rijneveld ondertekende dit document.

De boodschapper vroeg of hij binnen mocht komen. De vergadering was compleet. Sommige leden vertelden dat Bijleveld zich met bepaalde verzoeken tot hen had gericht. Ze hadden hem verteld dat hij daar niet mee in de vergadering moest komen. Ze waren het allemaal eens met het voornemen omdat ze overtuigd waren van Bijleveld's eigengereide en brutale gedrag.

Toen hij binnen werd gelaten, vroeg hij direct wie de kosten zou betalen omdat zijn slaaf door de rechter was vastgezet. De leden antwoordden dat hij met zulke zaken niet bij hen moest komen. Hierop vertrok hij.

Een van de leden, Jacob Eksteen, overhandigde daarna aan de ondergetekende de bijgevoegde verzoeken. Hij gaf aan dat hij deze had laten kopiëren omdat hij enkele dagen geleden zelf had gemerkt dat er te veel toegeeflijkheid was getoond richting Bijleveld. Het werd noodzakelijk geacht om Bijleveld tot de orde te roepen.

Stephanus Cornelis Botma heeft bekend dat hij in een dronken bui in Graaff-Reinet met een mes zijn oom Smith wilde steken. Bhatnia beschermde Smith, nam het mes af en werd in zijn linkerzij gestoken. De heer Landdaart was hier getuige van. De volgende ochtend werd Katenbrink dood aangetroffen. Botma is toen met secretaris Maijnier naar zijn oom Andries Smith gereden. Later is hij bij Cloete gekomen, van plan om dit bij de hoofdaanklager in Kaap te melden. Hij wist dat hij straf verdiende. Voor deze bekentenis is Botma gearresteerd en onder begeleiding van opzichter Andriessen naar Kaap gestuurd. De zaak wordt doorgestuurd naar de landdrost in Graaff-Reinet omdat daar de misdaad is gepleegd. Bletterman heeft dit op 11 december 1790 in Stellenbosch opgeschreven.

De bestuurder beschuldigt Bijleveld van ongepast gedrag. Bijleveld reageerde brutaal en zei dat hij al zijn slaven zou sturen. Hij zei ook dat waar de bestuurder durfde te komen, hij ook zou komen. De volgende dag stuurde de bestuurder een bode naar Bijleveld om hem hierover te ondervragen. Bijleveld ontkende toen grotendeels wat er was gebeurd. Vanwege zijn herhaaldelijke dreigementen en brutaal gedrag, waarvan er veel bewijzen zijn, verscheen Bijleveld op maandag 6 van deze maand voor de vergadering van Heemraden.

De commissaris liet een jongen tijdelijk in de gevangenis plaatsen. Hij stuurde direct een tweede politieman naar Bijleveld met het verzoek om de kist van de slaaf-jongen te doorzoeken. Bijleveld gaf aan dat de jongen de sleutels bij zich zou hebben en zelf naar de commissaris zou komen.

De commissaris, hoewel overtuigd dat er niets bij de slaaf-jongen te vinden was, liet hem nogmaals fouilleren. Opnieuw werd niets gevonden. Een half uur later kwam Bijleveld in de tuin. De commissaris vroeg hem of de jongen de sleutel had, waarop Bijleveld antwoordde dat zijn vrouw die had.

Toen de commissaris vroeg of hij de kist had doorzocht, antwoordde Bijleveld ontkennend. Hij kwam alleen informeren hoe het met zijn jongen ging en vroeg waarom de slaven van Domus niet waren opgehaald. Na het horen van het verhaal van Domus gaf Bijleveld toe dat hij zelf de sleutel had verstopt. Hij vond het onverstandig om een jongen met politiemensen en bewakers te laten ophalen, wat onrust onder het volk zou kunnen veroorzaken, alleen op basis van wat de dienstmeid van Domus had gezegd.

Een slaaf genaamd Meij, eigendom van Bijleveld, was verdacht van enkele inbraken in provisiekamers in het dorp Stellenbosch. De inbraken waren gepleegd in kamers die door de metselaars van Bijleveld waren gebouwd of verbouwd. De ordonnantieruiter Adam Reim werd met 2 helpers naar het huis van Bijleveld gestuurd om Meij op te halen voor ondervraging. Bijleveld zei dat het niet nodig was om met helpers te komen omdat dit onrust onder het volk zou veroorzaken. Na ondervraging en fouillering werd Meij voorlopig vastgehouden.

De vrouw van Bijleveld vertelde dat zij met een slavin in haar tuin aan het werk was bij het molenwaterkanaal. De slavin zag toen een kistje voorbij drijven. Het kistje bleek gestolen te zijn, met een beschadigd slot. In een verborgen laatje vonden ze een muntstuk van 3 rijksdaalders, wat knopen en een paar zilveren kniegespen.

Domus vroeg aan Bijleveld en zijn vrouw om de sleutel, zodat hij dit bij de landdrost kon melden. Ze gingen hiermee akkoord. Er was een verhaal dat een aap van Jan Heijneke de sleutel, die met drie andere sleutels aan een touwtje zat, van de slaaf Meij zou hebben afgepakt. Deze sleutel werd later gevonden op of bij de scheidingsmuur tussen het erf van Domus en de nieuw gebouwde huizen van Bijleveld.

De assistent-aanklager Johannes Andreas Pruter stelde voor om een huiszoeking te houden bij burger Johannes Engel, waar de commissieleden mee instemden. Pruter diende ook een verzoekschrift in over burger Marthinus Bijleveld. Dit verzoekschrift was gericht aan de voorzitter van de Raad van Justitie, Johannes Isaak Rhemius, en de overige raadsleden. Het stuk werd ingediend namens de landdrost van de kolonies Stellenbosch en Drakenstein, Hendrik Louwijk Bletterman.

De officier van justitie vraagt op 9 december 1790 toestemming aan de rechtbank om huiszoeking te doen bij Johannes Engel. Er waren in die tijd veel diefstallen gepleegd in de stad. De officier denkt dat er gestolen goederen in het huis van Engel liggen. Hij wil ook Engel persoonlijk voor de rechtbank laten verschijnen. De rechter I.N.S. van Lijnden heeft het verzoek ontvangen en er is over gestemd door de raadsleden.

De tekst gaat over een rechtszaak waarbij een soldaat zich voordeed als Engelse matroos en gestolen goederen verkocht aan Johannes Engel. Dit gebeurde in twee keer:

• Eerst verkocht hij twee 'schansloopers' (buffeljassen)
• De volgende dag verkocht hij meer gestolen spullen

De totale waarde was 13,25 rijksdaalders. Engel verdedigde zich door te zeggen dat hij dacht dat het een Engelsman was die hij niet kende. Hoewel dit aannemelijk lijkt, is het duidelijk dat de verkoper een gedeserteerde soldaat uit het kasteel was. Door de eerste verkoop werd de dief aangemoedigd om meer te stelen.

Engel had voorzichtiger moeten zijn en de regels beter moeten volgen. Hij was al om half 6 bereid om de spullen voor een lage prijs te kopen zonder veel vragen te stellen. Hij had moeten bedenken dat het verdacht was dat iemand zo vroeg kwam met hoofdkussens en andere goederen die niet van een soldaat of matroos konden zijn.

De onafhankelijke aanklager (fiscaal) diende een verklaring in met 3 bijlagen. Hij meldde dat op 11 november de militaire rechter (kapitein-auditeur) hem vertelde over een soldaat, Conraad Schreib, die uit het kasteel was weggelopen maar weer was gepakt. Bij zijn verhoor bekende Schreib dat hij verschillende spullen had gestolen en deze had verkocht aan iemand die bij de Boeren Plein woonde. Hij kon niet precies zeggen wie dit was. De militaire rechter vroeg om een gerechtsbode bij het verhoor. Later bleek dat de onbekende koper de burger Johannes Engel was. Engel kon niet ontkennen dat hij spullen van Schreib had gekocht en gaf deze direct terug.

De rechtbank heeft uitspraak gedaan over het illegaal verhuren van kamers in Kaapstad. Willem Rudolph, Cornelis Brits, Carel Meijer, Godfried Rittenhausen en de vrijgemaakte zwarte personen Johannes en Clara werden aangeklaagd. Ze hadden kamers verhuurd aan soldaten, wat verboden was volgens de wet. Hoewel Luitenant Hamel toestemming had gegeven voor één geval en sommige verhuurders armoede als excuus gebruikten, oordeelde de rechtbank dat dit geen geldige redenen waren om de wet te overtreden. De rechtbank, die sprak namens de Staten-Generaal van de Verenigde Nederlanden, heeft alle beklaagden veroordeeld tot een boete van 1000 gulden per persoon, plus de proceskosten.

Naar aanleiding van een brief van 18 november 1749 is Godfried Fredrik Koch bij aankomst bij de Honing Klip onverwacht gearresteerd door een plaatsvervanger. Deze zorgde ervoor dat Koch geen contact kon hebben met zijn slaven. Daarna zijn twee bestuursleden (Hillegard Muller en Petrus Sienaar), samen met een secretaris, eerst naar de Honing Klip en later naar de Mossel Baai gegaan. Op beide plekken hebben ze een inventarislijst gemaakt. Ze vonden niets van de lading van het schip de Maria, dat in de Plettenbergbaai was gestrand. Na het opmaken van de lijst werden de slaven apart ondervraagd.

De raad accepteerde het verzoek en leverde een kopie van het document dat de onafhankelijke aanklager op 8 oktober 1789 had ingediend. Ook werd het verzoek goedgekeurd om de notulen van 21 oktober 1789 samen met het ingediende verzoek toe te voegen aan de officiële stukken en deze naar de rechtbank van het kasteel in Batavia te sturen. Vervolgens werd, in aanwezigheid van de assistent-aanklager, een brief voorgelezen die de landdrost van de kolonie Swellendam had geschreven aan president Johannes Isaak Rhenius, die de rang van opperkoopman had.

De Landdrost van de kolonies Stellenbosch en Drakenstein diende een klacht in over de burger Pieter Roux, die woonde aan de Heerivier. Roux moest op 18 maart voor de rechtbank verschijnen om te horen welke aanklachten er tegen hem waren. De zaak ging over het feit dat Roux, nadat hij schriftelijk was opgedragen om de Hottentot Lambert Boer zijn verdiende loon te betalen en hem met zijn vrouw te laten vertrekken, deze Lambert Boer met een riem had vastgebonden.

Dit is een lijst van rechtszaken en vonnissen van de VOC rechtbank, waarbij:

• Een rechtszaak over een slavin Roosje die eigendom was van C. Warner
• Een zaak over slaven van Wijnand du Plerries
• Zaken betreffende de soldaten Frederik Gekler en Mattijs Herlij
• Een zaak over P. Heinkes
• Een zaak over J.F. Prenger
• Een zaak over Anthonij van Mozambique, slaaf van G.P. Koch
• Een zaak over een veewachter van landbouwer Alwijn Petrus Burgert
• Een zaak over Pieter Benjamin Wiese
• Een zaak over David van Bougies, slaaf van J.M. Enslin
• Een zaak over Albert Nel
• Een zaak over Narcis van Mozambique aangaande mishandeling van een slavenmeisje door de vrouw van Oostendaap
• Een zaak over Johannes Engel
• Een zaak over Marthinus Bijleveld
• Een vonnis in de zaak van J.M. Horak en Q. Möllerstrom
• Een zaak over de weggelopen VOC-dienaar Jonas Ald. van der Poel
• Diverse andere zaken waarbij onder anderen J. Theron, J. de Villiers, de weduwe Engelaar, J.C. Rens, Hans Caspar Hoffmeister en de weduwe Sebr. Richard betrokken waren

Op donderdag 2 (maand onbekend) om ongeveer 5 uur 's middags kwam de oud-opperchirurgijn Pieter Domus bij de drost van Stellenbosch en Drakenstein, Hendrik Lodewijk Bletterman. Domus toonde twee grote sleutels en vertelde over diefstallen in het dorp.

Hij vertelde dat zijn slavin Sabina bij hem was gekomen met het verhaal dat:

• Haar kistje was gestolen uit zijn ommuurde erf
• In het kistje zaten:
  • Zilvergeld
  • Een beugeltas
  • Een papieren biljet van 3 rijksdaalders
  • Andere bezittingen
• Een metselaarsknecht van burger Marthinus Bijleveld had enkele dagen eerder aan het hek gevraagd of er een sleutel te vinden was
• Haar medeslavin Rosetta had toen een sleutel gevonden en gezegd dat het de pakhuissleutel was
• In plaats van de sleutel binnen te brengen, had ze deze aan de metselaarsknecht gegeven

Toen Domus via Rosetta de sleutel bij Bijleveld liet opvragen, liet mevrouw Bijleveld weten dat hij zelf moest langskomen omdat ze hem wilde spreken. Bij zijn bezoek vroeg hij de sleutel te zien.

Enkele belangrijke besluiten en verzoeken:

• Anna Elisabeth van Jomweegen vraagt om verklaringen toe te voegen aan het proces van haar man
• Andries van Zeijl vraagt om vergiffenis voor zijn misdragingen
• Abraham Heck maakt een aantekening bij het vonnis van sergeant Hoffmeister
• Er is een besluit over de zaak van Jan Smit Juriaanszoon
• Er is een besluit over J.M. Honak en R. Möllerstrom
• De zaak over de slavin Cozie van burger Coenraad Warner
• Het verzoek van burger A. Pick over zijn verbannen slaaf Batuijn op Robbeneiland
• Pieter Benjage vraagt om een kopie van een verslag van de fiscaal
• Brief over de zaak van burger Frederik Koch geschreven door landdrost Laure
• Verzoek van burgers Willr Zulc en Febr Rothman over het ontslag van Koch
• Bericht van de landdrost van Stellenbosch over de rechtszaak van A. van Zeijl en Pieter Wiere
• Verzoek van Johannes Smuts om een aantekening

De tekst gaat over een slavin die Rosie heet en in opdracht van de rechtbank verkocht zou kunnen worden aan Coenraad Warner. De vertegenwoordiger van de rechtbank laat het aan het oordeel van de rechtbank over om te beslissen wat er moet gebeuren met de 3 kinderen van Rosie, die bij haar in de gevangenis verblijven. Het oudste kind is 7 jaar, het tweede 4 jaar en het jongste 2 jaar oud. De tekst is ondertekend door plaatsvervangend aanklager I. A. Fruter op 21 januari 1790.