Transcripties » Recent gemaakte samenvattingen van herkende teksten

Abram, Lampi, Paris, Philip en anderen waren betrokken bij een ontsnappingspoging. De belangrijkste gebeurtenissen waren:

• Abram gaf het teken
• Er werd eten verzameld op Stantia
• 3 dagen voor de vlucht werd Paaij Boede overgehaald om mee te doen
• Een dag voor de vlucht stemde men in na overleg met Lampi
• Tijdens de uitbraak werd Baas Philip aangevallen met een piek
• 14 dagen voor de vlucht had Paris al mensen proberen over te halen

Hij bracht geld naar de verblijfplaats van Paris. Hij hielp met het brengen van voedsel naar Constantia. Samen met Lampi en Van Boeder viel hij Philip aan met pieken. Hij riep samen met Lampi en anderen "Amaek". Hij doodde één van de honden van baas Philip. Hij hielp samen met Paris en anderen kogels maken in de klipkuil. In het jaar 1711 was hij met Poasse in Constantia en bij Santrij, waar ze vriendelijk werden ontvangen. De dag voor het weglopen werd hij daartoe overgehaald door Lampo. Hij was net als anderen een drager van voorraden. Op aanraden van Lampo stemde hij ermee in om weg te lopen. Toen ze in Constantia wegliepen had hij een degen in zijn hand. Die degen had hij ook al toen ze Philip aanvielen. Lampi en later Abram spraken hem aan waarna hij instemde met het weglopen.

De beklaagde was een leverancier van eten en drinken in Constantia. Hij was samen met Paris en Totting op pad gegaan om voedsel te zoeken. Lampi's minnares had zich door hem laten overhalen. Ze was ook bereid om weg te lopen en nam deel aan een overleg. Ze maakte met een mes de vastgebonden jongens los. Samen met de andere gevangenen riep ze "Amo" tijdens de aanval op Babes Philips en zijn mensen. Joasse had al voor hun vlucht contact met Fantrij en bezocht hem in Constantia. In het jaar 1711 was hij met Tjinkzaaij bij Pantrij in Constantia. Ongeveer 6 weken voor de laatste opstand had hij Santrij (die naar de Kaap kwam) opgehaald en naar Lampi's verblijf gebracht. Daar klaagde hij dat hij niet langer kon werken. Hij liet zich 3 weken voor hun vlucht door Santrij en Lampi overhalen. Hij was ook aanwezig bij het overleg van Lampi en Santrij.

Deze tekst gaat over een rechtszaak over een ontsnappingspoging. Hij vertelt hoe een persoon samen met anderen heeft geprobeerd te ontsnappen. Hij heeft:

• Partrij vertrouwd en hem als een heilige gezien
• Op verzoek van Poasse is hij naar een bijeenkomst gekomen bij Lampi Santrij en Jannis
• Hij heeft besloten om te vluchten
• Hij heeft Cartta Laxanna en Totting overgehaald om mee te doen
• Hij heeft Paaij Boedia 14 dagen voor de ontsnapping aangesproken
• Hij heeft 3 reisbroden meegenomen naar Constantia
• Hij heeft samen met Poasse, Lampi en anderen geweerpatronen in een klipkuil gegooid
• Hij heeft eerst met een piek naar een eigendom van Philip gestoken
• Hij is samen met Jannis en Totting van de groep weggeweest om eten te zoeken
• Jannis is ongeveer 14 dagen voor hun vlucht door Lampi en Santrij overgehaald om mee te doen
• Jannis heeft als bondgenoot van Santrij en Lampi geholpen met het naar buiten brengen van proviand

Er is onenigheid over wie er uit het huis van de bedrieglijke priester ontsnapt zijn nadat ze door baas Philip gevangen waren genomen. Men vermoedt dat sommigen expres zijn vrijgelaten om iets uit te voeren, maar door de afwezigheid van de dode Geo Lampi en de koppigheid van Santri is niet duidelijk wat precies. Ook is er onduidelijkheid over het verzamelen en vervoeren van voorraden naar Constantia. Hoewel het lijkt dat de meesten elkaar hierbij hebben geholpen, wil niemand dit toegeven. Uit de bekentenissen van Roasse, Tzink Baccar, Cartta Laranna en Totting blijkt dat deze vlucht al lang van tevoren was gepland door de hoofddaders Sar en Lampi. Los van deze algemene opmerkingen is aan de autoriteiten aangetoond dat alle verdachten volgens hun eigen vrijwillige bekentenissen schuldig zijn aan verschillende halsmisdrijven, te beginnen met de gevangene Paris.

Verschillende personen beschuldigden de overleden Lampi van betrokkenheid. Paaij Boedia voegde daar de dienstmeid Omboe aan toe. Tottingh werd ook beschuldigd. Paris noemde naast Lampi ook Poasse als schuldige. Poasse bekende dat na het geroep van Lampi iedereen 'amok' (een Maleise term voor een gewelddadige aanval) riep. Coridon bevestigde dit verhaal. Tjinkzaaij, Balik en Langa zeiden echter niet te weten wie er amok riep. Dit verschil in verklaringen werd verklaard doordat tijdens zo'n opstand niet iedereen hetzelfde kon horen.

Over de ruil van het vel van de Hottentotten waren de gevangenen het ook niet eens. Hoewel Paris, Iannis, Azar en Tottingh zeiden niets van een ruil te weten, blijkt uit de verklaringen van Omboe, Poasse, Tjinkzaaij, Coridon, Balik, Langa en Cartta Laxanna dat er een ruil was van 3 schapen voor 3 einden tabak met de Hottentotten. Poasse en Cartta Laxanna spraken ook over een eerdere ruil.

De tekst gaat over een ondervraging en rechtszaak. Een priester wordt beschuldigd van het helpen van gevangenen en bandieten. Hij zou:

• Contact hebben gehouden met gevangenen
• Voorraden hebben verborgen in zijn huis
• Betrokken zijn geweest bij een aanslag op landgoed Constantia

De priester weigerde te bekennen en zei liever te willen sterven dan een bekentenis af te leggen. De aanklager ziet dit als bewijs dat hij niet onschuldig is. De 14 andere gevangenen die ook ondervraagd werden, gaven verschillende verklaringen over hoe ze naar Constantia zijn gegaan. Er was ook onduidelijkheid over wie "amok" (alarm) heeft geroepen tijdens een uitval van baas Philip.

14 strijders en 1 bandit die eerder genoemd werd zijn tijdens hun vlucht gevangen genomen door de politie. Na individueel verhoor en onderzoek van hun bekentenissen zijn ze allemaal schuldig bevonden. De belangrijkste verdachte was Toudan Tappa, ook bekend als Santrij. Op 22 december van het voorgaande jaar heeft de aanklager geprobeerd om door middel van marteling een bekentenis van de waarheid uit hem te krijgen. Dit lukte niet door zijn extreme koppigheid. In plaats van toe te geven, ontkende hij zelfs wat hij eerder vrijwillig had bekend over het kopen en regelen van vuurwapens, zoals te zien is in artikelen 25, 26, 28, 29, 30 en 31 van zijn verhoor.

De zuivere waarheid werd op 26 november 1742 opgetekend in het Kasteel de Goede Hoop. Het document werd ondertekend door de leden van de Raad: J.ns Swellengrebel en Hendrik Bouman, samen met de secretaris D. Thibault.

Om het kwaad tegen te gaan in Batavia, moesten misdadigers streng gestraft worden. Dit gebeurde vooral bij moslims die uit de gebieden Makassar, Sumbawa, Bali en Oost-Java kwamen. Deze mensen werden naar Batavia gebracht als slaven.

De straffen waren:

• doodstraf
• geseling
• brandmerken
• afsnijden van neus en oren
• levenslange verbanning in ketenen

In het afgelopen jaar waren 21 mannen en 1 vrouw weggelopen van hun eigenaren of werkplek. Men vreesde dat deze mensen mogelijk van plan waren om diefstal, moord en brandstichting te plegen.

Op 20 augustus kwam Pieter Willemsz Schalk, een vrije boer, 's avonds nadat het vee al in de kraal stond naar de boerderij van zijn zus, de weduwe Robbertsz. Deze boerderij lag bij Rietbeeks Kasteel. Nicolaas Jan den Beuwel, als landdrost en officier van justitie, klaagde Schalk aan bij het gerecht onder leiding van gouverneur Willem Helot. De aanklacht betrof de mishandeling van een slaaf van Schalk's zus, die een dag later overleed.

Het hof doet de volgende uitspraak op 23 september 1713 in het kasteel de Goede Hoop:

De veroordeelde moet dwangarbeid verrichten. Zijn vrouw wil hem niet terug en heeft hem aan de Oost-Indische Compagnie gegeven. De kosten worden betaald uit de kas van de Compagnie. De overige eisen van de aanklager worden afgewezen.

De rechters waren:

• Willem H. Helot
• O. Bergh
• S. Swellengrebel
• K.J. Slotsboo
• J. Brommert
• Jan de La Fontain
• P. Demijh
• Hendrik Bauman
• Michiel Leij
• Johannes Keufke

De secretaris was Daniel Thibault. Het vonnis is uitgesproken en uitgevoerd op 25 september 1713.

Op 6 september 1713 vond er in het kasteel in Kaap de Goede Hoop een verhoor plaats. De verdachte gaf toe dat hij dronken was geweest tijdens het incident. Hij erkende schuldig te zijn aan ernstige misdrijven. Hij begreep welke straffen hij kon verwachten van het gerecht. Het document werd ondertekend door Isma uit Batavia. Als secretaris tekende Daniel Thibault. Als commissarissen waren aanwezig Jan de La Fontaine en Michiel Leij. Bij een tweede lezing van de vragen en antwoorden bleef de verdachte bij zijn verklaringen.

De rechtbank heeft, na het bestuderen van de aanklacht van openbaar aanklager Cornelis van Beaumont en de bekentenis van de gevangene, het volgende vonnis uitgesproken namens de Staten-Generaal van de Verenigde Nederlanden:

• De gevangene moet naar de gebruikelijke executieplaats worden gebracht
• Daar zal hij door de beul:
  • aan een paal worden vastgebonden
  • met stokken op zijn blote rug worden geslagen
  • worden gebrandmerkt
• Daarna wordt hij in ketenen geslagen en voor 10 jaar naar Robbeneiland gestuurd om dwangarbeid te verrichten

Er is een gesprek met een verdachte over een diefstal en gokken bij de jongens van Bergsted. De verdachte heeft met gestolen geld gekaart met:

• De jongens van Bergsted
• Arij de opzichter van het Rondebosje
• Jantje de Jonge van meneer Botma
• Klein Arij, een slaaf van de Oost-Indische Compagnie bij het Rondebosje

De verdachte heeft het meeste geld gewonnen tijdens het kaarten. Later, toen hij weer nuchter was, had hij spijt van zijn daden. Hij was zich ervan bewust dat er al veel voorbeelden waren van zwervers en misdadigers die hiervoor gestraft waren. Dit had hem moeten afschrikken. De verdachte is met opzet uit het huis gevlucht.

Hij heeft een kast opengemaakt en daar een blauwe zak met 100 rijksdaalders uit gestolen. Toen hij die zak in zijn bezit had kwam er een jonge vrouw binnen, die hem vroeg wat hij bij de kast deed. Hij antwoordde daarop dat hij zag dat de kast open stond en daarom kwam kijken wie er in was. Meteen daarna is hij met het gestolen geld het huis uit gevlucht naar het terrein van burger Matheus Bergsted.

Daar is hij gaan dobbelen met zowel aanwezige als andere gekroonde slaven totdat hij al het geld had verspeeld. Kort daarna is hij door justitie opgepakt.

Dit is een formele vorm van diefstal met daaropvolgend wangedrag door de beschuldigde. Dit soort zaken kunnen in een land waar rechtspraak geldt niet worden getolereerd, maar moeten ter afschrikking van anderen streng worden bestraft.

Op een moment werd er iemand betrapt bij een openstaande kast. Toen hij werd gevraagd wat hij aan het doen was, antwoordde hij brutaal dat hij nieuwsgierig was omdat hij de kast open zag staan. De dochter van zijn meesteres betrapte hem terwijl hij aan het stelen was voor de open kast. Er werd ook gevraagd of hij medeplichtigen had die hem hadden aangezet tot deze diefstal.

Hij bekende dat hij door dronkenschap geld uit een blauw bakje heeft gestolen van zijn werkgeefster. Hij weet niet precies hoeveel geld, maar verklaart dat hij niets anders heeft gestolen. Hij verklaart dat de drank hem heeft verleid tot deze extreme diefstal, die hij anders niet zou hebben gedaan.

De gevangene bekende dat hij dronken was en wist dat er geld in de kast lag. Hij gaf toe toegang te hebben gehad tot sleutels. Hij is twee keer naar de bottelarij (voorraadkamer) gegaan en heeft daar brandewijn gedronken. Terwijl iemand anders bezig was met een rattenvallen te plaatsen, heeft de gevangene stiekem de sleutelbos meegenomen. Hij heeft eerst in de bottelarij een borrel gedronken, is toen naar boven gegaan, heeft de sleutels gepakt, ging nogmaals drinken en is vervolgens naar de kast gegaan om die te openen. Hij wist dat een van de sleutels op die specifieke kast paste. Het bedrag betrof 12 gulden en 10 stuivers.

Hij zegt dat het waar is dat zijn mevrouw (juffrouw) aan de slavin Diana een bos sleutels gaf. Toen Diana naar boven ging om een muizenval op zolder te zetten, ging hij stilletjes achter haar aan. Hij bevestigt dat dit was onder Roestwaal en dat hij meegegaan is om te helpen met het opzetten van de val.

Op een niet vermelde datum verscheen Ismael van Batavia voor het bestuur. Hij was een 32-jarige slaaf van de weduwe van Albert Barentsz Gildenhuis uit Batavia. Hij werd ondervraagd door de officier van justitie, Cornelis van Beaumont.

• 3 jaar dwangarbeid aan de ketting
• Verbanning uit Batavia na het uitzitten van de straf
• Betaling van proceskosten

Op 23 september 1713 werd een veroordeelde crimineel overgedragen aan de beul in Robbeneiland. Daar werd deze persoon vastgebonden aan de galg, gegeseld en gebrandmerkt. De veroordeelde werd daarna geketend en moest levenslang dwangarbeid verrichten op het eiland. Ellis N. Beaumont was de gezagsdrager die het vonnis bekrachtigde.

De tekst gaat over een rechtszaak tegen een weggelopen en dronken slaaf die gestolen heeft. De rechter vindt dat de dronkenschap het misdrijf niet verzacht, omdat dronkenschap zelf een misdaad is en de oorzaak van al het kwaad. Het weglopen en stelen door slaven komt veel voor en het gerecht vindt dat er strenger gestraft moet worden om schrik aan te jagen.

Volgens Simon van Leeuwen in zijn juridisch werk over Nederlands recht worden gewone dieven de eerste keer:

• gegeseld
• gebrandmerkt

De beschuldigde kan daarom een openbare bestraffing niet ontlopen en moet een strenge straf krijgen. De aanklager eist dat de beschuldigde veroordeeld wordt en naar de gebruikelijke plaats voor bestraffing wordt gebracht.