Transcripties » Recent gemaakte samenvattingen van herkende teksten

Willem Cornelis Boers, onafhankelijk aanklager van de kolonie, heeft een rechtszaak aangespannen tegen Andries Samuel, een ontslagen soldaat uit Carassouw. De zaak werd voorgelegd aan de president en leden van de Raad van Justitie.

De volgende documenten maken deel uit van de zaak:

• Een strafrechtelijke aanklacht tegen de beschuldigde
• Verhoor van de beschuldigde met zijn antwoorden, gedateerd 11 september 1776
• Een brief geschreven door de beschuldigde aan burger Jan Jacob Meijer onder de valse naam Pieter Swart, gedateerd 21 juni 1776

De raad heeft op 7 november 1776 besloten dat gevangene Jan Adam Bauer schuldig was en werd veroordeeld tot:

• Publiekelijk vastgebonden worden aan een paal
• Met stokken op zijn blote rug geslagen worden
• Levenslange verbanning uit het land
• 4 weken op water en brood
• Daarna levenslang opgesloten worden in de slavenverblijven van de Compagnie
• Betaling van de gerechtskosten

Dit vonnis werd uitgesproken en uitgevoerd op 16 november 1776 in het kasteel de Goede Hoop. Het werd ondertekend door Otto Ludwig Hemmij, P. Hacker, O.M. Bergh, H.V. Schoor, L.C. Warneck, F.C. Khönnenhamp, J.A. La Febre en secretaris C.L. Neethling. De uitvoering werd goedgekeurd door J.V. Plettenberg.

De landdrost van Swellendam ontdekte het overspel en incest tussen de gevangenen. Toen de man van plan was naar Kaap te verhuizen, werd hij samen met de vrouw vastgehouden toen ze langs het landdrostkantoor in Swellendam kwamen. Dit was ongeveer 2 maanden geleden. Ze werden naar Kaap getransporteerd voor verhoor en berechting.

Beide gevangenen hebben tijdens het gerechtelijk onderzoek hun misdaden volledig bekend. De Raad van Justitie heeft de aanklacht, ingediend door landdrost Pieter Diederik Boonacker van Swellendam en de onafhankelijke fiscaal Willem Cornelis Boers, in behandeling genomen. De gevangenen kunnen hun verdiende straf niet ontlopen en moeten volgens de wet gestraft worden als voorbeeld voor anderen.

De landbouwer Adam Bauer uit Wurtzburg, 33 jaar oud, en de bastaard-Hottentot Nelle, ongeveer 22 jaar oud, zitten gevangen. Ze hebben bekend dat Bauer, die over de bergen in het district Swellendam woonde, getrouwd was met Johann Cornelia, een bastaard-Hottentot en de moeder van Nelle. Bauer pleegde overspel en incest met zijn stiefdochter Nelle tijdens zijn huwelijk. Hieruit werd een dochter geboren, Leentje, die nu 3,5 jaar oud is. Nelle vertelde dat ze door Bauer gedwongen werd en dat ze dit aan haar moeder had verteld. Haar moeder, die nu ruim een jaar dood is, had Bauer hierover meerdere keren berispt en hem aangespoord een beter leven te leiden.

Een jonge vrouw werd ondervraagd. Ze gaf de volgende antwoorden:

• Ze heeft 3 kinderen, waarvan de oudste 2 jaar is
• Haar vader dwong haar door middel van slagen tot seksueel contact
• Wanneer ze wegliep werd ze teruggehaald
• Ze probeerde te klagen bij de landdrost (Meukz), maar die stuurde haar weg
• De vader van haar jongste kind is een bastaard genaamd Goliath
• Deze verklaring is afgelegd aan Kaap de Goede Hoop op 4 november 1776

Op 4 november 1776 aan Kaap de Goede Hoop verscheen een 22-jarige persoon genaamd Nelle voor de rechters Adriaan van Schoor en Jacobus Alexander La Febre, leden van de Raad van Justitie. De secretaris Crb. Weethling was ook aanwezig. Dit verhoor werd gedaan op verzoek van landdrost Pieter Diederik Boonacker van Swellendam en de fiscaal Willem Cornelis Boers.

De hoofdpersoon verklaart dat zijn vrouw hem berispte over zijn gedrag en dat hij beloofde het niet meer te doen. Er wordt verwezen naar een persoon genaamd Leentje die gedoopt was. De man dacht dat het geen grote zonde was omdat het zijn stiefdochter betrof.

Tot zijn verdediging voert hij aan dat hij al eerder door de voormalige landdrost Montz was aangesproken over deze zaak. Hij had toen een schuldbekentenis van 50 gulden moeten ondertekenen.

Er wordt gevraagd naar:

• Of hij wist dat hij dit niet mocht doen
• Wanneer hij voor het laatst vleselijke omgang had met Nelle
• Of Nelle kinderen van hem heeft gekregen uit deze relatie
• Of hij ondanks eerdere beloften dit meerdere keren heeft gedaan
• Of hij zijn vrouw had beloofd ermee te stoppen

Jan Adam Bouwer uit Wurtsburg was 33 jaar oud. Hij werd veroordeeld tot enkele weken water en brood en daarna levenslange opsluiting in de slavenverblijven van de Oost-Indische Compagnie, of op een andere geschikte plek. Hij moest ook de proceskosten betalen.

Willem Cornelis Boers trad op als onafhankelijk aanklager samen met de landdrost van Swellendam, Pieter Diederik Boonacker. Ze verhoren de voormalig landbouwer Jan Adam Bouwer, die moet reageren op de aanklacht.

De rechter vond het verstandig om de mening van rechtsgeleerden te volgen. Op basis van eerdere rechtszaken werd besloten dat de straf voor incest zou bestaan uit:

• geseling
• levenslange verbanning

Deze straffen pasten het beste bij artikel 66 van het huwelijksreglement. De rechter eiste dat de eerste verdachte:

• naar de gebruikelijke plaats voor strafrechtelijke vonnissen zou worden gebracht
• daar aan de beul zou worden overgedragen
• aan een paal vastgebonden zou worden
• op de ontblote rug met roeden gegeseld zou worden
• levenslang uit deze kolonie verbannen zou worden

De tweede verdachte moest aanwezig zijn bij de uitvoering van deze straf en zou voor 4 weken worden vastgezet.

De eerste gevangene en gedaagde had verwezen naar een overeenkomst die hij met de voormalige landdrost Mentz had gesloten. Hiervoor zou hij een schuldbewijs van 50 rijksdaalders hebben ondertekend. Hij meende daarom geen straf meer te hoeven krijgen.

Deze overeenkomst was echter niet geldig omdat landdrost Mentz niet bevoegd was deze af te sluiten. Mentz kon zelfs bestraft worden voor het maken van deze afspraak toen hij nog landdrost was. De overeenkomst kon de gevangene en gedaagde dus niet beschermen tegen een straf.

Het enige wat nu nog vastgesteld moest worden was welke straf er in de wet stond voor dit soort misdaden. Dit moest worden opgezocht in het huwelijksreglement artikel 35.

Er is een rechtszaak rondom een verboden huwelijk. De wet verbiedt onder andere dat een man mag trouwen met de voordochter van zijn vrouw (zijn stiefdochter). Het betrokken paar ging toch een lichamelijke relatie aan. Volgens professor Carp wordt dit als bloedschande gezien. Er moet nu onderzocht worden welke straf hiervoor in artikel 357 staat.

Dit gaat over een zaak waarbij 2 soorten strafbare sekshandelingen zijn gepleegd:

• Een getrouwde man die seks had met een ongetrouwde vrouw (overspel)
• Seks tussen mensen die volgens de wet niet met elkaar mochten trouwen wegens bloedverwantschap of aanverwantschap (bloedschande)

De verdachte had seks met zijn stiefdochter terwijl hij nog getrouwd was. Dit blijkt uit de antwoorden die beide verdachten gaven toen ze hierover werden ondervraagd. Volgens het huwelijksreglement van de Staten-Generaal van 18 maart 1656 mochten stiefvader en stiefdochter geen huwelijk met elkaar aangaan.

Ongeveer 3,5 jaar geleden kreeg de verdachte een kind genaamd Leentje. De aanklager heeft direct actie ondernomen om deze verschrikkelijke misdaad te stoppen door de verdachten te arresteren. Dit deed hij om een voorbeeld te stellen voor anderen. De verdachten werden naar Kaapwaard gestuurd. De rechtbank heeft toestemming gegeven voor hun arrestatie. Uit de bekentenissen van de verdachten tijdens de verhoren door de aangewezen rechters, is duidelijk geworden dat de beschuldigingen waar waren. De verdachten hebben zich schuldig gemaakt aan overspel en bloedschande (incest).

Op een rechtszitting verschenen voor rechter Luder Hemmej en andere leden van de raad van justitie van het gebied de volgende personen:

• Pieter Diederik Boonacker, de bestuurder van het district Swellendam
• Willem Cornelis Boers, de onafhankelijke aanklager die met hem samenwerkte

Zij dienden een strafzaak in tegen:

• Jan Adam Bauwer, een voormalige boer
• Nelle, zijn stiefdochter

De aanklacht was dat Jan Adam Bauwer en zijn stiefdochter Nelle tijdens zijn huwelijk met haar moeder seks met elkaar hadden gehad.

De onafhankelijke officier van justitie Willem Cornelis Boers klaagde een slaaf aan genaamd Isaac van de Caab, die eigendom was van dominee Johannes Fredericus Boode. De aanklacht beschrijft dat Isaac op dinsdag 13 van die maand om half 9 's avonds inbrak bij het huis van de vrije vrouw Regina.

Hij probeerde eerst via het voorste raam binnen te komen. Toen dat niet lukte, ging hij naar een zijraam. Hij trok dit raam open en:

• Sloeg een glasruit in met zijn hand, waarbij hij zich verwondde
• Stak zijn hand door het gat
• Draaide de houten grendel aan de binnenkant open
• Klom de kamer in

Hij stal vervolgens:

• 7 stukken Chinees linnen
• 3 zilveren gespen in koord
• Een doos van parelmoer met zilveren beslag

Een inventaris van documenten werd overgedragen aan de voorzitter en de leden van de raad van justitie. De inventaris werd gemaakt door de landrechter P.D. Boonacker uit Swellendam en de onafhankelijke aanklager W.C. Boers in een strafzaak tegen de voormalige landbouwer Jan Adam Bouwer en zijn stiefdochter Welle.

De inventaris bevat:

• Een strafrechtelijke eis van de aanklagers tegen de verdachten
• Ondervragingen van de verdachten met hun antwoorden, gedateerd 4 november 1776
• Documenten ter onderbouwing van de beschuldigingen tegen de verdachten

In artikel 46 en 66 staat dat de overheid heeft bepaald dat personen die zich schuldig maken aan bloedschande (incest) gestraft moeten worden met lijfstraffen en het afnemen van bezit. Dit staat zowel in de religieuze als in de gewone rechtspraak. In het huwelijksreglement en de verordening van Keizer Karel staat niet precies welke lijfstraf hiervoor gegeven moet worden. De rechter moet dit bepalen volgens het algemene recht, zoals te zien is bij Carpzov. Dit algemene recht is net zo onduidelijk over dit onderwerp als de wetten van onze eigen overheid. Bovendien worden de beschreven straffen bij ons niet meer gebruikt.

Een vrouw genaamd Johanna Cornelia, die een kind was van een Hottentotse vrouw, woonde aan de Kaap bij de weduwe Hoppe. Ze had een kind genaamd Leentje. Haar vader was Pieter van der Veen, die werkte als knecht bij Gijsbert Verweij. Later is haar stiefvader Jan Adam Bouwer met haar moeder getrouwd en heeft hij met de ondervraagde vrouw geslachtsgemeenschap gehad. Ze heeft dit aan haar moeder Maria verteld.

Een timmerman die bij Jan Hendrik Eelders bij Stellenbosch werkte, lag te slapen in een gebouw buiten het woonhuis. In hetzelfde gebouw sliep Christoffel Tafel, de voorman van Eelders. Op de laatste dag van maart tussen 11 en 12 uur 's nachts werd de timmerman wakker gemaakt door Eelders. Die vertelde dat hij dacht een dief in zijn kamer te hebben gehoord. De sleutels uit zijn kast waren gestolen en er lag een wagenwiel op de grond.

Op verzoek van Eelders ging de timmerman mee naar het slavenhuis om onderzoek te doen. Ze verdachten een slavin genaamd Eva. Ze doorzochten haar bed, waar ze samen met haar man, de slaaf Amsterdam, lag te slapen. Ook doorzochten ze hun kisten maar vonden niets. Ze zagen wel de slaaf Juli op een bed liggen.

Willem is in 1762 als matroos met het schip 'de Liefde' aangekomen. Hij is getrouwd met Johanna Cornelia, die een onvrije slavin was van weduwe Hoppe. Johanna Cornelia had al een dochter genaamd Nelle voordat ze met Willem trouwde. Johanna Cornelia woonde bij een sloof en haar vader in de buurt. Johanna Cornelia is in het afgelopen jaar overleden. Willem is eerst soldaat geworden en daarna burger. Hij heeft daarna gewerkt als boer.

Op 3 september verklaarde de soldaat Joseph Burth van Keppingen, die werkte als knecht bij de weduwe van de overleden raadslid Jan Hendrik Hop, het volgende. Hij werkte op haar boerderij genaamd de Paardevallei, gelegen over de Bergrivier in het district Drakenstein. Op verzoek van de landdrost van Stellenbosch en Drakenstein, Adriaan van Schoor, vertelde hij over de slaaf Meij die gevangen zat. Deze slaaf, die eigendom was van mevrouw Hop, had 15 maanden onder zijn bevel gestaan. In die tijd was Meij altijd:

• rustig
• goed van gedrag
• gehoorzaam aan hem

De lijfeigenen van juffrouw Hop gedroegen zich goed onder het commando van de verklaarder. Het gaat om de slaven Februarij, Slammat, Cupido en Augustus. Ze hadden nooit ruzie met elkaar. Deze verklaring werd afgegeven in Kaap de Goede Hoop op 8 september 1750. Het document werd ondertekend door raadsleden Hendrik de Ruijter en Van der Heijde, samen met de verklaarder en de beëdigde klerk.

De soldaat Joseph Burtz verscheen voor de commissieleden van de Raad van Justitie in het kasteel in Kaap de Goede Hoop. Zijn eerdere verklaring werd hem voorgelezen en hij bevestigde dat deze helemaal klopte. Hij wilde er niets aan toevoegen of weghalen. Dit gebeurde op 9 september 1750 voor de raadsleden Hendrik de Ruijter en Hendrik van der Heijde. De verklaring werd ondertekend door Burtz, de commissieleden en de beëdigde klerk C.L. Neethling. Het document werd voor echt verklaard door klerk Veetheins.