Transcripties » Recent gemaakte samenvattingen van herkende teksten

Op 24 juli was Meij van Nias, een slaaf van de weduwe van oud-raadslid Jan Hendrik Hop, op de boerderij Paardevallei aan de Berg Rivier in Drakenstein. Hier kreeg hij samen met andere slaven en een knecht genaamd Joseph meerdere keren wijn te drinken: 's ochtends vroeg, na het ontbijt en na het middageten. Ze kregen telkens een kom wijn, in totaal 3 kommen. De andere slaven die erbij waren heetten Februarij en Slammat.

Op 22 augustus bracht de burger Hermanus Smuts een zaak aan bij de onafhankelijke aanklager. Zijn slaaf September van Boegis zou volgens twee andere slaven, Willem Koster en Adonis van Madagascar, van plan zijn geweest om Smuts te vermoorden. September zou hiervoor al voorbereidingen hebben getroffen met een mes. Dit mes was door Smuts overhandigd aan de aanklager. Smuts had September daarom laten opsluiten in de gevangenis.

Op 17 augustus 1750 gaven de heren Cornelis Eelders en D. Hilly leiding aan een verhoor. Het ging om een verklaring van soldaat Nicolaas Backer uit 's-Gravenhage, die was afgelegd op verzoek van fiscaal Pieter Reede van Oudshoorn tegen medesoldaat Ian Casper Bossenius. Toen Bossenius werd gevraagd of er problemen waren met Backer of er onenigheid was geweest tijdens de reis, antwoordde hij dat Backer een grote hekel aan hem had. Dit kwam doordat Bossenius tijdens de reis samen met een andere bemanningslid bij de scheepsarts van het schip Leiden was ingedeeld en daardoor geen gewoon scheepswerk hoefde te doen.

Dit document gaat over verschillende rechtszaken in Stellenbosch en Swellendam. De belangrijkste personen waren:

• Jan Andries Horak, de landdrost van Swellendam, die een zaak aanspande tegen burger Reijnier van Rooijen
• Adriaan van Schoor, de landdrost van Stellenbosch en Drakenstein, met een zaak tegen de slaaf Claas van Bengalen
• Pieter Reede van Oudshoorn, de onafhankelijke fiscaal (openbaar aanklager), die zaken had tegen:
  • Matroos Gerrit Wijntjes
  • Soldaten Jan Hendrik Snijder en Jan Casper Bossenius
  • De slaaf September van Boegis
• Een zaak van landdrost Van Schoor tegen de slaaf Meij van Nias

Op 17 augustus 1750 werd er een juridisch document ondertekend aan de Kaap de Goede Hoop. Dit gebeurde in aanwezigheid van de raadsleden Cornelis Eelders en D. D'Hillij. De klerken C.L. Neethling en D. Veetheing hebben het document gewaarmerkt.

De slaaf September had volgens zijn verklaring zijn mes alleen maar geslepen om zoals gewoonlijk gras te snijden. De slaaf Willem had September bedreigd vanwege diefstal van hout en mest, wat September aan hun meester wilde vertellen. Willem had daarop gedreigd dat als September dat zou doen, hij hem zou terugpakken. Dit kan met slechte bedoelingen zijn gebeurd om September te misleiden en Willem zelf te beschermen. De vertoonder laat in het midden wat hiervan waar is. De slaven Willem, Koster en Adonis hadden in hun eerdere verklaringen verwezen naar een slaaf genaamd Pistool.

In Kasteel de Goede Hoop legde iemand een verklaring af. Hij wist eerder niet dat een zekere September naar een mes had gezocht of dat September door zijn meester was geslagen. Toen hij in de kombuis kwam, hoorde hij geen van de aanwezige slaven hierover praten. De verklaring werd afgelegd op het secretariaat in aanwezigheid van klerken Jan Adriaan Lafebre en Michiel Daniel Leij. Zij ondertekenden samen met de verschenen persoon en de beëdigde klerk het document.

Op 21 september 1750 kwam Pistool van Boegies, slaaf van burger Hermanus Smuts, naar het kantoor van de secretaris van justitie. Hij verklaarde aan Pieter Reede van Oudshoorn, de onafhankelijke aanklager, het volgende:

Ongeveer 14 dagen geleden, vlak voordat September van Boegies naar de gevangenis werd gebracht, kwam hij om 10 uur 's avonds thuis. Hij ging direct naar de keuken waar verschillende andere slaven waren, waaronder:

• Adonis, die bij de haard zat
• Meij, die niet ver van hem vandaan stond
• September, die ook bij de haard stond

Toen hij bij de haard kwam, zag hij toevallig een mes liggen dat hij herkende als het mes van September. Hij pakte het op.

Pieter reede van Oudshoorn, als onafhankelijk aanklager, diende rechtszaken in tegen verschillende personen:

• De slaven Fortuijn uit Bengalen, Fortuijn uit Boegis, Hector uit Tambora en Arend uit Boegis
• De slaaf Iulij uit Boegis
• De soldaten Christiaan Bi„„atskij, Marten Willem en Jan hendrik Koller
• De matroos Matthijs Albertsz
• De matroos Matthijs Breemer
• De bandiet Dikiriappoe

Bij elke zaak werden bewijsstukken en vonnissen bijgevoegd.

Na een worsteling waarbij Slammat hem bij zijn haar had gepakt, raakte de verdachte - die al wat gedronken had - buiten zinnen. De verdachte pakte zijn mes uit zijn broekzak (dit mes is vandaag aan de rechtbank getoond) en stak Julij van onderaf in de borst. Toen Julij zich omdraaide om weg te gaan, stak de verdachte hem nog een keer, nu in de rug. Julij viel meteen op de grond. Februarij en Slammat lieten de verdachte los en renden weg. De verdachte vluchtte de bergen in. Na ongeveer 8 dagen doken kwam hij aan bij landbouwer Pieter Delport. Hij bekende aan Delport dat hij iemand had gedood en vroeg om naar de plaats van burger Hendrik Hop gebracht te worden, wat ook gebeurde.

De rechtbank van justitie heeft de aanklacht behandeld die door de openbaar aanklager Pieter Reede van Oudshoorn tegen een gevangene was ingediend. De gevangene had bekend haar werkgever vermoord te hebben. In het land waar recht en rechtvaardigheid gelden, kan zo'n daad niet worden getolereerd. De zaak moest streng worden bestraft als afschrikwekkend voorbeeld voor anderen die soortgelijke misdaden zouden willen plegen. De rechtbank heeft alle bewijsstukken, documenten en de vrijwillige bekentenis van de gevangene zorgvuldig bestudeerd voordat zij tot een uitspraak kwam.

De getuige hoorde haar meester twee keer "O Jezus Christus, ik ben gewond, help mij" roepen. Ze zag daarna Lantjiep door de deur naar buiten rennen. Door de duisternis kon ze niet zien of er meer jongens in huis waren geweest. Ze klopte toen aan bij de kamer van haar meesteres en vroeg wat er met haar meester aan de hand was. De meesteres antwoordde dat ze niet naar hem toe moest gaan omdat hij haast had. Uiteindelijk werd de getuige samen met Lantjiep en zijn handlangers Tjampaij, Cadere en Lausoe gearresteerd op het moment dat haar meester gewond raakte. Ze werd overgedragen aan het gerecht. Vanwege haar zwangerschap, waarvan ze nu weer hersteld is, moest ze tot nu toe wachten. Deze opzet, aansporing, aanleiding en hulp [rest van de zin ontbreekt].

Lantjiep werd door de gevangene betaald met 20 rijksdaalders om via de schoorsteen het huis van haar meester binnen te dringen. Op zaterdag 12 april vorig jaar kwam Lantjiep met een mes gewapend door de schoorsteen de keuken binnen. De gevangene, die wakker was en haar kind droeg, wees Lantjiep de kamer van haar meester aan. Lantjiep rukte de onderdeur van het voorhuis open en klopte op de kamerdeur van de meester. Nadat de meester twee keer tevergeefs had gevraagd wie er was, deed hij zijn deur open. Lantjiep viel de meester meteen aan en verwondde hem.

Amarentia van Rio de Lagoa, een slavin van 30 jaar oud die eigendom was van George Frederick Straus, werd gevangen genomen en verhoord in het kasteel van De Goede Hoop. Tijdens haar verhoor, dat zonder marteling of dreiging plaatsvond, bekende ze dat ze uit haat tegen haar eigenaar een moordaanslag op hem had laten plegen. Deze haat was ontstaan omdat hij haar geen kleding gaf en haar sloeg. Op 29 mei van het vorige jaar had ze Lantjiep van Java, een veroordeelde crimineel die ze ongeveer 2 maanden daarvoor had leren kennen, aangespoord om haar eigenaar te vermoorden. Ze had hem hiervoor een geldbedrag beloofd.

Op 22 januari 1750 werd in het Kasteel de Goede Hoop een vonnis uitgesproken en op 24 januari 1750 uitgevoerd. Dit document is ondertekend door:

• J. Meiners
• Hendrik de Ruijter
• R.S. Alleman
• N. Heijning
• E. Brand
• Cornelis Eelders
• J. de Grandpreez
• A. Decker
• P. Hillij
• J. Raeck
• D.L. Bestbier
• H.J. Prehn
• H. van der Heijde

De secretaris J.F. Tiemmendorf was aanwezig. H. Swellengrebel gaf toestemming voor de uitvoering. De gerechtelijke kosten werden bevestigd door klerk Reethan.

Op 19 januari 1750 heeft Frederick Straus in het kasteel de Goede Hoop haar bekentenis laten voorlezen. Ze verklaarde dat alles klopt en dat er niets bijgevoegd of weggelaten moet worden. Dit gebeurde vrijwillig, zonder martelingen of dreigementen.

De volgende raadsleden waren hierbij aanwezig:

• I. Meinertzhagen
• N. Steijning
• B. Brand
• Cornelis Eelders
• J. de Grandpheet
• Decker
• J. Raeck
• J. Bestbier
• H. J. Prehn
• A. van der Heijde

De secretaris J. F. Tiemmendorf en klerk Vaethen hebben dit document ondertekend.

De Amarentia, afkomstig uit Rio de Lagoa, is veroordeeld in naam van de Staten Generaal en de Prins van Oranje. Ze moet naar de gebruikelijke plek voor strafoplegging gebracht worden. De beul moet haar zonder genade levend radbraken, waarbij ze op een kruis wordt vastgebonden. Ze moet daar blijven liggen tot ze sterft. Daarna moet haar lichaam naar de strafplaats buiten de stad gesleept worden en op een rad tentoongesteld blijven tot het door weer en vogels is vergaan.

Amarentia uit Rio de Lagoa, een slaafgemaakte vrouw die eigendom was van de overleden burger Georg, werd gehoord door de rechtbank. Zij vertelde haar meester dat ze niet bij hem kon komen omdat hij haast had. Op het lawaai dat in huis ontstond kwamen buren toegesneld. Dit gebeurde in de gevangenis van het Kasteel de Goede Hoop op 17 januari 1750.

De volgende personen van de Raad van Justitie waren hierbij aanwezig:

• I. Meinertzhagen
• R.S. Alleman
• N. Heijning
• Corns. Cl Brand
• C. Eelders
• J. de Grandpreez
• S. Raeck
• A. Decker
• D. D'Hillij
• P.L. Bestbier
• H.J. Prehn
• H. van der Heijde

Op een avond werd er geld gestolen bij Willem Nuscher. Hij had zijn slaaf Fortuijn van Bengalen laten wachten op Jan Coenraad Smith tot 10 uur 's avonds. Nadat Fortuijn tevergeefs had gewacht, ging Nuscher slapen. Uit zijn kist naast zijn bed werd toen het volgende gestolen:

• Een zak met meer dan 1500 gulden aan zilvergeld
• Een schildpaddendoos met gouden munten ter waarde van 130 rijksdaalders, bestaande uit:
  • 30 pagodes
  • 3 pistoletten
  • 3 Venetiaanse dukaten
  • 1 Brandenburgse zwarte dukaat
  • 1 keizerdukaat van Karel de Zevende
  • 1 Saksische dukaat
  • 1 vierkant Japans muntstuk
  • 1 Portugees stuk van 3 rijksdaalders
  • Enkele halve guinjes en Nederlandse dukaten

Jan Coenraad Smith verklaarde dat hij niet wist wie deze diefstal had gepleegd.

Amarentia van Rio de Lagoa, een slavin van wijlen burger Georg Frederick Strans, verscheen voor de rechtbank. Ze bekende vrijwillig in de verhoorkamer dat:

• Ze een hekel had aan haar eigenaar omdat hij haar geen kleding gaf en haar sloeg
• Ze de bandiet Lantjeep, die ze ongeveer 2 maanden kende, vroeg om haar eigenaar te vermoorden
• Ze beloofde hem 20 rijksdaalders voor de moord
• Ze hem vertelde dat hij via de schoorsteen het huis binnen kon komen
• Lantjeep stemde toe en zei dat hij zou komen op een zaterdagnacht

De beschuldigde ontkende. Toen haar gevraagd werd of zij tegen de bandiet Lantjiep, die al was verhoord en bekend had, in de gevangenis had gezegd "waarom ben je zo dom om te bekennen terwijl je niet eens in de kamer bent geweest", antwoordde ze: "Omdat mijn baas steeds op mij knorde en mij sloeg."

Dit verhoor vond plaats in de martelkamer van het kasteel te Kaap de Goede Hoop op 16 januari 1750. Aanwezig waren de leden van de Raad van Justitie:

• I. Meinertzhagen
• R.L. Alleman
• N. Heijning
• C. Brand
• Cornelis Eelders
• P. de Granopreez
• A. Decker
• P. Bestbier
• P.D. Hillij
• I. Raeck
• L. Henning
• Joachim Prehn
• H. van der Steijde

Op zaterdag 12 april 1749 kwamen vier gevluchte slaven - Tjampaij, Lantjiep, Lausoe en Cadere - via de schoorsteen de keuken binnen van het huis van hun eigenaar. Ze waren van plan om hun eigenaar te vermoorden. Toen ze naar zijn slaapkamer wilden gaan, zei iemand tegen hen dat twee personen genoeg waren voor de moord. De groep ging vervolgens naar de slaapkamer, waar Lantjiep op de deur klopte.

Op basis van het onderzoek van de politie-officier blijkt dat de persoon verlost zal zijn. Dit werd bevestigd in het Kasteel de Goede Hoop. J.F. Tiemmendorf was hierbij aanwezig als secretaris, samen met een beëdigde klerk.

De tekst beschrijft een rechtszaak waarin Lausoe van Boegis en Lantjiep van Java werden beschuldigd. Ze werden herkend aan een stuk ijzer en een touw dat van hen was. De rechtbank veroordeelde hen tot marteling, zoals dat toen gebruikelijk was. Over de derde verdachte, Amarentia van Rio de Lagoa, werd nog geen beslissing genomen omdat ze zwanger was.