Transcripties » Recent gemaakte samenvattingen van herkende teksten

Op 27 november 1777 in Paramaribo werd een officiële verklaring opgesteld namens Jan Bruijn. Deze verklaring was gebaseerd op een volmacht die Jan Bruijn op 3 juli had afgegeven bij notaris Mr. Klinkhamer in Amsterdam en die was geregistreerd.

Jan Bruijn gaf via zijn vertegenwoordigers opdracht aan Herm Franke Hermsz, die eerder namens dokter Hendrik Kemper optrad, om:

• binnen 14 dagen na ontvangst van deze verklaring een volledige financiële verantwoording af te leggen over alle inkomsten, uitgaven, beheer en administratie die hij voor Jan Bruijn had uitgevoerd;
• toegang te geven tot alle brieven, documenten, kwitanties en andere bewijsstukken die hiermee te maken hadden;
• na afronding van de verantwoording het eventuele restbedrag (saldo) aan Jan Bruijn te betalen, indien blijkt dat dit nog openstaat;
• alle verdere juridische stappen of claims die voortkomen uit zijn eerdere opdracht voor dokter Hendrik Kemper onmiddellijk te stoppen.

Jan Bruijn behield zich het recht voor om schadevergoeding te eisen voor eventuele vertragingen, nalatigheid of schade die al was ontstaan of nog zou ontstaan door toedoen van Herm Franke Hermsz.

De verklaring werd opgesteld door Elga Meijnhouksta en een kopie werd aan Herm Franke Hermsz overhandigd.

• Ze hadden Hendrik Kemper nooit beschuldigd van iets wat strafbaar was, noch voor hem, noch voor anderen binnen het bedrijf.
• Als er toch bewijs zou zijn dat ze zoiets hadden gedaan, dan zouden ze toegeven dat het per ongeluk was gezegd, uit boosheid of in een opwelling.
• In dat geval beloofden ze zelf de kosten van eventuele rechtszaken te betalen.

Op 28 december 1735 verscheen Margaretha Keijser, weduwe van A. H. Meijer, voor Johannes Adolph Claveren, een tijdelijk beëdigd klerk in Paramaribo. Zij verklaarde onder ede het volgende:

• Op 3 augustus 1735 was zij door de eerwaarde Hendrik Kemper gedagvaard om te verschijnen voor het Hof van Politie en Criminele Justitie in de kolonie.
• Toen zij gehoorzaamde aan deze oproep, met hulp van advocaat Meus, ontdekte zij tot haar grote verbazing dat Kemper haar via een officiële aanklacht en conclusie beschuldigde.
• Kemper beweerde dat Keijser hem op verschillende plaatsen en tijdstippen had beschuldigd van een seksuele relatie met haar, waardoor een kind zou zijn verwekt. Dit kind zou nu door de kerk en de staat worden onderhouden.
• Als gevolg hiervan was Keijser door het hof veroordeeld tot een boete en een winstgevende straf, zoals bleek uit de aanklacht en conclusie, opgesteld door de advocaten M. J. B. van Vhelen en de procureur G. Sykens.

Keijser verklaarde dat zij deze beschuldigingen onterecht vond en dat haar reputatie hierdoor zwaar was beschadigd.

• De koffieplantage Kulenkamp’s Spruit, gelegen tussen de plantages Twistrust en Adrichem. De exacte grootte werd niet genoemd.
• De plantage Katwijk, gelegen tussen Ouderzorg en Vriende Beleid, met een oppervlak van 752,5 akker (een oude oppervlaktemaat).
• De plantage Lodewijksburg, gelegen tussen Spooksgift en Alderat, met een oppervlak van 500 akker.

• alle tot slaaf gemaakte mensen (mannen, vrouwen en kinderen);
• vee, landbouwgereedschap, gewassen en verbouwde producten;
• toekomstige oogsten en verbeteringen aan de grond.

• de plantages niet belast waren met speciale voorwaarden (zoals erfrecht of voogdij), behalve een hypotheek;
• deze hypotheek was afgesloten bij notaris Aegidius Hanssen in Amsterdam op 23 juli 1822;
• de lening bedroeg 70.000 Nederlandse gulden, plus rente, ten voordele van Insinger en Compagnie;
• er stonden geen andere schulden of hypotheken op de plantages geregistreerd in Suriname.

• de plantages beheren via een lokale vertegenwoordiger in Suriname;
• deze vertegenwoordiger kreeg hiervoor een standaard vergoeding, zoals gebruikelijk was voor koloniale beheerders.

• het niet hoeven betalen van ongevraagd geleend geld dat geen waarde heeft opgeleverd;
• de regels die schuldenaren beschermen die te goedgelovig of te lichtzinnig zijn geweest (beneficiën de dolo malus vel plus minus);
• de bescherming tegen reis- en vervoerskosten;
• de regels voor betaling en verdeling van schulden (ordinis executionis et divisionis);
• voor de vrouwelijke betrokkenen: de bescherming uit het Senatus Consultum Vellejanum (een oude Romeinse wet die vrouwen beschermde tegen bepaalde schulden) en de Authentica Si Qua Mulier (een latere aanpassing daarop).

• 31 december 1825: 7.000 gulden;
• 31 december 1826: 7.000 gulden;
• 31 december 1827: 8.000 gulden;
• 31 december 1828: 9.000 gulden;
• 31 december 1829: 10.000 gulden;
• 31 december 1830: 11.000 gulden;
• 31 december 1831: 13.000 gulden;
• 31 december 1832: 15.000 gulden;
• 31 december 1833: 15.000 gulden;
• 31 december 1834: 18.000 gulden.

• twee dagen later de overgebleven stomp (restant van de mast) verwijderen,
• een grote vervangende steng (maststuk) plaatsen.

• de opperstuurman Willem Bax,
• de onderstuurman Iohannes van Blanckenberg,
• de matroos Barend Druijff,
• de bootsman Willem Rykema,
• de schieman (touwslagersspecialist) Alle.

• J. Leuwer
• J.G. Mader
• A. Goetz (met handtekening bevestigd door Ey Clercq)
• A. Gaes (met handtekening bevestigd door E. Clercq)

• Ondanks het goede onthaal en de gastvrijheid die Willem van Oranje in Gent had gekregen, toonden sommige onbetrouwbare en ondankbare mensen zich niet loyaal.
• Op 12 april 1583 trouwde Willem van Oranje in Antwerpen met Louise de Coligny, dochter van de vermoorde Franse admiraal Gaspar de Coligny, die omkwam tijdens de Bartholomeüsnacht in Parijs.
• Op 3 juni 1583 werd de eerste steen gelegd voor de buitenste stadsmuur van Gent. Joos Jacob van der Haeghen (een schepen van de stad) en Jan van der Venne (hoofdman) legden de steen. De metselaars kregen 24 gulden als drinkgeld.
• Op 16 juli 1583 gaven de steden Duinkerke, Bergues-Saint-Winoc en Nieuwpoort zich over aan Alexander Farnese, hertog van Parma, onder goede voorwaarden.
• Op 14 augustus 1583 werd in Gent de Weth (stadswacht) aangesteld. Jan van Imbise was de eerste schepen van de Keure (rechtbank), gevolgd door Jan van der Venne als tweede schepen met andere collega’s. Voor de Gedeele (ander stadsbestuur) waren François Triest en Lieven Heylinck (de oude) schepenen. Jan Bollaert was op dat moment hoofdman, de vierde in deze onrustige tijd.
• Op 18 augustus 1583 werd Filips van Chimay, zoon van de hertog van Aarschot en gouverneur van Vlaanderen, feestelijk ontvangen bij de Brugse Poort in Gent, met veel burgers te paard en te voet.
• Rond dezelfde tijd hoorden de oude schepenen van Gent dat Jan van Imbise terugkeerde uit Duitsland. Hij had Willem van Oranje doen vertrekken, tegen de wil van de inwoners van Gent, in het jaar 1583.

In zijn testament deelt B. Brodier uit Haarlem zijn erfenis als volgt in:

• De kinderen van zijn overleden broer Abraham Brodier erven samen de nalatenschap, met uitzondering van specifieke voorwaarden:
  • Bensamen Brodier (wonend in Deventer) krijgt een kwart.
  • Brodier (wonend in Haarlem) krijgt een kwart.
  • Geertruij Brodier, getrouwd met Burg Voogd, krijgt een kwart.
  • Binda, Evar en Geertruij Brodier (dezelfde Geertruij?) delen het laatste kwart.
    Als een van hen overlijdt, gaat hun deel naar hun nakomelingen. Zijn er geen nakomelingen, dan wordt hun deel verdeeld onder de overige erfgenamen.

Er gelden extra voorwaarden voor het laatste kwart (van Bensamen, Geertruij en Brodier):

• Van dit kwart moet een bedrag van 125 gulden worden uitgekeerd aan Ida Brodier (ook een dochter van Abraham Brodier, wonend in Deventer), of aan degene die voor haar zorgt. Dit bedrag wordt betaald uit de erfenis voordat de verdeling plaatsvindt.
• Ida Brodier krijgt bovendien levenslang recht op de jaarlijkse opbrengst (rente/winst) van het resterende deel van dit kwart. Dit geld wordt jaarlijks of in termijnen aan haar of haar verzorger uitgekeerd, zoals de executeurs beslissen.
• Het vierde deel blijft tijdens Ida's vruchtgebruik (leven lang) onder beheer van de executeurs en eventuele door hen aangestelde helpers. Zij moeten ervoor zorgen dat de voorwaarden uit het testament worden nageleefd.
• Als een erfgenaam de voorwaarden niet accepteert of tegenwerkt, verliest deze direct alle recht op de erfenis. Zijn/haar deel gaat dan naar de andere erfgenamen.

Als executeurs (uitvoerders van het testament) wijst Brodier aan: Jacob Hazevolt, Hendrik van der Maak en Jan ter Hoffsteede (allen wonend in Haarlem). Zij krijgen de volgende taken en bevoegdheden:

• Zorgen voor de begrafenis en afhandeling van de nalatenschap.
• Volledige macht om de goederen te beheren, volgens de wettelijke regels.
• Zij mogen een redelijk salaris voor hun werk in rekening brengen, passend bij hun inspanningen.

Het testament werd opgemaakt op 6 maart 1818 in Haarlem, in aanwezigheid van de notaris en getuigen: Jacobus van Loon (koetsmaker), Barend Jan van Det (bierdrager) en Daniel Jacob Stephan (schoenmaker).

• Benjamin Brodier,
• Ida Eva Brodier,
• Geertruy Brodier (getrouwd met Mr. Molenaar uit Schiedam),

• De verkopers waren:
  • Benjamin Brodier, Ida Eva Brodier en Geertruy Brodier (kinderen van de overleden Abraham Brodier).
  • Zij werden vertegenwoordigd door D.F. Crommelin, burgemeester en voogd van Schiedam, omdat Geertruy Brodier getrouwd was met Mr. Molenaar.
  • De volmachten waren eerder ondertekend in Naarden (23 februari 1818) en Vaarden (28 februari 1818) en geregistreerd in Haarlem.
• De koper was Bernardus Gozeling, een timmerman uit de Spaarnwouderstraat in Haarlem.
• Het verkochte pand was een huis met erf, gelegen in de Spaarnwouderstraat.
• De verkoopprijs was 77,5 cent (inclusief extra kosten).
• De verkopers garandeerden dat het huis vrij was van schulden of juridische problemen.
• De akte vermeldde ook dat Bensamen Brodier (een andere broer) op 24 april 1818 in Haarlem was overleden en dat Benjamin Brodier zijn erfenis had geclaimd via een testament van 6 maart 1818.

Op 4 januari 1693 schreef O. S. Droost tregstocken, de voormalig directeur van de Gouvernements Kina-onderneming (een overheidsbedrijf voor kinateelt), een verweerschrift aan de Gouverneur-Generaal van Nederlands-Indië in Den Haag. Hij was met verlof gestuurd vanwege ziekte, maar voelde zich onterecht behandeld.

Droost tregstocken was boos omdat er een onderzoekskommissie was ingesteld om zijn werk te controleren. Deze commissie bestond uit:

• De heer De M. Dreub, directeur van ’s lands plantentuin in Buitenorg (nu: Bogor),
• G. G. F. B. Merwelt, administrateur (beheerder) van de onderneming Sarakan Salak.

Volgens Droost tregstocken was deze commissie onterecht benoemd, omdat:

• Hij altijd goede rapporten over zijn werk had gekregen.
• De commissieleden (Dreub en Merwelt) nauwelijks kennis hadden van de Gouvernements Kina-onderneming. Dreub had slechts één keer een vluchtig bezoek gebracht, en Merwelt had zelfs nog nooit een overheidsplantage bezocht.
• De commissie afhankelijk was van verklaringen van medewerkers die mogelijk partijdig waren, omdat zij baat hadden bij zijn eventuele ontslag.

Droost tregstocken vreesde dat het rapport van de commissie ongunstig zou uitvallen, gebaseerd op tweedehands informatie. Hij wilde daarom eerst zelf gehoord worden voordat er beslissingen over hem werden genomen. Zijn verzoek werd op 13 januari 1693 ontvangen door de Secretaris-Generaal.

De schrijver kreeg een boodschap en vroeg even tijd om zich aan te kleden en zijn persoonlijke zaken te regelen. Heer Voiss Baauw gaf toestemming, waarna de schrijver naar het kasteel in Elmina werd gebracht. Daar werd hij onvriendelijk ontvangen door een strenge en vooringenomen rechter.

De rechter beschuldigde hem ervan zich uit te roepen tot koning van Elmina en vroeg waarom hij dit had gedaan. De schrijver antwoordde kalm:

• In 1309 had hij het Fanty-volk van Elmina en Kwar geholpen in hun strijd door 11.000 gulden aan munitie en andere benodigdheden te geven, zonder ooit hiervoor betaald te zijn.
• Hij had 250 gewapende mannen uitgerust en geleid in de strijd tegen de Ayand, om het land en de bezittingen van de vorst te verdedigen.
• Als dank had de lokale (zwarte) regering hem de titel Groot Maar Schalk gegeven, wat hem tussen de 3.000 en 4.000 gulden had gekost.
• Hij weigerde de titel eerst, maar de lokale bevolking zei dat hun fetiche (een soort geestelijke leider) hem had benoemd. Om problemen te voorkomen, accepteerde hij de titel, maar hij wilde dat de regering hem weer afnam.
• Hij benadrukte dat hij geen verrader was, maar juist veel had gedaan voor de blanken in Elmina, zoals het helpen van het gouvernement tijdens slechte tijden toen er geen aanvoer uit Europa was.
• Hij had nooit beloning ontvangen voor zijn hulp en vond de behandeling door Gouverneur de Veer oneerlijk.

De rechter, Generaal (vermoedelijk Gouverneur de Veer), werd woedend, sprong op en schreeuwde dat de schrijver een schurk was en hem wilde wurgen. Heer Oldenburg probeerde de generaal te kalmeren en stelde voor de schrijver naar Europa te sturen in plaats van hem vast te houden. De generaal antwoordde dat de schrijver een vijand van de Koning van Holland was en beschuldigde hem van de moord op Hoogenboom.

De schrijver werd het kasteel uitgezet en voelde zich vernederd. Later vertelde de generaal het verhaal aan twee Engelse heren tijdens het eten en noemde de schrijver publiekelijk een moordenaar en vijand van de koning. De schrijver besloot niet toe te geven en zijn eer te verdedigen, maar kon op dat moment niets doen.

Hij probeerde de Gouvernementssecretaris om hulp te vragen, maar die weigerde zijn klachten schriftelijk vast te leggen. Uiteindelijk besloot de schrijver te wachten op een beter moment om zich in Holland te beklagen en zijn recht te halen. Toen hij later brieven ontving via het schip Ajap, zag hij een kans om alsnog zijn klachten in te dienen.

De schrijver klaagt over zijn slechte behandeling door Gouverneur-Generaal Daendels (de Gulsk). Hierdoor kon hij tenminste met rust gelaten worden in zijn huis en tuin, want voorheen kwam Daendels soms vijf of zes keer per dag langs om hem lastige vragen te stellen of naar het kasteel te roepen voor overleg.

Hij merkte dat Carel Ruhle, die bij aankomst van Daendels bijna al zijn bezit kwijt was geraakt door willekeurig optreden, nu juist in de gunst stond bij Daendels. Ruhle werd dagelijks uitgenodigd en bezocht. Daendels beschuldigde de schrijver er vervolgens van dat hij een van zijn slaven andere instructies had gegeven dan die van Ruhle. De schrijver hoopt dat deze beschuldiging ooit eerlijk onderzocht wordt, zodat het gedrag van Daendels en hemzelf beoordeeld kan worden.

Daendels wist dat de schrijver financieel slecht af was. Door het stoppen van de slavenhandel bij aankomst van de nieuwe gouverneur, waren veel mensen aan de kust hun fortuin kwijt. De schrijver had grote verliezen geleden door leveranties aan het lokale gouvernement en kon niet meer betalen. Omdat er jarenlang geen Nederlandse schepen waren geweest, was hij afhankelijk van Britse handelaren. Toen de slavenhandel stopte, kon hij zijn Britse schulden niet meer voldoen.

De schrijver ontdekte dat Daendels probeerde zijn schulden bij Britse handelaren in Cabo Cors (Kaapkust) op te kopen. De Brit Watts weigerde dit eerst, maar Daendels zette hem onder druk. Uiteindelijk bedankte Watts voor de "rechterlijke hulp" van Daendels en zei dat hun zaken onderling waren opgelost. Daendels ging echter verder en dreigde openlijk tegen Britse ambtenaren:

• De schrijver zou nooit betaald worden voor zijn claims op het gouvernement.
• Daendels had al ministeriële brieven ontvangen die aantoonden dat de koning (Lodewijk Napoleon) tegen de claims van de schrijver was.
• Britse handelaren moesten hun vorderingen op de schrijver aan Daendels verkopen, zodat hij ze kon betalen.
• Daendels zou meubels van de schrijver kopen en hem uiteindelijk in ketens voor zijn deur laten zetten.
• De Britten moesten snel hun geld van de schrijver zien te krijgen, want Daendels zou hem anders zonder proces laten fusilleren (neerschieten).
• De schrijver zou als een "varken" geboeid op het eerste Nederlandse oorlogsschip worden gezet en in ijzers naar Nederland gestuurd om gestraft te worden.
• De schrijver was door Lodewijk Napoleon aangemerkt als een "gevaarlijke rebel" en Daendels mocht niet zachtzinnig met hem omgaan.

Daendels maakte ook dagelijks denigrerende opmerkingen over de schrijver tegen de koning, onderkoning, en lokale leiders in Elmina.

Op 11 oktober van het betreffende jaar (1808) kwam Van der Paauw, een assistent in dienst van Lodewijk Napoleon, om 's ochtends rond 10 uur bij de schrijver thuis. Hij bracht een boodschap van Daendels: de schrijver moest naar het fort komen voor een ontmoeting.

• Hij wordt constant bespioneerd, bedreigd en vernederd door Herman Willem Daendels, de huidige gouverneur-generaal van Nederlands-Indië.
• Zijn handel is volledig vernietigd: zijn goederen worden in beslag genomen en kooplieden en kapiteins van schepen worden gedwongen hun waar binnen het kasteel af te leveren.
• Hij vraagt de koning om te onderzoeken of hij schuldig is aan de beschuldigingen die Daendels tegen hem heeft ingebracht. Als hij onschuldig is, wil hij beschermd worden tegen de voortdurende aanvallen van Daendels.
• Hij benadrukt dat hij, als trouwe onderdaan van de Nederlandse koning, recht heeft op een eerlijk onderzoek en bescherming.

• Hij is 62 jaar oud en heeft een gezin.
• Hij heeft zijn kinderen in Nederland laten opleiden, in de hoop dat ze nuttige leden van de samenleving zouden worden.
• Hij heeft 16 jaar gewerkt voor de West-Indische Compagnie, zowel in militaire als politieke functies en bij de land- en zeedienst.
• In mei 1785 vestigde hij zich als vrijhandelaar in Batavia, met een officiële vergunning van de overheid.
• Jarenlang genoot hij van de rechten en privileges die elke eerlijke onderdaan onder een rechtvaardig bestuur toekomen.
• Sinds de komst van Daendels zijn al zijn rechten hem echter ontnomen.

De schrijver verdedigt zich tegen beschuldigingen van Gouverneur De Wees en legt uit waarom hij de titel Groot Marschalk der Elminaanse Kwartieren aannam, die hem door de lokale Afrikaanse leiding werd gegeven na een succesvolle verdediging van het gebied. Deze titel was gebruikelijk voor Europese ambtenaren in Elmina en weigeren zou tot conflicten leiden. De kosten voor de bijbehorende ceremonie (tussen de 3.000 en 4.000 gulden) betaalde hij zelf.

Hij benadrukt dat hij geen verrader is, zoals De Wees hem noemt. Hij wijst erop dat hij:

• zijn leven waagde om muiterij tegen De Wees te stoppen,
• altijd het gouvernement trouw diende, zelfs in moeilijke tijden toen er geen voedsel kon worden aangevoerd,
• nooit beloning ontving voor zijn inzet,
• geen vast bezit in Elmina had (geen vrouw, kinderen, huizen of land), wat bewijst dat hij niet uit eigenbelang handelde.

Tijdens een woedende uitbarsting op 19 december noemde De Wees hem een moordenaar (verwijzend naar de dood van President Hoogenboom) en vijand van Koning Lodewijk Napoleon. De schrijver werd het kasteel uitgezet en publiekelijk vernederd. De Wees herhaalde deze beschuldigingen later tegenover twee Engelse gasten.