Transcripties » Recent gemaakte samenvattingen van herkende teksten

Een rechtszaak vond plaats in het Kasteel de Goede Hoop. De eiser vroeg om een veroordeling met kosten tegen de vrijlandbouwer Guillia. Deze gaf de schuld toe van 733 gulden voor geleende en uitbetaalde gelden, en vroeg een maand uitstel. De eiser accepteerde dit. De rechter keurde de overeenkomst goed en veroordeelde de gedaagde tot de kosten. De vrouw van burger Jacob Pleunis verzocht een kopie van een verklaring waarop haar zoon Hendrik Bibout op 22 maart door de raad was veroordeeld. Haar verzoek werd goedgekeurd, maar omdat er nog drie andere personen bij betrokken waren, moest ze eerst een schriftelijke volmacht tonen dat ze namens allen handelde. De soldaat Frans Leenhoff was ook aanwezig.

In Kasteel de Goede Hoop werd op 27 oktober 1707 een rechtszaak behandeld waarbij 3 slaven betrokken waren:

• Caesar van Madagascar
• Aaron van Bengalen
• Sato van Makassar

• Het hoofd Joan Cornelis d'Ableing
• De burgerraadsleden Botma en Donker
• De openbare aanklager Joan Blesius

Op 4 augustus 1707 vond er een rechtszaak plaats in het Kasteel de Goede Hoop. De boekhouder Pieter de Meijer diende een zaak in voor zichzelf en namens oud-burgerraadslid Abraham Diemer. Dit gebeurde omdat Joan Cornelis d'Ableing niet kwam opdagen. Ook aanwezig waren de burgerraadsleden Cornelis Botma en Hendrik Donker.

De gerechtsbode, oud-burgerraadslid Claas Hendriksz, meldde dat er een dagvaarding was afgegeven aan de slaven bij het huis van Diepenauw. Echter, de gedaagde en zijn vrouw waren niet thuis maar in Stellenbosch. Het ging om een inventaris van de nalatenschap van zijn overleden vrouw Anna. Deze moest onder ede worden bevestigd.

De rechtszaak werd voortgezet op 11 augustus 1707.

Jan Christiaan Arnst legt tijdens een vergadering een beëdigde verklaring over, die is afgegeven door twee betrouwbare getuigen. Hij vraagt aan de raad om een oordeel. De beschuldigde ontkent iets gedaan te hebben en zegt dat hij dronken was en zich niets kan herinneren. De raad draagt de landdrost Samuel Martini op om zich bij de aanklager aan te sluiten in de zaak.

De hoofdaanklager Joan Blesius meldt dat een weggelopen slaaf van de burger Pieter van der Poel al enkele weken in de gevangenis zit. Blesius heeft Van der Poel meerdere keren laten weten dat hij de slaaf kan komen ophalen als hij de gebruikelijke vergoeding en bijkomende kosten betaalt. Van der Poel heeft dit echter nog niet gedaan. De zaak loopt tegen de vrije boer Hans.

Op 30 september verscheen Willem van Putten als lid van het bestuurscollege op het Kasteel de Goede Hoop. De burger Dirck Vion diende een aanklacht in tegen de vrouw van landbouwer Lammert Smit. Omdat de aangeklaagde voor de 3e keer niet verscheen, verzocht hij een 4e dagvaarding. Het ging om een schuld van 462 gulden en 12 stuivers volgens de rekening.

Op 21 juli 1707 kwamen diverse bestuurders samen, waaronder het provinciale opperhoofd Joan Cornelis d'Ableingh en de burgerraadsleden Cornelis Botma en Hendrik Doncker. De secretaris van de rechtbank, Abraham Poulle, had toestemming gekregen om op te treden tegen Willem Corssenaar, die onderkoopman en politiek commissaris was. Corssenaar en Botma gaven aan bereid te zijn hun verslag uit te breiden over wat er was gebeurd in de zaak tussen dominee Leboucq en ouderling Poulle, of om apart een getuigenverklaring af te leggen. Ouderling Botma beloofde een getuigenverklaring te geven nadat hij erover had nagedacht. Op 24 juni waren er in een kerkelijke vergadering bij dominee Engelbertus Franciscus le Boucq aanwezig:

• Ouderling Jan Lourensz
• Jan van Hoorn
• Jan Overholster
• Francois Gutto

Anthonij Vlotman werd veroordeeld om 300 gulden te betalen aan de eiser, plus de proceskosten. Hij erkende de schuld maar vroeg om uitstel van betaling. In een andere zaak eiste boekhouder Pieter ra de meijer 400 gulden van Jan Albert Broens, op basis van een schuldbrief. Deze zaak speelde in aanwezigheid van luitenant Adriaan van Reede in het Kasteel de Goede Hoop.

De landdrost stelt een aanklacht in, waarbij de burgerraadsleden Cornelis Botma en Hendrik Doncker aanwezig zijn. De zaak betreft Lambert Smith, waarbij de rechters besluiten dat de gedaagde een berisping krijgt. De gedaagde moet de landdrost met respect behandelen zoals het een heemraad betaamt. De gedaagde moet ook de proceskosten betalen.

Dezelfde landdrost klaagt ook Albert Gerritsz van Emmenes aan voor beledigingen tegen het college van landdrost en heemraden in Stellenbosch op 2 mei 1707. Omdat de gedaagde niet komt opdagen, vraagt de landdrost om een tweede dagvaarding.

Er loopt ook een zaak tegen heemraad Jan Schussing over beledigende woorden tegen de landdrost en zijn vrouw Maritie Willemsz. De gedaagde ontkent de beschuldigingen.

De provinciale landrechter Samuel Martini de Meurs werd door de overheid in Den E aangesteld om de rechtszaak over te nemen van de voormalige landrechter Johannes Starrenburg. Het gaat om een zaak tegen:

• Sandirx van Stockholm, werkzaam voor de Compagnie en knecht bij landbouwer Jacob Louw
• Jan Andries van Hagenouw
• Claas Eijmens, vrijman
• Beide knechten van landbouwer Jacob van der Heijden
• Titus van Maccasser
• Boer van Bengalen, beiden lijfeigenen van landbouwer Jacob Louw

Deze personen worden beschuldigd van de gewelddadige moord op een Hottentot genaamd Lappie. Op verzoek van onafhankelijk fiscaal Joan Blesius werd de zaak aangehouden om de procedures nog eens te bekijken.

Op 14 juli 1707 kwam er een rechtszaak tegen Pieter Goversz uit Rotterdam. Hij was soldaat in dienst van de Oost-Indische Compagnie. Hij werd beschuldigd van het verlaten van zijn post bij het kasteel en zijn wachtpost gedurende 6 dagen zonder toestemming van zijn officieren.

De fiscaal Joan Blesius deed de aanklacht. Goversz bekende schuld. De Raad veroordeelde hem tot:

• Geseling door het garnizoensvolk
• Verwijdering uit het leger
• Overplaatsing naar Mataram
• 2 maanden loon als boete
• Betaling van de proceskosten

De raad neemt de volgende beslissingen:

• Ze geven toestemming voor het maken van kopieën van ingediende stukken.
• Dit gebeurde in het kasteel de Kaap de Goede Hoop.
• Willem van Putten, lid van het rechtscollege, was hierbij betrokken.
• De provinciale landrechter Samuel Martini de Meurs treedt op als aanklager tegen Jacobus van den Berge en zijn vrouw Jacomijntje.
• Vaandrig Jesse Kaje en raadslid Hendrik Donker eisen een veroordeling met bijbehorende kosten.
• De gedaagden vragen vrijstelling van het afleggen van getuigenverklaringen omdat ze moeten kunnen leven.
• De raad veroordeelt beide gedaagden om voor de algemene rust een getuigenverklaring onder ede af te leggen, op straffe van boete, met bijkomende kosten.
• Ook de burgers Johannes Jitius en Joost Rijnaard Schenk moeten getuigenis afleggen.
• Ondanks dat sommigen niet zijn komen opdagen, worden de stukken van de aanklager geaccepteerd.

Bij het gerechtshof klaagde de aanklager dat Joan Cornelis de Ableing niet was komen opdagen, hoewel hij volgens de gerechtsbode correct was opgeroepen. Maria Lindenhoff, echtgenote van oud-raadslid Hennig Huijsingh, werd beschuldigd van koppigheid. De rechtbank (behalve Willem van Putten, die bij zijn eerdere advies bleef) gaf de aanklager gelijk. De beschuldigden moesten het vonnis accepteren, anders zouden ze op eigen kosten worden opgesloten in het Kasteel de Goede Hoop.

Bij deze zaak waren aanwezig:

• Willem Helot en Abraham Poulle als secretarissen
• De vrijsmid Jan Lourensz van Bremen
• Willem Selot als secretaris en veilingmeester

De aanklagers vroegen om inzage in de geschriften en indien nodig kopieën daarvan.

Op de rechtszitting op 15 december 1707 waren aanwezig:

• De rechter Joan Blesius
• De burgerraadsleden Cornelis Botma en Hendrik Donker

Er waren verschillende zaken:

• Willem van Putten was afwezig, daarom vroeg boekhouder Pieter om een tweede dagvaarding
• Otto van Pollinkhooven verzocht namens zijn cliënten om een tweede dagvaarding voor een schuld van 5,5 rijksdaalders
• Joan Cornelis d'Ableing eiste dat Maria Lindenhoff, echtgenote van oud-burger Anthonij Voltman, onder ede zou antwoorden op bepaalde vragen
• Er was een zaak over de tweede betaling van 450 gulden voor een gekocht huis
• De weesmeesters hadden een zaak tegen de oud-heemraad van Stellenbosch, Matthijs Greev, over een schuld van Anthonij Anderson

Dit vond plaats in het kasteel de Goede Hoop. De secretaris Am. Poulle was aanwezig en tekende de acte.

De rechter hield zich vast aan zijn conclusie. De verdachte vroeg of advocaat Nicolaas van Leeuwen een boete moest betalen waarvan de hoogte door de raad bepaald zou worden, plus de proceskosten. De raad heeft na zorgvuldige overweging van de argumenten en geschillen tussen partijen bemiddeld over de waardebepaling van de inventaris. Beide partijen zijn akkoord gegaan met een bedrag van 72.000 gulden.

Advocaat Nicolaas van Leeuwen kreeg een boete van 3 gulden omdat hij tijdens de laatste rechtszitting niet correct had gehandeld. Hij moest ook de bijbehorende kosten betalen.

Aanwezig waren onder anderen de openbaar aanklager Joan Blesius en raadslid Cornelis Botma. Ook werden genoemd havenmeester Jesse Slotsboo en raadslid Hendrik Donker. Burger Johannes Pijtius stuurde via een deurwaarder een brief aan de raad waarin hij uitlegde waarom hij niet aanwezig kon zijn. De raad besloot dat als de getuige niet bereid zou zijn om te getuigen, hij nogmaals opgeroepen moest worden. De proceskosten werden voorlopig gereserveerd.

Op 8 december 1707 verschenen voor de provinciale rechtbank:

• Het provinciale opperhoofd Joan Cornelis d'Ableing (voorzitter)
• De burgerraadsleden Cornelis Botma en Hendrik Doncker

De aanklager diende een schriftelijke eis in tegen Jacobus van den Berge en zijn vrouw Jacomijntje. Boekhouder Pieter de Meijer was de eisende partij tegen de vrijschoenmaker Jacobus van den Berge.

Claas Hendrix, een oud burgerraadslid, meldde dat de dagvaarding via zijn vroegere advocaat Nicolaas van Leeuwen was gegaan, maar dat deze niet meer zijn vertegenwoordiger was.

De rechtbank gaf toestemming om alle stukken in te zien en indien nodig kopieën te maken. Cornelis Botma was als weesmeester uitgesloten van de zaak vanwege belangenverstrengeling.

De provinciale landdrost Samuel Martini Demeurs was aanwezig als vertegenwoordiger van het openbaar gezag.

Het gaat over een rechtszaak waar Henning Husingh iemand aanklaagt. De beklaagde weigert om haar eerdere verklaringen te bevestigen voor de raad en onder eed te verklaren omdat ze zich de zaak niet meer goed herinnert.

De aanklager stelt dat hij in het huis van de beklaagde door dominee Engelbertus Franciscus le Boucq en diens vrouw beledigd is in zijn gezag en eer. Dit gebeurde in aanwezigheid van de weduwe van dominee Hercules van Loon. Hierover is al een verklaring afgenomen.

De beklaagde dient een verzoekschrift in. De raad (behalve Willem van Putten, die vindt dat er eerst een boete moet komen voor de scherpe toon in het verzoekschrift) beslist dat:

• De aanklager een kopie krijgt van het verzoekschrift
• De beklaagde onder eed moet verklaren wat ze weet
• Als ze weigert, ze 8 dagen huisarrest krijgt

Op Donderdag 22 december 1707 waren er rechtszittingen in het kasteel in Kaap de Goede Hoop. Aanwezig waren:

• Olof Berg (kapitein en voorzitter)
• Adriaan van Reede (luitenant)
• Johannis Swellengreebel (dispensier)
• Willem van Putten (pakhuismeester)
• Haije Jesse Slotsboo (vaandrig)
• Jan Brommert (schipper en equipagemeester)
• Hendrik Doncker (burgerraad)

Er werd besloten om 5 lichamen naar de buitengerechtsplaats te slepen en op een rad te leggen tot ze door vogels zouden zijn opgegeten. De slaven Jannetie van Kaap, kleine Marie van Bengalen en kleine Aaron van Coetchin moesten met een strop om hun nek onder de galg toekijken. Daarna werden ze gegeseld. De twee slavinnen kregen een brandmerk op hun wang en werden in ketenen naar hun meesters teruggestuurd. De rechtbank moest de kosten betalen voor de eerste 5 gevangenen, de meesters voor de laatste 3.

De raad van justitie op het eiland Mauritius legde verschillende straffen op aan 11 veroordeelden die eerder hun misdaden hadden bekend. Dit deden ze in naam van de Staten-Generaal van Nederland en onder gezag van de gouverneur en raad van Kaap de Goede Hoop.

De veroordeelden kregen de volgende straffen:

• Drie gevangenen werden ter dood veroordeeld door radbraken:
  • Piet van Bali
  • Louis van Bengalen
  • Jan de Caffer van Goa
• Vier gevangenen werden opgehangen:
  • Jak van Madagascar
  • Ventura van Mozambique
  • Abas van Padang
  • Domingo van Patti
• Vier gevangenen werden gegeseld, gebrandmerkt en in ketenen geslagen:
  • Sijmen van Ceylon
  • Anthonij van Oudewade
  • Celeber van Celebes
  • Poul van Timor

De lichamen van de ter dood veroordeelden moesten blijven hangen tot ze door vogels en de lucht waren vergaan.

De tekst beschrijft een plan van enkele gevangenen, onder wie Piet van Balij en Louis van Bengalen, om op eerste paasdag te ontsnappen naar Mascarenhas of Madagascar. Een Duitser genaamd Piet de Fransman zou hen hierbij helpen. Het plan werd ontdekt door Robin van Bengalen, een slaaf van vrijman Hans Jurgen van Burtel.

De gevangenen hadden nog meer plannen:

• Piet van Balij wilde zijn meester Mighiel Romond aanvallen en doden
• Louis van Bengalen wilde Bregje Jansz (de vrouw van zijn meester) als dienstmeid gebruiken

Deze misdaden werden als zeer gevaarlijk gezien en moesten volgens de wet worden bestraft om anderen af te schrikken, vooral onvrije mensen.

Een groep lijfeigenen (slaven) bekende zonder marteling of druk dat ze een opstand hadden gepland. Het ging om:

• Louis van Alsoo
• Piet van Balij
• Jan de Caffer uit Goa
• Jak uit Madagascar
• Ventura uit Mosambucque
• Abas uit Padang
• Domingo uit Patti
• Sijmen uit Ceilon
• Anthonij uit Oudewade
• Celeber uit Celebe
• Poul uit Timoor

Deze slaven waren eigendom van verschillende vrijburgers:

• Mighiel Romond (1 slaaf)
• Jan Carstensz van den Bosch (2 slaven)
• Adam Adamsz (1 slaaf)
• Gerrit Romond (1 slaaf)
• Barent Jansz van Meulenbroek (2 slaven)
• Daniel Zaijman (4 slaven)

Ze hadden samengezworen om huizen in brand te steken en de bewoners te vermoorden, behalve de jonge vrouwen die ze in leven wilden laten voor hun plezier. Louis van Bengalen, Jan de Caffer uit Goa en Piet van Balij zouden als kapiteins optreden bij de Noordwesthaven en op de vlakten. Daarna wilden ze het logiegebouw aanvallen, in brand steken en plunderen, en de bewoners vermoorden.

Op 19 oktober 1706 nam de Raad van het eiland Mauritius een besluit over 15 jonge zwarte slaven. Deze jongens waren uit een schip ontsnapt, waarna een Indiaanse slaaf genaamd Bootsman hen had aangetroffen in het bos. Bootsman liet hen naar het fort komen. Daar kregen ze te eten en werden ze vastgehouden.

De Raad oordeelde dat de jongens:

• In dienst moesten blijven van de Nederlandse Oost-Indische Compagnie
• Zouden worden verdeeld over verschillende plaatsen op het eiland
• Niet bij elkaar mochten blijven om nieuwe vluchtpogingen te voorkomen

De verdachte David van Madagaskar werd beschuldigd door burgerraden Guilliam Heems en Henrik Bouman. De verdachte was een slaaf van weduwe Henrik Munkerus. Hij bekende dat hij samen met 4 anderen:

• Met geweld Hottentot-nederzettingen had overvallen
• Op de Hottentotten had geschoten
• Vee had aangevallen
• 5 gestolen schapen had gegeten
• 2 Hottentotten had verwond
• Aanwezig was bij het doden van een Hottentot genaamd Scheeltje (waarbij hij zegt dat Coridon dit zou hebben gedaan)

De rechtbank heeft na het horen van beide partijen en het bestuderen van de bewijsstukken besloten de verdachte ter dood te veroordelen. Hij moest worden overgedragen aan de beul op de gebruikelijke plaats van terechtstelling.

Op 9 september 1706 diende een rechtszaak in het Kasteel de Goede Hoop. De gouverneur W.A. van der Stel en de raadsleden waren aanwezig, behalve één burger. De openbaar aanklager Joan Blesius diende een aanklacht in tegen Pieter Belmoert uit Leiden, een matroos op het schip de Zuidpool. Deze had een andere matroos, Huibert Adriaansz Blok uit Amsterdam, verwond in de Saldanhabaai. De verdachte bekende, maar zei dat hij zichzelf moest verdedigen tegen een aanval van het slachtoffer. Hij vroeg om genade.

In een andere zaak eiste een landbouwer Hans Henske 601 gulden en 8 stuivers Kaaps geld. De gedaagde erkende een schuld van 79,5 gulden, een half vat wijn en twee maten tarwe, maar ontkende een afspraak over de helft van zijn graanoogst. Burgemeester Hendrik Bouman besloot dat de eiser zijn claim beter moest bewijzen. Een beslissing over de proceskosten werd uitgesteld.

De apotheker Jan Casper Rigter heeft een klacht ingediend over een rekening van 203½ rijksdaalders. Dit bedrag moet betaald worden uit de erfenis van de overleden Cornelis Mommael, die ziekentrooster was op het laatst vertrokken retourschip Nieuwburg. De boekhouder zegt dat hij alleen opdracht had gegeven voor een nette begrafenismaaltijd voor familie en dragers. De Raad vindt dat de rekening te hoog is en draagt op deze post voor post na te kijken en waar mogelijk te verlagen ten gunste van de erfgenamen.

De vrije boer Hans Henske moet 601 gulden en 8 stuivers Kaaps geld betalen aan Jan Copes. Omdat Hans Henske niet is komen opdagen bij de rechtszaak, krijgt Jan Copes gelijk en wordt Hans Henske nogmaals opgeroepen.

Dit alles gebeurde in het Kasteel de Goede Hoop.

Op een rechtszitting diende Abraham Poulle, secretaris van justitie als gedaagde, verweer tegen de aanklacht van vrijburger Gerrit Hendrik Meijer. De zaak ging over te veel geïnde commissie bij een huisverkoop. Meijer eiste geld terug omdat volgens de regels van India maar 1,5% commissie mocht worden gerekend, terwijl Poulle 4% had ingehouden.

Poulle verdedigde zich door te zeggen dat hij geen nieuwe regels had gemaakt, maar dat eerdere secretarissen van politie, veilingmeesters en secretarissen van de Weeskamer ook zoveel hadden gerekend. Hij had zelfs uit goedheid maar over de helft van het bedrag van 60.051 gulden 4% commissie gerekend.

De rechter hield de zaak aan en verwees de eiser door naar de Raad van Politie. De proceskosten zouden later worden bepaald. Dit gebeurde in het Kasteel de Goede Hoop.