Transcripties » Recent gemaakte samenvattingen van herkende teksten

Op dinsdag 6 juli 1706 kwam de volledige Raad bijeen in het Kasteel de Goede Hoop, behalve de buitengewone raadsheer en gouverneur en luitenant Adriaan van Reede die ziek was. De Raad werd versterkt met de burger-raadsleden Johannes Sterrenburg, Guilliam Heems en Hendrik Bouman.

Er was een rechtszaak waarbij de volgende personen werden aangeklaagd:

• Francois du Toit
• Guilliam du Toit
• Hercules des Pres
• Willem van Zijl
• Jan Elbertsz
• Claas Elbertsz
• Cornelis van Nieuwkerken
• Jacobus van Braakelt
• Maarten van Staaden

Al deze mannen waren vrijboeren. Ze waren drie keer niet komen opdagen voor de rechtbank. De Raad besloot de zaak uit te stellen totdat alle raadsleden de processtukken afzonderlijk hadden bestudeerd. De secretaris A. Poulle heeft dit vastgelegd.

Op maandag 28 juni 1706 kwam de volledige Raad bijeen in het Kasteel de Goede Hoop. Aanwezig waren de buitengewone raadsheer en gouverneur, versterkt met de burgerraadsleden Nicolaas Oortmans, G E en Hendrik Bouman.

Johannes Starrenberg vroeg namens zijn functie om een derde aanmaning omdat de gedaagden nog niet waren verschenen. Hij verzocht ook om een vierde aanmaning via een openbare bekendmaking.

De gedaagden die werden opgeroepen om zich te verantwoorden waren:

• Francois du Toit
• Guilliam du Toit
• Hercules des Pres
• Willem van Zijl
• Jan Elbertsz
• Claas Elbertz
• Kornelis van Nieuwkekken
• Jacobus van Brakel
• Maarten van Staden

Ze moesten komen om hun afwezigheid goed te maken en alsnog de vragen te beantwoorden die de aanklager hen wilde stellen.

De rechtbank heeft het testament en de benoeming van de uitvoerders ervan goedgekeurd. Christoffel Groenewald eiste betaling en legde een specificatie voor van contanten en goederen die hij had verstrekt, samen met een transportakte van 1 september 1705. Deze akte toont aan dat de gedaagde zijn land overdroeg voor 2500 gulden Indische waarde. De gedaagde ontkent dat hij volledig betaald is voor zijn land en beweert dat hij nog 1500 gulden tegoed heeft. Hij verwerpt de specificatie van voorgeschoten geld en geleverde goederen. De raad stuurt de zaak door naar commissarissen Jesse Slotsboo en Hendrik Bouman. De landbouwer Hans Tulken vraagt om betaling volgens specificatie. Jacobus Cruze treedt op als curator voor de nalatenschap van overleden Compagniesdienaren in het Kasteel de Goede Hoop.

Jacobus Cruze, onderkoper en curator, behandelde de nalatenschap van overleden dienaren. De raad keurde een volmacht goed, onder voorwaarde dat getuigen zouden verklaren dat de overledene deze zelf had ondertekend. De administratie werd aan de eiser toegewezen en de kosten moesten uit de nalatenschap betaald worden. Dit gebeurde in het Kasteel de Goede Hoop. De eisers legden een testament over van 27 mei 1706. Dit testament werd opgesteld voor:

• Jan Lette, opperstuurman
• Dirk van renvoort, schieman
• Gerrit Nieuwburg, zeilenmaker

Deze personen werden aangesteld als beheerders van de nalatenschap van matroos Barent van Triest, die op het retourschip Nieuburg was overleden. Het testament was opgesteld voor boekhouder Jan de Leus op 27 mei 1706.

Piet bekent dat hij samen met zijn handlanger de afstand en het aantal dodelijke slagen heeft aangegeven. Nadat ze hun ongelukkige baas hadden gedood, heeft de eerste dader hem bij het hoofd en de armen gepakt, en de tweede dader bij de benen. Ze hebben hem een stuk van de wagen af, buiten het pad gedragen en daar begraven om niet ontdekt te worden.

De gevangene Zimandauw wilde voor het begraven van zijn baas de gouden en zilveren knopen en zilveren gespen meenemen. Dit werd verhinderd door zijn medeplichtige Tizampaere, die zei dat als mensen dat zouden zien, ze ontdekt zouden worden als moordenaars van de baas. Daarom hebben ze de knopen aan de kleding en in het hemd gelaten, met de schoenen eraan.

Op een plek 3 uur van een veeplaats was hun baas Jacob van der Hoeve uitgeput gaan uitrusten. Hij ging zitten op een zeil achter onder de wagen. Er zijn twee verschillende verklaringen over wat er toen gebeurde:

• Volgens de eerste verklaring zat de baas brood met een slechte peer te eten
• Volgens de tweede verklaring, die bevestigd werd door korporaal Marten Akkerman, was de baas in slaap gevallen

De tweede versie lijkt waarschijnlijker, want als de baas wakker was geweest had hij de aanval kunnen voorkomen. De jonge Tizampare bekende vrijwillig dat Simandauw hun baas met een stuk uit de wagen had doodgeslagen. Het slachtoffer riep nog "O God Sampare Sampare". Het gebeurde niet met één slag. Beide verdachten zijn schuldig aan deze moord.

De aanklacht gaat over een moord door 2 slaven op hun meester. De slaven waren:

• Zimandauw, slaaf van burger Jacob van Hoeven
• Tizampaere, slaaf van de Oost-Indische Compagnie, geboren op Madagascar

De aanklager Joan Blesius, officier van justitie, presenteert de zaak aan gouverneur Willem Adriaan van der Stel en de rechtbank in Nederlands-Indië. Hij noemt de moord verschrikkelijk en ongehoord wreed.

De gebeurtenissen: De slaven reden ongeveer 6 weken geleden met hun meester in een ossenwagen van Vissershoek naar zijn veekraal bij de Piketbergen. Na 3 tot 5 dagen kwamen ze bij de Zoute Fontein. Daar rustten ze tot de middag, waarna ze verder reden. Om 3 uur 's middags bereikten ze de Bergrivier.

De slaaf Simandauw werd ondervraagd over zijn daden. Hij bekende dat hij, samen met de slaaf Maij en andere weggelopen slaven, heeft ingebroken en gestolen bij verschillende plantages rond Paramaribo. Ze braken in bij huizen en stalen daar kleding, voedsel en andere spullen.

Hun groep van weggelopen slaven had een kamp in het bos bij de Parakreek. Van daaruit pleegden ze overvallen en roofden ze goederen die ze nodig hadden om te overleven.

Simandauw vertelde ook dat ze gewapend waren met geweren en andere wapens die ze hadden gestolen. Ze gebruikten deze wapens om zich te verdedigen en om hun diefstallen uit te voeren.

Op 21 mei 1706 werd in het Kasteel de Goede Hoop een verklaring afgelegd. Dit gebeurde voor de raadsleden Slotsboo, Brommert en Oortmans. De verklaring werd 3 keer voorgelezen in het Nederlands, een taal die de verdachte goed sprak en begreep. Hij bevestigde de verklaring zonder dat er iets aan toegevoegd of weggehaald moest worden. De secretaris A. Poulle ondertekende het document samen met de verdachte en de raadsleden.

De tekst gaat over een rechtszaak waarbij twee moordenaars worden berecht. De tweede verdachte is net zo schuldig als de eerste omdat hij:

• De moord niet heeft gemeld bij de rechter
• Advies en hulp heeft gegeven bij de misdaad

Volgens verschillende rechtsgeleerden moeten beide verdachten dezelfde straf krijgen. Omdat ze slaven zijn, wordt geëist dat ze ter dood veroordeeld worden door:

• Naar de gebruikelijke executieplaats gebracht te worden
• Op een kruis gelegd te worden
• Hun rechterhand afgehakt te krijgen
• Levend geradbraakt te worden

Op 15 juli 1706 werd in het kasteel van Kaap de Goede Hoop een document opgesteld waarin staat dat 3 hottentotten hebben geholpen bij het overdragen van iets aan de posthouders. Dit document werd ondertekend door de raadsleden K.J. Slotsboo en Hendrik Bouwan, samen met de getuigen en de secretaris R.M. Poulle.

Er was een incident waarbij vijf zwarte jongemannen twee hamels (mannelijke schapen) stalen en tussen de kalveren dreven. De zwarte jongemannen dwongen Prins om hen de weg naar Madagascar te wijzen. Bij een Bosjesmannen-nederzetting werden ze gewaarschuwd voor 5 of 6 naderende mannen. De zwarte jongemannen achtervolgden deze mensen, waarbij Prins wist te ontsnappen. Lubbert, Prins, Jantje, Slin en kapitein Christoffel verklaarden dat de vijf jongemannen ongeveer een maand later terugkwamen bij de Hoetjensbaai bij de witte klip. Ze vielen in de vroege ochtend de nederzettingen aan, waarbij ze:

• Een stuk vee doodschoten
• Een ander dier verwondden aan de hakken
• Vier herders doodden met speren
• Verschillende anderen verwondden

Vrouwen en kinderen vluchtten naar de bergen. De aanvallers hielden het vee onder controle met geladen geweren. Hottentotten-kapitein Christoffel kwam met zijn volk te hulp. In het gevecht dat volgde werden drie van de aanvallers gedood en één zwaar gewond. De vijfde wist te ontvluchten. Ze vonden vijf geweren, allemaal geladen met scherpe munitie.

Maarten Faust, soldaat in dienst van de Oost-Indische Compagnie en gestationeerd in Saldanhabaai, legde een verklaring af. Een Hottentot, bijgenaamd Lubbert, verklaarde op verzoek van hoofdaanklager Joan Blesius het volgende:

• In Hoetjesbaai, gelegen in Saldanhabaai, kwamen 5 zwarte jongens met geweren naar hun nederzetting
• Ze namen elk een schaap uit de kudde
• Toen Lubbert vroeg waarom ze dat deden en aanbood hen eten te geven, lieten ze de schapen los
• Lubbert gaf hen toen een hamel te eten

Een andere Hottentot, Prins, verklaarde dat dezelfde 5 gewapende jongens later ook naar zijn nederzetting kwamen, ongeveer 3 uur verderop. Daar waren alleen 2 oudere Hottentots met 2 vrouwen en kinderen aanwezig.

Maarten Faust uit Dresden, soldaat van de Oost-Indische Compagnie op de post in Saldanhabaai, legde een verklaring af voor Joan Blesius. Hij verklaarde dat op 28 juni 's avonds 3 Khoikhoi (hottentotten) naar de post kwamen. Zij waarschuwden dat 5 zwarte jongens met geweren waren aangekomen. Ze vroegen de posthouders om hulp.

De volgende ochtend voeren 3 posthouders met de 3 Khoikhoi in een bootje naar de overkant. Bij de Khoikhoi-nederzetting hoorden ze dat 4 van de zwarte jongens en 2 Khoikhoi al dood waren. De vijfde jongen was gevlucht. De posthouders lieten de dode jongens brengen. Eén bleek nog te leven. Ze gaven hem eten. Hij had wonden van speren. Ze namen de gewonde jongen mee naar de post, samen met 5 geladen geweren.

Deze verklaring werd afgelegd in het Kasteel de Goede Hoop op 5 juli 1706, voor de leden van de Raad van Justitie Slotsboo en Bouman. De secretaris Abraham Poulle ondertekende het document.

De getuige verscheen opnieuw voor de ondergetekende commissarissen van de Raad van Justitie. Na het duidelijk voorlezen van zijn eerdere verklaring, bevestigde hij dat deze helemaal klopte. Hij wilde er niets aan toevoegen of vanaf halen. Om de waarheid te bevestigen sprak hij de plechtige woorden "zo waarlijk helpe mij God almachtig".

Dit gebeurde in het Kasteel de Goede Hoop op 22 september 1706. De commissarissen, de getuige en klerk Nicolaas van Leeuwen hebben dit ondertekend. Omdat de secretaris niet beschikbaar was, werd dit bevestigd door klerk Nicolaas van Leeuwen. Dit document is een kopie van de getuigenverklaring van vrijburger Jacobus van Hoff.

Op 21 september 1706 legde een aantal mensen een verklaring af in het kasteel de Goede Hoop. Iacobus van Hoff, een 27-jarige knecht, vertelde samen met Ian Willemsz en Ian Bassaar wat er was gebeurd aan Ioan Blesius, de hoofdaanklager.

Ongeveer 3 maanden eerder kwam er 's middags een Khoikhoi-man genaamd Iantje aan bij hun post bij de Piketbergen. Hij had zijn kudde schapen achtergelaten. Ian Bassaar vroeg wat er met hem aan de hand was. Iantje vertelde dat 5 zwarte jongens hem hadden vastgebonden en in zijn rug hadden gestoken met een speer. Ze hadden hetzelfde gedaan met een andere Khoikhoi genaamd Scheeltje, die ze ook zijn keel hadden doorgesneden.

De 3 knechten gingen naar een berg in de buurt waar Iantje hen heen wees. Daar vonden ze het lichaam van Scheeltje met een steekwond in zijn rug en een doorgesneden keel. Ze lieten het lichaam daar liggen en keerden terug met de kudde schapen. Iantje overleed rond middernacht aan zijn verwondingen.

Deze verklaring werd afgelegd voor de raadsleden Swellengrebe en Slotsboo.

• Hij is 22 jaar oud en geboren in Madagascar
• Hij kwam met het schip de Dorothea naar Batavia
• Hij behoorde toe aan Pieter De Groot
• Hij is met de koffieplantage van De Groot verkocht
• Daarna kwam hij in dienst van Abraham Meyer
• Hij werd weggestuurd door Meyer's vrouw nadat Meyer naar Nederland vertrok
• Hij kwam toen in dienst van Jacob Jacobsz
• Na 2 maanden bij Jacobsz liep hij weg
• Hij werd snel opgepakt en verkocht aan een zekere De Knegt
• Bij De Knegt bleef hij ongeveer 3 maanden
• Hierna vluchtte hij opnieuw en werd gevangen genomen

Voor de commissieleden van de rechtbank van het kasteel in Kaap de Goede Hoop verscheen de slaaf David van Madagascar. Via vertalers, de beul Coopman en de zwarte bediende Willem, beantwoordde hij vragen over een misdaad:

• Coridon heeft een schele Hottentot de keel doorgesneden nadat vijf jongens hem hadden vastgebonden.
• Het slachtoffer werd eerst in zijn rug gestoken met een speer en daarna gedood.
• Een kleine Hottentot werd ook in zijn rug gestoken maar wist te vluchten.
• Ze lieten de dode Hottentot op het pad liggen en gingen naar de witte rots bij een groot water.

Dit verhoor vond plaats in het kasteel van Kaap de Goede Hoop op 22 september 1706, voor de commissieleden J. Swellengrebel en K.J. Slotsboo. Het document werd ondertekend door hen, de ondervraagde en de klerk Nicolaas van Leeuwen, die vanwege afwezigheid van de secretaris was aangesteld.

Jurgen Kerver zegt dat de volgende mensen met de wagen meereden:

• zijn 2 knechten Jan Pietersz van Holsteijn en Marten Fransz
• zijn zoon Barend
• zijn 5 slaven: Maurits, Christiaan, Paul, Adriaan en Alexander

Ze hebben Gerrit Daveman voor zijn deur opgepakt, op de wagen gegooid en met geweld naar het huis gebracht. Daar kreeg Gerrit van de vrouw van Jurgen Kerver een fles wijn aangeboden met de woorden "hou daar hond, drink nog eens". Gerrit werd in de keuken door de groep omsingeld. De baas van Daveman, Guilliam Frisnet, was hierbij aanwezig. De vrouw van de ondervraagde sloeg Gerrit eerst met een zweep op zijn rug, waarna Jurgen Kerver de zweep overnam en zei "kom, ik zal hem beter raken" en hem vervolgens ook sloeg.

Op 18 september 1706 legden twee burgers van Drakensteijn een verklaring af voor secretaris Ian Mahieu van de landdrost. Deze burgers waren Jillis Cornelisz van Swaag en landbouwer Guilliam Kilnet. Ze deden dit op verzoek van landdrost Johannes Starrenburg.

Jillis Cornelisz verklaarde dat hij op 5 september 's avonds in het donker aanwezig was op de boerderij van Guilliam Frisnet. Hij zag daar een wagen met dieren aankomen. Bij de wagen waren de vrije burgers Jan Pietersz van Holsteijn, Marten Frans en Barent (de zoon van wijlen Barent Burgert), samen met 8 slaven. Jan Pietersz van Holsteijn ging het huis binnen.

De ondervraagde persoon antwoordt dat hij nooit bonen heeft gezien en dat Jurgen bonen door de zolder heeft laten vallen. Er wordt gevraagd hoeveel keer Jurgen als belastingcontroleur bij hem is geweest, waarop de ondervraagde zegt dat anderen dit ook hebben gedaan. Daarnaast wordt gevraagd:

• Hoe lang geleden er een gat in de zolder is geboord
• Wie dat gat heeft geboord - de ondervraagde of Jurgen - en wie er nog meer bij waren
• Of dit is gedaan om niet betrapt te worden terwijl Jurgen de bonen door de zolder liet vallen
• Wie van hen beiden de deur van de loods achter zich heeft dichtgedaan
• Waarom dit gebeurde terwijl het pas 4 uur 's middags was

Thomas Hessingh verscheen voor de ondergetekende commissieleden van de raad van justitie van het gouvernement. Hij werd ondervraagd op verzoek van de onafhankelijke officier van justitie Ioan Blesius.

Thomas Hessingh gaf de volgende antwoorden:

• Hij komt uit Utrecht
• Hij is ongeveer 30 jaar oud
• Hij kwam als matroos aan bij de Kaap op het schip Den Berg, ongeveer 4 jaar geleden
• Hij werkt nu als huistimmerman
• Op zondagmiddag 20 oktober ging hij samen met Jurrier Capmeijer naar de timmermanswerkplaats binnen het kasteel

Op 23 oktober 1706 werd er in het kasteel De Goede Hoop een verhoor afgenomen door de raadsleden Willem van Putten en K.J. Slotsboo. Ze vroegen over de bedoeling van het koken van bonen - of deze voor eigen consumptie of voor verkoop waren bedoeld. Op 25 oktober 1706 verscheen de ondervraagde persoon opnieuw voor de rechtbank. De vragen werden hem nogmaals voorgelezen en hij bevestigde zijn eerdere antwoorden. Hij gaf aan dat er niets toegevoegd of weggehaald hoefde te worden. De klerk Nicolaas van Leeuwen heeft beide verklaringen opgeschreven en ondertekend, omdat de secretaris niet beschikbaar was wegens ziekte.