Blader door transcripties » Stadsarchief Amsterdam

archieftoegang 499, inventarisnummer 266, pagina 12

haard kon vallen . Deze oplossing komt bij diepe panden meer voor .
De gang liep door over de binnenplaats tot aan de O.Z . Achterburgwal .
Op de kaart van Balthazar Florisz . zien wij daar dan ook een poortje ge-
tekend , ( afb . 1 .) Het komplex was dus van de twee Burgwallen af bereik-
baar . De gang zelf had twee niveaux , één op het peil van de parterre van
de Voorburgwal en één op sousterrain hoogte . Deze laatste gang was
overwelfd en is weergegeven op de foto in het september-oktobernummer .
Het sousterrain van het hoofdhuis was geheel overwelfd . De kolommen
en gewelven volgden de sprong in het huis . Hiertoe was de derde kolom
breder gemaakt ( fig . 3 ). De gewelven zijn nu vervangen door een balklaag ,
doch de zandsteen kolommen zijn nog aanwezig . Via de souterraingang
kon met vanuit de kelder van het hoofdhuis de overwelfde kelder bereiken
onder de zomerkeuken en het sousterrain van O.Z . Achterburgwal 102 .
Via de parterregang werden het hoofdhuis , de zomerkeuken , het binnen-
erf en de parterre van O.Z . Achterburgwal 102 met elkaar verbonden .
Of ook de begane grond van nr . 104 via een paar treden met de gang ver-
bonden was , is niet meer na te gaan .
In het pand O.Z . Achterburgwal 104 zijn twee pilaren gevonden waar
wij geen raad mee wisten . Bij det tekenen van het gehele komplex wordt de
situatie echter wel duidelijker . Het achtererf ( of de binnenplaats ) werd
begrensd door een galerij die op dezelfde hoogte lag . Dit was de reden dat
O.Z . Achterburgwal 104 geen sousterrain heeft . Er is geen zekerheid hoe
diep de galerij is geweest . De galerij doet sterk denken aan de vele voor-
beelden op de architectuurprenten van Vredeman de Vries ( 1526 - ca . 1606 ).
In de Vlaamse steden zoals Brugge en Antwerpen komen bij de grote woon-
huiskomplexen deze galerijen veel voor . Vergelijken wij de bestaande
voorbeelden daar met deze situatie , dan waren er twee mogelijkheden .
De eerste mogelijkheid is dat de galerij de volle diepte besloeg van het
pand nr . 104 en diende als een ruime entree , met aan de straatzijde een
toegangspoort in het midden met daarnaast twee kleine vertrekjes of één
vertrekje en een trap naar boven . Op de kaart van Balthazar Florisz . is
duidelijk een deur waar te nemen in een blinde ondergevel . Het is ook
mogelijk dat deze deur toegang gaf tot één vertrek en dat de galerij slechts
een beperkte diepte had van b.v . 4 voet of 1,20 m . Op de overzichtsteke-
ning is ervan uitgegaan dat de gang ter plaatse van het binnenerf aan deze
zijde ramen had . De grootte en het aantal van de huidige ramen is als
basis opgenomen voor de rekonstruktie . Het is niet onmogelijk dat de
muurdammen oorspronkelijk een pilasterstelling hebben gehad , b.v . van
tapstoelopende pilasters . De rijkdom van de gevel sluit deze extra deco-
ratie niet uit . Het is ook mogelijk dat de gang aan de binnenplaats kant
open is geweest , waarbij het dakje dan gedragen werd door zuiltjes , ver-
bonden door een balustrade . Dit zou geheel naar de voorbeelden van
Vredeman de Vries zijn geweest . De vermaardheid die het pand had zal
zeker niet alleen de eigenaar en de gevel betroffen hebben . Het totale kom-
plex met zijn verrassende aspekten op het binnenerf zal zeker tot de ver-
beelding gesproken hebben .
Een bijzonderheid bij dit komplex is dat de zomerkeuken gelokaliseerd
Fig . 4 Detail kaart Baltbasar Florisz 1625 .
is . Bij veel panden is sprake van zo'n zomerkeuken doch de plaats op het
achtererf was nooit te bepalen . De kelder met kruisribgewelven geeft wel
aan dat het een belangrijk onderdeel van het komplex was . Na de dood van
de weduwe van Jan van Wely in 1652 zal het komplex reeds gesplitst zijn .
Bij de verkoop in 1664 volgt de definitieve splitsing . In het september-
oktobernummer geeft mej . dr . I . H . van Eeghen op blz . 124 een verkoop-
voorwaarde weer die moeilijk te begrijpen was . Hieruit blijkt dat Jan van
Wely Jr . zelf op O.Z . Achterburgwal 104 woonde . Na de dood van zijn
moeder kan het hoofdhuis reeds verhuurd zijn geweest . Als afscheiding
tussen de beide panden had Jan van Wely een scheidingsmuur opgetrokken
op 2,75 m achter nr . 104 . De voorwaarde gaat over deze scheidingsmuur .
De koper van het hoofdhuis Pieter Poulle mocht deze muur ( of het nu
een gemeenschappelijke of eventueel twee muren achter elkaar waren )
optrekken als achtergevel van een achterhuis . Ook Jan van Wely mocht
deze muur gebruiken om zijn huis tot deze maat uit te breiden . Dit laatste
is in ieder geval gebeurd . Deze situatie bestaat nog steeds . Het is voorlopig
nog niet na te gaan of er ooit een achterhuis achter het huis Smyrna is
gebouwd .
De verkoopakte van 1664 geeft nog enkele bijzonderheden die de moeite
van het vermelden waard zijn . De eigenaar van het pand O.Z . Voorburgwal
125 mocht zijn pand vertimmeren ( verhogen ) mits hij rekening hield mat
de ankers en de sprongen van de lijsten in de gevel van nr . 127 . Er was
10
11