Blader door transcripties » Stadsarchief Amsterdam

archieftoegang 499, inventarisnummer 251, pagina 37

En dat was het droevige einde van drie families , van wie men thans
nogtal van huizen aan de grachten kan bewonderen . Het moge speculatiebouwzijn geweest en restauraties onder leiding van Monumentenzorg van delaatste jaren mogen wel eens wat minder fraaie onderdelen aan het lichthebben gebracht , zoals bijvoorbeeld de wonderlijke fundamenten
vanPrinsengracht 829 , toch staan er nog heel wat van de huizen van het drietal,die ik hier noemde , en stellig ook vele , die ik niet noemde , omdat ze vóórhet debacle al waren verkocht . Zij hebben stuk voor stuk hun geschiedenis,de lage huizen aan de Prinsengracht , de hoge huizen aan de
Keizersgrachten de deftige huizen aan de Herengracht . De een is wat meer , de ander
watminder gewijzigd in de loop van de tijd , maar na meer dan 2 % eeuw levenen werken daar nog steeds vooraanstaande Amsterdammers - een rechter,een griffier en een notaris , om slechts enkele voorbeelden te noemen - en ikvraag mij af of de speculatiebouw van heden over 250 jaren ook nog zo zalprijken . I.H.v.E .
HET APPENDIX OP HET GESLACHT
DER SANTELJANO'S
Op verzoek van de toenmalige gemeentearchivaris vervaardigde Joost
Mendes ( Emanuel Querido ) in 1937 een sleutel op zijn boek over de Santel-
jano's , waarin de werkelijke namen van de in het boek voorkomende per-
sonen en de juiste toedracht van de verwerkte gebeurtenissen werden ont-
huld en tevens een beknopte uiteenzetting werd gegeven van de aard van
zijn boek en de door hem bij het schrijven gevolgde werkwijze . Dit appen-
dix werd , ingebonden in het eerste deel van een exemplaar van de in 1930
verschenen derde herziene onverkorte druk , in 1938 aan het Amsterdamse
gemeentearchief geschonken onder de voorwaarde , dat het tot 1960 ver-
zegeld moest blijven en daarna pas ter vrije inzage aan de publieke belang-
stelling mocht worden voorgelegd . De schenking werd onder deze voor-
waarde door Burgemeester en Wethouders aanvaard op 11 november
1938 , 1 ) welke aanvaarding op 8 februari 1939 door de gemeenteraad werd
bekrachtigd .
In het in 1955 verschenen boekje over Emanuel Querido heeft Anthonie
Donker geschreven : ' Het geslacht der Santeljano's heet een sleutelroman , en
natuurlijk is het dat
.. Het is mogelijk , al naar de geestesgesteldheid waar-
mee het gebeurt , talrijke bekende figuren uit die tijd in de roman aan te
wijzen of na te wijzen . Van dat aspect hangt de roman echter geenszins
af '. 2 ) Toch is het dat aspect , dat voor de belangstellende in de historie van
Amsterdam bijzonder aantrekkelijk is . Hem komt de nu openbaar geworden
sleutel te hulp , meer dan de in de letterkunde geïnteresseerde , die in een
Roomse philologen-
zoon , die üteratuur begon te vloeken , toch wel Lode-
wijk van Deyssel , in de wetenschappelijk geschoolde Gouwlandse charlatan
Frederik van Eeden , in de koene frisse , rode dichter Herman Gorter en in
de zwaarmoedig-
dwepende dichteres met het gesluierde geluid ' Henriëtte
Roland Holst had herkend . Nieuw is wellicht de identificatie van Koenraad
Zeeltman met Alexander Booleman , de vlugste werker van het Amster-
damse kloversgilde , amateur kunstschilder en amateur literator . Van hem
verscheen bij de uitgever Emanuel Querido een oorspronkelijke roman ,
Brooze naturen geheten . In het onlangs uitgekomen boekje Vijfenveertig
Seizoenen noemt Guus Sötemann het verschijnen bij die uitgever van een
werk van deze nu reeds lang in de nacht der tijden verdwenen auteur het
onvermijdeüjke raadsel , dat een bron van vermaak is voor de later leven-
den . 1 ) Onder de naam Zeeltman komt Booleman naar voren als een op-
vallende figuur in de kring der Querido's . Hij schreef bovendien het voor T
woord in het werk van Karel de Wind over Israël Querido , 2 ) dat hij een
genadeloze afrekening noemt met het liefdeloze boek van Joost Mendes .
De Wind komt als Charles Storm in De Santeljano's voor , Ko Santeljano
staat voor Israël Querido , zijn broer Daan voor Emanuel , dus Joost
Mendes zelf , zoals sinds 1929 in steeds groter kring bekend werd . De kritiek
en het verzet gingen vooral van bewonderaars van Israël uit , die over het
hoofd zagen , dat de Santeljano's deels uit fictie , deels uit realiteit is op-
gebouwd en de verstrengeling dezer beide elementen dusdanig is , dat er met
behoud van het wezen van verschillende figuren en de zin van velerlei
historische gegevens - althans wat de voornaamste personages en de belang-
rijkste voorvallen aangaat — nimmer absoluut bestaande personen noch
absoluut plaats gehad hebbende gebeurtenissen zijn uitgebeeld . 8 ) De schrij-
ver stelde zich hoofdzakelijk tot doel , een beeld te geven van het geestelijk
en stoffelijk leven van een grote Hollandse stad op het einde van de 19e en
het begin van de 20e eeuw , met daarin als punt van uitgang en afsluiting ,
de geschiedenis ener familie , waaromheen een vrij uitgebreide groep van
meer of minder belangrijke figuren . Doch zowel bij het beelden van de stad
als bij het creëren der figuren was het hem minder te doen om de enige ,
alleenlijke waarheid , dan wel om door het omscheppen van de feitelijke
waarheid tot fictie , tot een algemenere , diepere en daardoor weer tot een
suggestievere waarheid te komen . Niet het feitelijke maar het wezenlijke in
de figuren was voor hem primair . Door zijn willekeurige groepering der
figuren en rangschikking der gebeurtenissen kon de schrijver de sfeer ver-
levendigen . 4 ) Maar de lezer , die zich schuldig maakt aan het ijdel toetsen
van geheugen-
voortreffelijkheid , zoals Mendes het noemt , verbaast zich
de Blauwbrug van wipbrug in monumentale grootsteedse brug te zien
*) Archief afd . Algemene Zaken 1938 no . 1471 .
2
) Emanuel Querido , de mens , de schrijver , de uitgever , door A . Querido , Anthonie
Donker en Th . Wink , Amsterdam 1955 , blz . 78 .
*) Singel 262 , vijfenveertig seizoenen , Amsterdam 1960 , blz . 22 .
2 ) Rond het leven van Israël Querido door Karel de Wind , Amsterdam 1933 .
3 ) Appendix , blz . 15-
16 .*) Appendix , blz . 6-8 .
58
59