Blader door transcripties » Stadsarchief Amsterdam
Transcriptie
dat twee poorters onder ede getuigen dat de memoriemeesters van de Oude Kerk
een bepaald stuk land altijd in eigendom hebben gehad 15
.
Later in de zestiende eeuw werd het blijkbaar niet meer nodig geacht de gehele
stadsregering certificaties te laten uitvaardigen ; de burgemeesters waren hiervoor
voldoende . Op 7 februari 1560 besloot de vroedschap namelijk : Ende angaende den
certificatien , die onder deser stede zegele ten saicken gemaickt wordden , dat men die
mede , omme alle scrupule weck te nemen , zoude voertaen maicken op den name van
den burghermeesteren , sonder schout off scepenen daerinne te mentioneeren Xk '. Dat het
zegel ten zaken eerder aan de burgemeesters dan aan de schepenen was gekoppeld
kan al uit de vroedschapsresolutie van 20 januari 1494 worden opgemaakt : de oudste
burgemeester , dat wil zeggen degene van de vier burgemeesters die ook reeds in het
vorige jaar in functie was , zal hebben alle de profijten ende vruchten die commen zullen
van den seghel then saken 17
, waarbij kan worden gedacht aan ' leges ', te betalen door
hem op wiens verzoek een certificatie werd uitgevaardigd .
Van geheel andere aard is de inhoud van de oorkonde van 20 december 1446 , waarin
burgemeesters , schepenen en raden in een geschil binnen het ambacht van de vollers
het loon van meesters en knapen vaststellen , met het zegel ten zaken 18
.
Het recht op het vaststellen van keuren of stedelijke verordeningen behoorde tot
de bevoegdheid van schout , burgemeesters , schepenen en raden , ook wel mijne heeren
van den gerechte genoemd . Het karakter van een keur heeft de certificatie over
rechtsprocedures bij vendities of verkopingen van huizen van 4 mei 1503 , waarbij
regels over loos - en eigenpanding , eigening e.d . worden gegeven 19
. Ook hier weer
bezegeling met het zegel ten zaken , evenals in een serie oorkonden waarbij aan gilden
bepaalde voorrechten worden verleend . Met enige voorbeelden wil ik volstaan .
Op 31 mei en 10 juni 1475 kregen de snijders en droogscheerders respectievelijk
de schoenmakers gildebrieven die in het oudste keurboek A zijn overgeleverd en
in de corroboratio het zegel ten zaken vermelden . Uit de jaren 1476-1500 en 1518-1565
zijn ons eveneens dergelijke stukken bekend 20
. Hieraan verwant is de schuttersbrief
voor de Voetboog - en Handboogschutters van 24 april 1480 , uitgevaardigd met consent
van de vroedschap en met het zegel als boven 21
.
Op het gebied van de waterstaat hebben schout , burgemeesters , schepenen en raden
verscheidene overeenkomsten gesloten met of taken op zich genomen ten behoeve
van belanghebbenden op het omringende platteland . In september 1466 sloot de stad
een overeenkomst met Diemen over het onderhoud van de Diemerdijk , bezegeld
met der voors . stede signet zeghele ten saecken
. Op 9 december 1497 , 11 oktober 1509
en 24 januari 1510 beloofde de stadsregering aan belanghebbenden in Reijerscop ,
Mijdrecht en Ouder - en Nieuwer-Amstel ( in 1510 alleen in Amstelveen ) de sluizen
in de Middeldam te zullen onderhouden ; zij deed dit met consent van de vroedschap
en met het zegel van zaken 23
. Schout , burgemeesters , schepenen en raden bezegelden
op 19 februari 1545 met ditzelfde zegel door middel van een transfix de grote oorkonde
van 9 april 1544 , waarin een aantal ambachten en dijkplichtigen met Rijnland een
overeenkomst sloten tot onderhoud van de dijk tussen Amsterdam en Spaarndam 24
.
Oldewelt schrijft dat aan een tolbrief van 1545 der stede signet is bevestigd , dat
éen vervanging is van het zegel ten zaken . Van Answaarden omschrijft deze tolbrief
als een authentieke kopie van het tolprivilege van graaf Floris V van 1275 , waaraan
een verklaring omtrent het poorterschap van de houder van de brief is toegevoegd .
Zijns inziens behoort een dergelijke akte door de schepenen te worden uitgevaardigd
en dus met het zegel ten zaken , doch deze taak zou zijn verschoven naar de burge-
meesters 25
. Het desbetreffende stuk van 16 januari 1545 is evenwel uitgevaardigd
door schout , burgemeesters , schepenen en raden , die hierin verklaren dat Aris
Boelenszoon poorter is en tolvrijdom heeft voor zijn goed , een kopie van de oor-
konde van 1275 wordt in een dergelijk stuk niet gegeven . Met deze tolbrief kon de
houder met zijn goederen zonder betaling de Hollandse en Zeeuwse grafelijkheids-
tollen passeren .
BESLUIT
Het secreetzegel werd gebruikt ter bekrachtiging van oorkonden waarmee de stad
financiële verplichtingen op zich nam , zoals bij rentebrieven ten laste van de stad .
Niet de burgemeesters alleen , maar de gehele stedelijke regering van schout , burge-
meesters , schepenen en raden stelden dit soort stukken op , veelal met het consent
van de vroedschap . Het zegel ten zaken werd frequenter gebruikt : door de vier
burgemeesters bij transport van stadseigendom , maar vooral door de gehele stads-
regering bij certificaties , het verlenen van voorrechten of het sluiten van overeen-
komsten . Schepenbrieven , zoals kwijtscheldingen of kustingen bij transacties van
onroerend goed , werden altijd bekrachtigd met de persoonlijke zegels van de schepenen
en nooit met een stadszegel .
NOTEN
Jaarboek Amstelodamum 84 ( 1992 ), pp . 11-20 .
J . ter Gouw , Geschiedenis van Amsterdam , II ( Amsterdam 1880 ), pp . 205-206 ; Rijksarchief in Zuid-Holland ,
arch . Graven van Holland , inv.nr . 1011 ; F . van Mieris , Groot Charterboek der Graaven van Holland etc ,
IV ( 1756 ), p . 389 .
Drs . B.R . de Melker maakte mij op de gelijktijdigheid van deze renteverkoop en het voor het eerst voorkomen
van het secreetzegel attent . Tevens wees hij mij op de in dit verband geraadpleegde oorkonden :
Arch . Burgerweeshuis ( 367 ), Karthuizerklooster , inv . nr . 613a , enveloppen K . 652 , 654 , 655 en 656 , resp .
25 februari 1447 , 17 januari 1493 , 10 december 1499 en 14 maart 1500 ; ib ., inv . nr . 920 , enveloppen K .
591 en 593 , 31 maart 1416 en 26 februari 1420 ; ib ., inv . nr . 111 ( cartularium Karthuizerklooster ), f .
62,9 mei 1420 ; Kathedraal Archief van Antwerpen , Fonds Nederlandse Kartuizerijen , 31 maart 1416 ( 2 stukken)en 31 juli 1416 . Deze stukken zullen worden gepubliceerd in het Oorkondenboek van het Karthuizerkloosterbij Amsterdam , dat door drs . R . Bessem wordt bezorgd .
J . Wagenaar , Amsterdam in zijne opkomst etc , Dl ( Amsterdam 1767 ), p . 10 ; Handvesten van Haarlem ( 1751 ),
p . 70 en plaat tussen pp . 70-71 ; GA Haarlem , A.J . Enschedé , Inventaris , Ie Afd ., nr . 86 ; F . van Mieris ,
a.w ., rV , p . 443 .
Arch . Gasthuizen ( 342 ), regest 376 ; voorbeeld gegeven door J . ter Gouw , a.w ., II , p . 207 .
Zie voor de ontwikkeling van deze instellingen mijn inleiding in P.D.J . van Iterson en P.H.J . van der Laan ,
Resoluties van de vroedschap van Amsterdam 1490-1550 ( Amsterdam 1986 ), pp . 9-10 .
16
17
een bepaald stuk land altijd in eigendom hebben gehad 15
.
Later in de zestiende eeuw werd het blijkbaar niet meer nodig geacht de gehele
stadsregering certificaties te laten uitvaardigen ; de burgemeesters waren hiervoor
voldoende . Op 7 februari 1560 besloot de vroedschap namelijk : Ende angaende den
certificatien , die onder deser stede zegele ten saicken gemaickt wordden , dat men die
mede , omme alle scrupule weck te nemen , zoude voertaen maicken op den name van
den burghermeesteren , sonder schout off scepenen daerinne te mentioneeren Xk '. Dat het
zegel ten zaken eerder aan de burgemeesters dan aan de schepenen was gekoppeld
kan al uit de vroedschapsresolutie van 20 januari 1494 worden opgemaakt : de oudste
burgemeester , dat wil zeggen degene van de vier burgemeesters die ook reeds in het
vorige jaar in functie was , zal hebben alle de profijten ende vruchten die commen zullen
van den seghel then saken 17
, waarbij kan worden gedacht aan ' leges ', te betalen door
hem op wiens verzoek een certificatie werd uitgevaardigd .
Van geheel andere aard is de inhoud van de oorkonde van 20 december 1446 , waarin
burgemeesters , schepenen en raden in een geschil binnen het ambacht van de vollers
het loon van meesters en knapen vaststellen , met het zegel ten zaken 18
.
Het recht op het vaststellen van keuren of stedelijke verordeningen behoorde tot
de bevoegdheid van schout , burgemeesters , schepenen en raden , ook wel mijne heeren
van den gerechte genoemd . Het karakter van een keur heeft de certificatie over
rechtsprocedures bij vendities of verkopingen van huizen van 4 mei 1503 , waarbij
regels over loos - en eigenpanding , eigening e.d . worden gegeven 19
. Ook hier weer
bezegeling met het zegel ten zaken , evenals in een serie oorkonden waarbij aan gilden
bepaalde voorrechten worden verleend . Met enige voorbeelden wil ik volstaan .
Op 31 mei en 10 juni 1475 kregen de snijders en droogscheerders respectievelijk
de schoenmakers gildebrieven die in het oudste keurboek A zijn overgeleverd en
in de corroboratio het zegel ten zaken vermelden . Uit de jaren 1476-1500 en 1518-1565
zijn ons eveneens dergelijke stukken bekend 20
. Hieraan verwant is de schuttersbrief
voor de Voetboog - en Handboogschutters van 24 april 1480 , uitgevaardigd met consent
van de vroedschap en met het zegel als boven 21
.
Op het gebied van de waterstaat hebben schout , burgemeesters , schepenen en raden
verscheidene overeenkomsten gesloten met of taken op zich genomen ten behoeve
van belanghebbenden op het omringende platteland . In september 1466 sloot de stad
een overeenkomst met Diemen over het onderhoud van de Diemerdijk , bezegeld
met der voors . stede signet zeghele ten saecken
. Op 9 december 1497 , 11 oktober 1509
en 24 januari 1510 beloofde de stadsregering aan belanghebbenden in Reijerscop ,
Mijdrecht en Ouder - en Nieuwer-Amstel ( in 1510 alleen in Amstelveen ) de sluizen
in de Middeldam te zullen onderhouden ; zij deed dit met consent van de vroedschap
en met het zegel van zaken 23
. Schout , burgemeesters , schepenen en raden bezegelden
op 19 februari 1545 met ditzelfde zegel door middel van een transfix de grote oorkonde
van 9 april 1544 , waarin een aantal ambachten en dijkplichtigen met Rijnland een
overeenkomst sloten tot onderhoud van de dijk tussen Amsterdam en Spaarndam 24
.
Oldewelt schrijft dat aan een tolbrief van 1545 der stede signet is bevestigd , dat
éen vervanging is van het zegel ten zaken . Van Answaarden omschrijft deze tolbrief
als een authentieke kopie van het tolprivilege van graaf Floris V van 1275 , waaraan
een verklaring omtrent het poorterschap van de houder van de brief is toegevoegd .
Zijns inziens behoort een dergelijke akte door de schepenen te worden uitgevaardigd
en dus met het zegel ten zaken , doch deze taak zou zijn verschoven naar de burge-
meesters 25
. Het desbetreffende stuk van 16 januari 1545 is evenwel uitgevaardigd
door schout , burgemeesters , schepenen en raden , die hierin verklaren dat Aris
Boelenszoon poorter is en tolvrijdom heeft voor zijn goed , een kopie van de oor-
konde van 1275 wordt in een dergelijk stuk niet gegeven . Met deze tolbrief kon de
houder met zijn goederen zonder betaling de Hollandse en Zeeuwse grafelijkheids-
tollen passeren .
BESLUIT
Het secreetzegel werd gebruikt ter bekrachtiging van oorkonden waarmee de stad
financiële verplichtingen op zich nam , zoals bij rentebrieven ten laste van de stad .
Niet de burgemeesters alleen , maar de gehele stedelijke regering van schout , burge-
meesters , schepenen en raden stelden dit soort stukken op , veelal met het consent
van de vroedschap . Het zegel ten zaken werd frequenter gebruikt : door de vier
burgemeesters bij transport van stadseigendom , maar vooral door de gehele stads-
regering bij certificaties , het verlenen van voorrechten of het sluiten van overeen-
komsten . Schepenbrieven , zoals kwijtscheldingen of kustingen bij transacties van
onroerend goed , werden altijd bekrachtigd met de persoonlijke zegels van de schepenen
en nooit met een stadszegel .
NOTEN
Jaarboek Amstelodamum 84 ( 1992 ), pp . 11-20 .
J . ter Gouw , Geschiedenis van Amsterdam , II ( Amsterdam 1880 ), pp . 205-206 ; Rijksarchief in Zuid-Holland ,
arch . Graven van Holland , inv.nr . 1011 ; F . van Mieris , Groot Charterboek der Graaven van Holland etc ,
IV ( 1756 ), p . 389 .
Drs . B.R . de Melker maakte mij op de gelijktijdigheid van deze renteverkoop en het voor het eerst voorkomen
van het secreetzegel attent . Tevens wees hij mij op de in dit verband geraadpleegde oorkonden :
Arch . Burgerweeshuis ( 367 ), Karthuizerklooster , inv . nr . 613a , enveloppen K . 652 , 654 , 655 en 656 , resp .
25 februari 1447 , 17 januari 1493 , 10 december 1499 en 14 maart 1500 ; ib ., inv . nr . 920 , enveloppen K .
591 en 593 , 31 maart 1416 en 26 februari 1420 ; ib ., inv . nr . 111 ( cartularium Karthuizerklooster ), f .
62,9 mei 1420 ; Kathedraal Archief van Antwerpen , Fonds Nederlandse Kartuizerijen , 31 maart 1416 ( 2 stukken)en 31 juli 1416 . Deze stukken zullen worden gepubliceerd in het Oorkondenboek van het Karthuizerkloosterbij Amsterdam , dat door drs . R . Bessem wordt bezorgd .
J . Wagenaar , Amsterdam in zijne opkomst etc , Dl ( Amsterdam 1767 ), p . 10 ; Handvesten van Haarlem ( 1751 ),
p . 70 en plaat tussen pp . 70-71 ; GA Haarlem , A.J . Enschedé , Inventaris , Ie Afd ., nr . 86 ; F . van Mieris ,
a.w ., rV , p . 443 .
Arch . Gasthuizen ( 342 ), regest 376 ; voorbeeld gegeven door J . ter Gouw , a.w ., II , p . 207 .
Zie voor de ontwikkeling van deze instellingen mijn inleiding in P.D.J . van Iterson en P.H.J . van der Laan ,
Resoluties van de vroedschap van Amsterdam 1490-1550 ( Amsterdam 1986 ), pp . 9-10 .
16
17
Bronvermelding
Stadsarchief Amsterdam, archieftoegang 499, Archief van het Genootschap Amstelodamum, inventarisnummer 232, AANVULLING 2006, Jaarboeken, nummers 1 - 92, 83, 84 en 85, 1991-1993
Scan + Transcriptie
Klik op de afbeelding om het te vergroten en de transcriptie ernaast te zien
Kunstmatige intelligentie (AI)
De transcriptie is door de computer gemaakt via automatische handschriftherkenning.
De samenvatting wordt door de computer gemaakt op basis van een taalmodel.
Beide kunstmatige intelligentie taken zijn niet perfect, maar vaak ruim voldoende zodat het historische document begrijpelijk wordt.
De samenvatting wordt door de computer gemaakt op basis van een taalmodel.
Beide kunstmatige intelligentie taken zijn niet perfect, maar vaak ruim voldoende zodat het historische document begrijpelijk wordt.