Blader door transcripties » Stadsarchief Amsterdam

archieftoegang 499, inventarisnummer 232, pagina 10

taken van de burgemeesters , die hiervoor de thesaurieren als uitvoerders hadden .
Behalve de lijfrentebrieven werden ook de losrentebrieven door schout , burge-
meesters , schepenen en raden ( sinds 1560 zonder de schout ) met het secreetzegel
uitgevaardigd . Deze stukken betreffende het betalen van losrenten door de stad zijn
bijvoorbeeld aanwezig in het archief van het Burgerweeshuis uit de jaren 1571-1578
.
Op 10 september 1494 namen ' het gerecht ' en ' de zesendertig ', dat wil zeggen schout ,
burgemeesters , schepenen en de vroedschap het besluit dat voortaan ' t grote zegel
genoemt het zegel van verbande deser stede alleen met consent van de vroedschap mag
worden gebruikt . Direct hierop volgt dat men van deser stede wegen geen finantie
( zal ) mogen doen off eenige goeden op scade halen en geen openbare werken mag
uitvoeren zonder ditzelfde consent 8
. In dit besluit wordt mijns inziens niet het 14e-
eeuwse grootzegel bedoeld ( zoals Van Answaarden in navolging van Wagenaar 9
meent ) dat immers reeds lang in onbruik was geraakt , maar het secreetzegel , dat
ook met zegel van verbande werd aangeduid en dat groter van formaat was dan het
zegel ten zaken 10
. Boven genoemd besluit staat bovendien als hoofd : willekoir van
tsegel van financie ende de tymmeraige . Dit zegel wordt dus nadrukkelijk aan de
inmenging van de vroedschap onderworpen en juist niet eraan onttrokken . Precies
twee maanden na dit besluit , op 10 november 1494 , verleenden keizer Maximiliaan
en zijn zoon Philips de Schone aan Amsterdam surséance van betaling , noodzakelijk
vanwege de niet meer op te brengen financiële lasten waarmee de stadsregering door
het overmatig verkopen van renten ten behoeve van en onder dwang van de landsheren
was overladen .
HET ZEGEL TEN ZAKEN
Er zijn enige vroege voorbeelden van oorkonden die uitgevaardigd zijn door de vier
' beraders ' - evenals ' raden ' een oude aanduiding voor de burgemeesters - waarin namens
de stad door hen stadsgrond of - water werd verkocht of verpacht ; de stukken zijn
bezegeld met het zegel ten zaken .
In een oorkonde van 16 mei 1421 ging het om verkoop van een erf , in drie
oorkonden van 20 juli 1424 om verkoop van een gedeelte van het IJ , dit met consent
van de vroetscippe , rijchede ende wijshede . Op 1 oktober 1451 verpachten de vier beraders
van stadswege aan de St.-Olofskapel een erf met daarop een stenen toren gelegen
voor de kapel naast de St.-Olofspoort . Ook in latere tijd zien we burgemeesters en
beraders stadsgrond transporteren , bijvoorbeeld in een oorkonde van 17 februari
1512 waarin met consent van de vroedschap een gedeelte van het Schapenveld , nabij
het Singel en de Heiligeweg , aan de Handboogschutters voor de aanleg van hun doelen
wordt overgedragen , bezegeld met het zegel ten zaken .
Deze zes oorkonden 11 melden in de corroboratio steeds het zegel ten zaken - dat
aan twee van de oorkonden van 20 juli 1424 is bewaard gebleven - en het wordt
gehanteerd door de burgemeesters en niet door de schepenen . Ook een kwitantie ,
op 26 januari 1447 afgegeven door de beraders aan Amsterdamse poorters met land
in Sloten die de stad hadden betaald voor het recht van vrijdom van grondbelasting
Het zegel ten zaken van de stad
Amsterdam , gebruikt sinds ca . 1419
( GA Amsterdam , los exemplaar in de
zegelcollectie ; dit zegel hing oorspronkelijk
aan een charter uit 1577 ).
Foto : Gemeentearchief Amsterdam ,
Martin Alberts .
aldaar , werd met dit zegel bekrachtigd 12
.
Waren in deze voorbeelden van het gebruik van het zegel ten zaken alleen de
burgemeesters de oorkonders , in de volgende stukken zien we de gehele stadsregering
van schout , burgemeesters , schepenen en raden , soms zonder schout , als oorkonders
optreden en met dit zegel zegelen . In het archief van de Weeskamer bevindt zich
het tot nu toe oudst bekende exemplaar van het zegel ten zaken : het is bevestigd
aan een charter van schout , schepenen en raden van Amsterdam van 9 september
1419 waarin deze vidimus geven van een testament van 16 september 1411 , verleden
voor schepenen . Uit het archief van het Burgerweeshuis , waaronder zich stukken
van het Karthuizerklooster bevinden , komen de volgende voorbeelden 13
. De stede-
lijke regering geeft vidimus van eerdere oorkonden , bijvoorbeeld op 21 mei 1423
van een oorkonde van de graaf van Holland van 1412 en op 7 en 10 december 1440
van oorkonden van de schout van Sloten en Osdorp , beoorkondt een bewijs van
vaders erfdeel op 6 maart 1442 , een boedelafstand op 26 mei 1453 en een attestatie
op 31 december 1515 , deze laatste afgelegd door getuigen aangaande een geschil over
betaling van een koopsom voor land .
Schout , burgemeesters , schepenen en raden vaardigen onder het zegel ten zaken
deze officiële verklaringen of certificaties uit , welke bevoegdheid derhalve niet exclusief
aan de schepenen toekomt . Ik geef hiervan nog twee voorbeelden . In een oorkonde
van 4 februari 1525 verklaart de gehele stadsregering dat in een schepenregister een
zekere overeenkomst tussen twee gilden staat opgetekend 14
en op 26 oktober 1538
14
15