Blader door transcripties » Stadsarchief Amsterdam

archieftoegang 499, inventarisnummer 232, pagina 11

gedocumenteerd , een beïnvloeding van de kloostervestiging vanuit Den Haag 10
.
Gedetailleerd onderzoek is verder tot nu toe niet gedaan . Toch is er met het geval
van Brugmans uitdagende optreden te Amsterdam iets meer aan de hand . Daarom
wil dit artikel Jongkees ' speurtocht een eindje voortzetten .
Allereerst behoren we de context van het gebeuren in gedachten te houden .
Concreet : ook bij dit kleine stukje stadshistorie moeten we een aantal vragen in ruimer
verband stellen .
Wie vormden de hoofdpersonen en belangengroepen ?
Wie acteerden op de voorgrond en wie op de achtergrond ?
Wat was er op dat moment nog meer actueel ?
Wie dachten wie te kunnen manipuleren ?
Hoe was de werkelijkheid en hoe leek het van buitenaf ?
2 . DE HOOFDPERSONEN EN BELANGENGROEPEN EN DE CONTEXT
Alvorens de vele tegenstellingen en inschattingen te bespreken , stellen we eerst de
' spelers in dit kleine drama ' aan de lezer voor . Verderop zal wel duidelijk worden ,
dat een figuur op de achtergrond wel degelijk een hoofdrol kon spelen .
De spelers op de voorgrond
Natuurlijk staan BS&R van Amsterdam helemaal vooraan . Burgemeesters en
Schepenen waren het , die samen ' Het Gerecht ' vormden ; in die functie ontvingen
zij de speciale afgezant van de landsheer keurig op het Raadhuis ( afb . C ). Maar het
Gerecht weigerde een grotere vergadering bijeen te roepen voor het vernemen van
de inhoud van de brief die de afgezant bij zich had . Onder hen speelde een speciale
rol Gerrit Mattheüszoon , regerend en gevolmachtigd burgemeester in dat kwartaal .
Hij moet op de gedachte zijn gekomen om de afgezant een paar dagen uitstel te vragen ,
aangezien de schout niet aanwezig kon zijn . Het volledige bestuur van BS&R
publiceerde ook het proces-verbaal , dat onze voornaamste bron vormt ( II ).
Een hoofdrol speelden ook de Deken en Provisor van Amstelland , Waterland en
de Zeevang . Zij hadden , als bewakers van de rechte leer , de preken van Brugman
in het huis bij de Oudezijds Achterburgwal laten afluisteren en stelden op verzoek
van BS&R daarover een verklaring op schrift ( III ). In hun opdracht hadden twee
priesters onder het kerkvolk plaatsgenomen als luistervinken . Het waren
Bartholomeüs Peterszoon en Hübrand ( of Hubrecht ?) Willemszoon , geboren
Amsterdammers , die hun verklaring onder ede aflegden . Als directe oor - en
ooggetuigen zijn deze twee dus voor ons van groot belang 11 ( 111:31 ).
En dan was Pater Jan Brugman OFM zelf natuurlijk een speler op het eerste plan .
Zijn preektrant moet voor die dagen heel apart zijn geweest . Ook ( en misschien
wel vooral ) waardeerden de gewone gelovigen het in hem , dat hij de machtigen niet
spaarde in zijn kritiek . De bewijzen daarvoor zijn legio 12
. Op het moment van zijn
preekbezoek aan Amsterdam was hij Vicaris-Provinciaal der Keulse Observanten ,
zoveel als overste over de ongeveer 15 Observantenkloosters in de Benelux en NW -
16
Duitsland . Hij was dus niet alleen befaamd , maar ook een belangrijk man .
Een grote rol was verder weggelegd voor ' Meester Jelis Krabelijn ' ( zo staat het
foutief in het afschrift van de verklaring van BS&R , en zo wordt hij tot in onze
dagen in de literatuur aangeduid ), of ' Cabellijn ' zoals diverse schrijvers in de 17e
eeuw hem noemden . Zijn ware naam was mr . Gillis de Caboter , en zo zullen wij
hem verder ook noemen . Hij was van 1449-1452 Procureur-Generaal van het Hof
van Holland geweest en nu sinds 14 februari 1457 ' Conterrolleur vanden Officieren '
Afb . C . Het oude Raadhuis van Amsterdam kort vóór 161 % Het rechter gedeelte met de toren was in 1462 nog
niet erbij getrokken , maar het linker deel met de zuilen dateert van vóór de stadsbrand van 145Z
[ Gravure door Claes Jansz . Visscher in : Gemeentearchief Amsterdam .]
17