Blader door transcripties » Stadsarchief Amsterdam

archieftoegang 499, inventarisnummer 232, pagina 10

Afb . A . Voorbeeld van oneigenlijk gebruik van de zegswijze ' al kon je praten ah Brugma
[ Kop van artikel in het Nieuwsblad van het Noorden van 12 maart 1990 .]
' Mondelinge presentatie kan doorslaggevend zip '
drie dagen
n hakkelaar
t Brugman
e nieuwe chef werd zeer gewaardeerd . Hjj deed zijn werk
goed . Totdat hij na een jaar voor al het personeel een uit - , SL-
^ eenzetting zou geven over de ontwikkelingen op zijn afde-
ling . Aarzelend en technische zaken mompelend stond hij voor
de zaal toehoorders . Als er een vraag werd gesteld , leek hij in pa-
niek te raken . Na afloop verwoordde een van de mensen het alge-
mene gevoel . " De man weet heel veel , maar ik kon er geen touw
aan vast knopen ."
Prodikmo van JSHTTGJTJLIC .
Afb . B . Pater Jan Brugman preekt in een huis bij de Oudezijds Achterburgwal [ Gravure in : Lieve van OUefen ,
' Verkorte beschryving van Amsterdam ' ( Amst . 1782 ), kennelijk naar een verslag gedrukt door G . Brandt in 1671 .
Vgl . onze Bijlage III .]
Amsterdam te verlaten 5
. Het klooster kwam daarna spoedig tot stand en het simpele
stadsvolk schreef dit succes voor de Observanten toe aan het ' callen ' ( praten ) van
Brugman . Zo was het spreekwoord geboren , dat meer dan vijf eeuwen later bij iedereen
in gebruik is , al vragen niet veel mensen zich af waar het vandaan komt 6
.
Hoe is dit te begrijpen ?
Vanaf 1611 komen we in geschiedwerken over de stad Amsterdam dit incident tegen ,
eerst meestal sober , zoals bij Pontanus en Dapper 7
. Maar met Brandt beginnen in
1671 de afkeuringen . Hij geeft de tekst van de verklaringen van BS&R en van Deken
en Provisor volgens nogal slordige afschriften , en laat van de reputatie van Jan
Brugman niets heel . Ook Le Long heeft in 1729 geen goed woord voor diens optreden
over . Zo gaat het door tot en met Scheltema in 1855 8
. Al met al zijn deze
interpretaties erg oppervlakkig en vooral sterk anachronistisch : hoe durfde zo'n
monnik zich te verzetten tegen het almachtige stadsbestuur ? De schrijvers vergaten
daarbij , dat die almacht er in 1462 nog niet was , zodat het niet zo vreemd was dat
Brugman op andere , sterkere instanties vertrouwde om zijn doel te bereiken .
In 1854 was de Amsterdamse kerkhistoricus Willem Moll de eerste die Brugmans
optreden te Amsterdam met meer begrip tegemoettrad . Gezien vanuit de gloeiende
ijver voor de strenge Observantie binnen de Minderbroedersorde was het streven
naar een klooster binnen Amsterdam te rechtvaardigen . Maar Moll vond wel dat
de aangewende demagogische middelen onjuist waren 9
.
Na Moll is het oordeel over het incident ongeveer hetzelfde gebleven . Weliswaar
bespeurde Jongkees , na enkele auteurs uit de 17e eeuw maar veel beter
14
15