Blader door transcripties » Stadsarchief Amsterdam

archieftoegang 499, inventarisnummer 231, pagina 11

Fig . 2 . Schematische weergave van de inhoud van het gerubriceerde gedeelte
van deel I { beneficia )™
nr .
blz .
behandelde schenkers
1
1
Albrecht van Beieren , graaf van Holland
2-7
2-4
eerste kartuizers te Amsterdam
8-13
5-6
Amsterdamse poorters
14-15
7
kartuizers te Amsterdam
16-21
7-8
geestelijken binnen en buiten Amsterdam
22-31
9
Hollandse adel , w.o . 23-26 : baljuwen van
Amstelland
32-37
10
diversen buiten en binnen Amsterdam , w.o . 32-
33 : personen uit de grafelijke omgeving
38-58
1
11-16
Amsterdamse poorters
noemer van ' schenkingen door weldoeners ' gevangen worden . Hun aanvullingen
zijn maar klein in getal , en het is dan ook duidelijk dat het werk van A volstrekt
niet in volledigheid werd voortgezet . B en C lijken zich geconcentreerd te hebben
op de spectaculaire schenkingen van belangrijke burgers . Een voorbeeld hiervan is
de beschrijving door hand C van de schenking in 1512 door Margriet Dirk Boe-
lensdr van een altaarstuk ter waarde van vijftig goudgulden . H.J.J . Scholtens heeft
in 1958 als eerste dit altaarstuk geïdentificeerd als Jacob Cornelisz van Oostzanens
' Aanbidding der Herders ' in het Museo Nazionale di Capodimonte te Napels . 15 De
twee latere handen kozen willekeurige plaatsen uit in deel I om hun tekst te schrij-
ven . Tussen de door hen vermelde schenkers en de daarboven of daaronder door
hand A genoemde personen bestaat geen verband . Deel I moet daarom gezien wor-
den als de som van drie , door elkaar staande series beschrijvingen van schenkingen :
een hoofdbestanddeel , dat het oudste gedeelte vormt , en twee kleine latere aanvul-
lingen .
De posten in deel I zijn niet gedateerd . Alleen hand C noteerde een enkele keer
een jaartal in de marge wanneer hij een schenking beschreef . Het merendeel van
de posten is gesteld in de objectieve teneur . Wat uitgebreidere beschrijvingen van
schenkingen zijn ook wel in de subjectieve teneur gesteld , in de meervoudsvorm .
Structureel beschouwd valt de beschrijving van de beneficia in twee gedeelten uit-
een : een gerubriceerd gedeelte ( pp . 1-16 ) en een niet gerubriceerd gedeelte ( pp . 16-31 ).
Het eerste gedeelte is rubrieksmatig opgezet . De beschrijvingen van de schenkin-
gen zim in dit gedeelte verdeeld in groepjes , die van elkaar gescheiden zijn door een
grotere interlinie . In totaal zijn er 58 groepjes posten aan te wijzen , door hand A
gerubriceerd naar schenker.Tevens ordende hij de groepen onderling naar type schen-
ker : eerst de kloosterstichter , Albrecht van Beieren , 16 en daarna achtereenvolgens de eerste kartuizers , Amsterdamse poorters , enkele latere kartuizers , leden van de
geestelijkheid , leden van de adel , leden van het grafelijk hof en tenslotte weer een
groot aantal Amsterdamse poorters . 17 Hand A is waarschijnlijk associatief te werk
gegaan bij het rubriceren . Vaak gebruikt hij een persoon die tot twee verschillende
categorieën gerekend kan worden als overstapje van de ene verzameling groepen
naar de andere . Een voorbeeld hiervan is ridder Jan van den Woude , met wie de
verzameling groepjes van de Hollandse adel eindigt , die als lid van het grafelijk hof
van Albrecht van Beieren en Willem VI in de indeling van hand A een brug slaat
naar de volgende categorie , personen uit de grafelijke omgeving .
Meen voor de groepen 1-7 en 14-31 geldt dat elke groep correspondeert met één
schenker . Voor het merendeel van de andere groepen ( 8-13 en 32-58 ), die waarin
de Amsterdamse weldoeners aan de orde komen , gaat juist de stelling op dat in een
groep meer dan één schenker behandeld wordt . Het heeft er alle schijn van dat hand
A hier niet rubriceerde naar persoon , maar naar maagschap . In een aantal gevallen
is dat aantoonbaar , 19 in enkele andere zeer aannemelijk . 20
Tot vijfmaal toe heeft A een persoon dubbel opgenomen , waarbij in een korte
vermelding verwezen wordt naar een uitgebreidere behandeling van de desbetref-
fende persoon elders in deel I . 21 Het streven van hand A naar systematiek wordt
ook onderstreept door zijn aanvullingen . Latere schenkingen werden op de juiste bladzijde geregistreerd op een van de vele opengelaten plaatsen . 22 Daarnaast zijn er
verschillende plaatsen aanwijsbaar waar hand A een schenking die hij elders al ge-
memoreerd had , later nog eens ingeschreven heeft , maar nu in een andere groep . 23
Het lijkt het waarschijnlijkst dat dit tot doel had ieder schenker eenvoudig terug
te kunnen vinden , ook wanneer hij tot meerdere groepen ( of maagschappen ) gere-
kend zou kunnen worden .
Terwijl de structuur van het gerubriceerde gedeelte van deel I redelijk herkenbaar
is , is dit met het tweede , niet gerubriceerde gedeelte niet het geval . Het tweede ge-
deelte is een lange aaneengesloten opsomming van schenkingen , waarin vooralsnog
geen structuur of systematische volgorde herkend kan worden . Evenmin verklaar-
baar is het tot drie maal toe onbeschreven laten van een deel van de bladzijde in
dit gedeelte door hand A . 24
Wat de structuur betreft , zijn er drie mogelijkheden : een chronologische ordening
een ordening naar schenkingstype of geen ordening . Door het ontbreken van geda-
teerde posten kan het bestaan of het ontbreken van een chronologische volgorde
met aangetoond worden . 25 Voor het idee van een ordening naar schenkingstype lijkt het einde van de lijst te spreken . De laatste drie bladzijden bevatten vrijwel alleen
posten vanwege iemands overlijden { per obitum ) of begrafenis(m die sepulture ). In
16
17