Blader door transcripties » Stadsarchief Amsterdam
Transcriptie
f
I
p
WW
EOF EÉ-v*-
21
4 IT . Ho//«r , De
Ry/ands Ubrary , Manchester
vermiserd , de top van het gevelsegment rondom het hoogste raam ontdaan van
zijn galerij-
achtige versiering waarin vier zuiltjes of pilasters fungeerden , en de
ovalen galmgaten gesloten , alles blijkens de Architectura Moderna afbreuken aan
het door de architect bedoelde patroon . Nooit heeft men deze verarming zo
duidelijk kunnen constateren !
De molen , naast de kerk te zien , stond op het bolwerk stad-inwaarts , bij de
Amstelbrug achter de ' Pickeurschuur ' en behoorde toen aan Pieter Cornelisz .
Dorsman , een grutter uit Zeeland 1
.
Van welk dak af of raam uit Hollar heeft gekeken is niet geheel zeker . De
Waag zal het wegens te geringe hoogte en te grote afstand wel niet geweest zijn ,
al kan Hollar bij zijn Amsterdamse gildebroeders-graveurs 2 welkom geweest
zijn .
Volgens de heer Dudok van Heel , brief van 8 februari 1977 .
De graveurs behoorden tot het Sint Lucasgilde .
Men kan beter denken aan de Meelhal , die lag aan de Nieuwmarkt , waar
Kloveniersburgwal en Sint Anthonies Breestraat op elkaar toeliepen . Ontwart
men de daken , dan blijken van de kerk af gezien naar ons toe de Nieuwe Hoog-
straat , het Salamander steegje met twee lange daken en het Watersteegje , bijna
door de noklijn oversneden , te zien te zijn . De kamer boven de Meelhal was
in 1634 verhuurd aan Paulus van Ravesteijn 1
, die in het daarop volgende jaar
vertrok naar Leiden , om er de Statenbijbels te gaan drukken . Nicolaas , zijn
zoon , zette het bedrijf in de Meelhal daarna voort .
Blijkbaar was zijn relatie met de uitgevers ook een reden voor Hollar om
hierheen te komen . Hij sympathiseerde immers met een groep Protestanten , die
Frederik van de Palts en zijn vrouw , de dochter van Jacobus 1 van Engeland ,
luidruchtig in Heidelberg begroet en sindsdien gesteund had , en die volgens
Yates een Engelse traditie belichaamd had 2
, maar die hem niet had kunnen
vrijwaren voor de Boheemse nederlaag . Volgens Yates , die de Nederlandse
tak van deze beweging helaas nauwelijks heeft uitgewerkt , mondde dit alles
tenslotte uit in de stichting van de Royal Academy , waar de wetenschap uit-
eindelijk ontdaan was van het allegorisch bijwerk , waar ze zich vóór die tijd over-
vloedig van bediend had . Kort na 1634 , in 1636 zou de graaf van Arundel ,
die naar een restauratie in de Palts streefde , Hollar als tekenaar in zijn dienst
nemen .
Aangezien ook Merian in 1613 met J . Th . de Brij meegewerkt had bij de
intocht van Elizabeth , valt het niet moeilijk hem , ook via zijn vader , Hans
Friedrich Brentel , die in 1634 Amsterdam bezocht , als een medestander in dit
proces te beschouwen . Het is dan ook zeer wel mogelijk , dat Hollar en Brentel
elkaar in Amsterdam ontmoet hebben , of zelfs samen op reis waren gegaan . Maar
wij weten daar niets feitelijks van .
Hollar heeft in Amsterdam vermoedelijk Rembrandt opgezocht , want hij
heeft in 1635 twee copieën geëtst naar prenten van Rembrandt . Hij kan de
voorbeelden echter ook in de prenthandel gekocht hebben .
Van Hollar bestaan naast de vier genoemde stadsgezichten er nog enige , die
reeds op andere plaatsen zijn afgebeeld . Ik denk hier o.a . aan nog een blad in
het British Museum 3
, dat een kijk geeft op het bolwerk dat de omwalling aan
de O.zijde afsloot : het Rijzenhoofd . De tekenaar stond aan de buitenzijde van
de stadsgracht , de Kadijk , en keek naar de palenrij , die hier het IJ afsloot . Daar-
binnen lagen de grove scheepswerven . Links staat geschreven : Zuyder Kerck ,
die vlak buiten de marge van het blad viel . Niet ver van dezelfde plek , maar
dan binnen de wal , kunnen twee schetsen van een groot oorlogsschip in aan -
1 Het ingewikkelde bewijs dat dit het geval was werd mij geleverd door Mevrouw Drs . E . Lievense(Stedelijk Archief ) in brieven van 19 en 31 Aug . 1976 .
2 A . Yates , The Rosicritcian Enlightment , Londen-Boston , 1972 , passim .
3 Afgebeeld in Cat . British Museum , opus citatum , Hollar no . 137 ; Fr . Sprinzels op . cit . pag . 80,no . 157 , pi . 121 .
176
177
I
p
WW
EOF EÉ-v*-
21
4 IT . Ho//«r , De
Ry/ands Ubrary , Manchester
vermiserd , de top van het gevelsegment rondom het hoogste raam ontdaan van
zijn galerij-
achtige versiering waarin vier zuiltjes of pilasters fungeerden , en de
ovalen galmgaten gesloten , alles blijkens de Architectura Moderna afbreuken aan
het door de architect bedoelde patroon . Nooit heeft men deze verarming zo
duidelijk kunnen constateren !
De molen , naast de kerk te zien , stond op het bolwerk stad-inwaarts , bij de
Amstelbrug achter de ' Pickeurschuur ' en behoorde toen aan Pieter Cornelisz .
Dorsman , een grutter uit Zeeland 1
.
Van welk dak af of raam uit Hollar heeft gekeken is niet geheel zeker . De
Waag zal het wegens te geringe hoogte en te grote afstand wel niet geweest zijn ,
al kan Hollar bij zijn Amsterdamse gildebroeders-graveurs 2 welkom geweest
zijn .
Volgens de heer Dudok van Heel , brief van 8 februari 1977 .
De graveurs behoorden tot het Sint Lucasgilde .
Men kan beter denken aan de Meelhal , die lag aan de Nieuwmarkt , waar
Kloveniersburgwal en Sint Anthonies Breestraat op elkaar toeliepen . Ontwart
men de daken , dan blijken van de kerk af gezien naar ons toe de Nieuwe Hoog-
straat , het Salamander steegje met twee lange daken en het Watersteegje , bijna
door de noklijn oversneden , te zien te zijn . De kamer boven de Meelhal was
in 1634 verhuurd aan Paulus van Ravesteijn 1
, die in het daarop volgende jaar
vertrok naar Leiden , om er de Statenbijbels te gaan drukken . Nicolaas , zijn
zoon , zette het bedrijf in de Meelhal daarna voort .
Blijkbaar was zijn relatie met de uitgevers ook een reden voor Hollar om
hierheen te komen . Hij sympathiseerde immers met een groep Protestanten , die
Frederik van de Palts en zijn vrouw , de dochter van Jacobus 1 van Engeland ,
luidruchtig in Heidelberg begroet en sindsdien gesteund had , en die volgens
Yates een Engelse traditie belichaamd had 2
, maar die hem niet had kunnen
vrijwaren voor de Boheemse nederlaag . Volgens Yates , die de Nederlandse
tak van deze beweging helaas nauwelijks heeft uitgewerkt , mondde dit alles
tenslotte uit in de stichting van de Royal Academy , waar de wetenschap uit-
eindelijk ontdaan was van het allegorisch bijwerk , waar ze zich vóór die tijd over-
vloedig van bediend had . Kort na 1634 , in 1636 zou de graaf van Arundel ,
die naar een restauratie in de Palts streefde , Hollar als tekenaar in zijn dienst
nemen .
Aangezien ook Merian in 1613 met J . Th . de Brij meegewerkt had bij de
intocht van Elizabeth , valt het niet moeilijk hem , ook via zijn vader , Hans
Friedrich Brentel , die in 1634 Amsterdam bezocht , als een medestander in dit
proces te beschouwen . Het is dan ook zeer wel mogelijk , dat Hollar en Brentel
elkaar in Amsterdam ontmoet hebben , of zelfs samen op reis waren gegaan . Maar
wij weten daar niets feitelijks van .
Hollar heeft in Amsterdam vermoedelijk Rembrandt opgezocht , want hij
heeft in 1635 twee copieën geëtst naar prenten van Rembrandt . Hij kan de
voorbeelden echter ook in de prenthandel gekocht hebben .
Van Hollar bestaan naast de vier genoemde stadsgezichten er nog enige , die
reeds op andere plaatsen zijn afgebeeld . Ik denk hier o.a . aan nog een blad in
het British Museum 3
, dat een kijk geeft op het bolwerk dat de omwalling aan
de O.zijde afsloot : het Rijzenhoofd . De tekenaar stond aan de buitenzijde van
de stadsgracht , de Kadijk , en keek naar de palenrij , die hier het IJ afsloot . Daar-
binnen lagen de grove scheepswerven . Links staat geschreven : Zuyder Kerck ,
die vlak buiten de marge van het blad viel . Niet ver van dezelfde plek , maar
dan binnen de wal , kunnen twee schetsen van een groot oorlogsschip in aan -
1 Het ingewikkelde bewijs dat dit het geval was werd mij geleverd door Mevrouw Drs . E . Lievense(Stedelijk Archief ) in brieven van 19 en 31 Aug . 1976 .
2 A . Yates , The Rosicritcian Enlightment , Londen-Boston , 1972 , passim .
3 Afgebeeld in Cat . British Museum , opus citatum , Hollar no . 137 ; Fr . Sprinzels op . cit . pag . 80,no . 157 , pi . 121 .
176
177
Bronvermelding
Stadsarchief Amsterdam, archieftoegang 499, Archief van het Genootschap Amstelodamum, inventarisnummer 227, AANVULLING 2006, Jaarboeken, nummers 1 - 92, 70, 1978
Scan + Transcriptie
Klik op de afbeelding om het te vergroten en de transcriptie ernaast te zien
Kunstmatige intelligentie 
De transcriptie is door de computer gemaakt via automatische handschriftherkenning. De samenvatting wordt door de computer gemaakt op basis van een taalmodel. Beide bewerkingen zijn niet perfect, maar vaak ruim voldoende zodat het historische document begrijpelijk wordt.