Blader door transcripties » Stadsarchief Amsterdam
Transcriptie
ook een goet getal van Schilderyen , Teekeningen en Printen van de beruchte
Italiaansche en andere Meesters opgegadert had , welke byzondere wyze van ydere
handelinge hy niet alleen met een kunstkundig oordeel menigmaal beschoude ,
maar ook het schoone wist uit te keuren en tot zyn gebruik te maken . Van deze
konst , wanneer die naar zyn dood verkogt wierd , zyn wel omtrent twaalf duizend
gulden voort gekomen ' 1
.
Wtenbogaert's verzamelingen hadden in 1641 een belangrijke uitbreiding ge-
kregen door een legaat van zijn neef Jacques de Gheyn III die hem legateerde :
' den grooten blompot daer een tros leliën boven utcomt geschildert van des
comparants vader zaliger soe die staet in sijn ebben lijst besloten in een houten
casse alsmede alle sijne coquilien ofte zeeschelpen , soe rare suyvere als ruwe on-
suyvere , mit oock alle sijne mineralia , steene ende zeegewassen , geene utge-
sondert
. . Item noch een schilderije van Rembrand gedaen , daer in twee man-
nekens sitten te disputeren , den eenen heeft een groot bouck op schoot , daer comt
een sonneHcht in ( Bredius nr 423 ), noch een out slapent manneken bij een vuyr
sittende , sijn hant in de boesem hebbende , mede van Rembrand gemaeckt ( Bredius
nr 428 ); noch een fraye vrouwe tronige mit een out wijff daerbij van Jan Lievens
geschildert Noch maeckt hij aen denselve sijne neve een schilderije van
een boerekermis van Brouwer geschildert , mitsgaders twee conterfeytsels mit
swarte cantjes binnen de lijst ende daertoe noch twee cleijne conterfeytsels
' t eene gedaen van Lucas ( van Leyden ) ende ' t andere , van Holbeen ende noch
een van Mr Roelof ( Willemsz van Culemborg (. - Utr . 1596 )) wesende de Heer van
Bredeode ' 2
.
Een ander legaat aan Nicolaes den Otter ( 1626-vóór 1656 ) van ' zijn comparants
constboecken soe van teyckeningen als printen en alle andere losse teyckeningen
en printen mit de pen of andersints gedaen op copere platen ' is later bij Joannes
Wtenbogaert terecht gekomen . Nicolaes den Otter had zijn moeder grote finan -
A . Houbraken , De groote Schouwburg etc , A'dam 1719 , dl II , bk 23 ; Mf.TO nr 30 , fol 5 ven
335v dd 23 5 1656 . Inbreng goederen voor de zoon van Govert Flinck . Op 12.10.1660 werd er o.a .
meebracht f . 1538 .— aan huisraad , lijnwaat , schilderijen en prenten , die voor hem uit de boedel waren
aangenomen of gekocht . De veronderstelling van Prof . Dr J . G . van Gelder dat MrNicokes Anthonis
Flinck ri645-
Rott . 1723 ) geen Rembrandt-tekeningen van zijn vader heeft geërfd , wordt door deze
post erg waarschijnlijk ( Zie : Lambert ten Kate , blz 150 , noot 22 ; Frühe Rembrandt-Sammlungen ,
ï Bredius , Rembrandtiana , in Oud-Holland 1915 , blz 126/8 ; Op 28 dec . 1667 bezocht Cosimo de
Medici Wtenbogaert om zijn schelpen en mineralen , die hij in 40 jaar had verzameld , te bezichtigen :
' successivamente fu alia casa del recivitore Wyttemboghert , che tiene tutto il denare dellacitta ;
questo per suo genio particolare s ' è dilettato nel corso di 40 anni dl raccogliere m genere dl nicchi e dl
mineral ! quanto anno mai condotto tutte Ie navi dell ' Italia et altre parti del mondo onde ha formato
un curiossissimo gabbinetto , ornato di quadri assai buoni .' Op 5 , an 1668 bood hij de vorst een plaat-
werk
aan over herland van de Groot Mogol(Zie : G . J . Ho°gewerffDetwee reizen van Cosimo de
Medici Prins van Toscane door de Nederlanden ( 1667-1669 ), A'dam 1919 , blz 63/5 en 81/3 .)
ciële offers gekost , waardoor hij zijn aandeel in de erfenis van Jacques de Gheyn
aan zijn moeder heeft afgestaan 1
.
Dit wordt ook duidelijk uit het voorwoord dat Mr Jan de Bisschop ( 1628-Den
Haag 1671 ), een man met eveneens zeer hechte remonstrantse familierelaties ,
schreef als opdracht aan Joannes Wtenbogaert in het tweede deel van zijn ' Icones '
( 1669 ): hij bedankt Wtenbogaert voor zijn ' heusheyt ' hem zijn ' cabinet voorsien
van soo veel fraeye konst , en niet alleen ' t gezicht maer oock ' t gebruyck daer van
seer hertelij ck na wensch vergunt , en dat aen uwe gunst moet danck groeten , al ' t
geen alhier na tekening van Salviati en van den geestige Jacques de Gheyn de
jonge wél eer uwe Neve door my is uytgebeelt '. Wtenbogaert's kunstvrienden
hadden ' een grote achting van Papier-konst , soo Printen in hout en koper als
tekeningen , daer beneffens een grondige kennis , een vierige liefde om te hebben ,
een gestadige yver in ' t vergaren , een ryckelick besit , en eyndelijck een hert ge-
negen om hier mede goet te doen : of om ' t corter te seggen , dat ghy die bemint
waerdeert , bewaert en gaerne mede deelt ' 2
.
Tot de door Jan de Bisschop gebruikte tekeningen uit de verzameling van
Joannes Wtenbogaert behoorden degenen die Jacques de Gheyn ( Antw . 1565-
Den Haag 1629 ) in 1618 in Engeland van de antieke beelden uit de collectie van
Thomas Howard ( 1585-1646 ), graaf van Arundel , had gemaakt . Toen in de vijf-
tiger jaren de collecties van de graaf van Arundel in Amsterdam werden verkocht ,
heeft Joannes Wtenbogaert , als ' liefhebber van const ' en kenner , daar bemoeienis
mee gehad . Aangezien de schilderijen in handen van een koopman waren ge-
komen , is het aannemelijk dat Joannes Wtenbogaert zich heeft bemoeid met de
tekeningen , prenten en kunstboeken uit het bezit van de graaf , waartoe ' twaelff
casten met teyckeningen ' hebben behoord . In 1658/9 was Wtenbogaert betrokken
bij het proces dat de erfgenamen van de graaf voor het Hof van Holland voerden
om de fabelachtige kunstschatten van Thomas Howard die op £ 100.000 .- werden
geschat 3
.
Evenals in zijn amsterdamse woning aan de Herengracht ( nr 108 ), ontving
Joannes Wtenbogaert zijn kunstvrienden op zijn buitenplaats ' Kommerrust '
even buiten Naarden in het Gooi 4
, alsof hij daar een nieuwe Muiderkring wilde
stichten . De wanden van de hofstede waren versierd met schilderijen van Rubens ,
Jordaens , Van Dijk en Flinck 5
. Het waren niet alleen de teken - en penseelkunst ,
1 Not . H . Ruysch ( Gem . Arch . Utr . nr S 204 ), dd 29.11.1648 en Not . C . van Vechten ( Gem . Arch .
Utr . S . 217 ), dd 19.9.1656 .
2 Vriendelijke mededeling van Prof . Dr J . G . van Gelder : De Gheyn nr 71 t/m 74 en 88 t/m 99 ; Salviatinr 77 , 78 en 100 .
8 Zie : j.b . 67 ( 1975 ), blz 145/7 ; Not . Fr . Wtenbogaert , N.A.A . nr 1905 , foL 284/5 , dd 6.10.1659 .
4 De plaatsruimte laat hier niet toe om ' Kommerrust ' te behandelen . Enkele akten van belang : Not .
Fr . Wtenbogaert , N.A.A . nr 1880 , fol . 278/9 , dd 24.7.1645 en nr 1885 , fol . 6 , dd 6.1.1650 ; Will . Verk .
nr 114 , dd 8.5.1758 .
6 Jan Vos , Kommerrust ( Alle gedichten , A'dam 1726 , blz 230/2 ).
162
163
Italiaansche en andere Meesters opgegadert had , welke byzondere wyze van ydere
handelinge hy niet alleen met een kunstkundig oordeel menigmaal beschoude ,
maar ook het schoone wist uit te keuren en tot zyn gebruik te maken . Van deze
konst , wanneer die naar zyn dood verkogt wierd , zyn wel omtrent twaalf duizend
gulden voort gekomen ' 1
.
Wtenbogaert's verzamelingen hadden in 1641 een belangrijke uitbreiding ge-
kregen door een legaat van zijn neef Jacques de Gheyn III die hem legateerde :
' den grooten blompot daer een tros leliën boven utcomt geschildert van des
comparants vader zaliger soe die staet in sijn ebben lijst besloten in een houten
casse alsmede alle sijne coquilien ofte zeeschelpen , soe rare suyvere als ruwe on-
suyvere , mit oock alle sijne mineralia , steene ende zeegewassen , geene utge-
sondert
. . Item noch een schilderije van Rembrand gedaen , daer in twee man-
nekens sitten te disputeren , den eenen heeft een groot bouck op schoot , daer comt
een sonneHcht in ( Bredius nr 423 ), noch een out slapent manneken bij een vuyr
sittende , sijn hant in de boesem hebbende , mede van Rembrand gemaeckt ( Bredius
nr 428 ); noch een fraye vrouwe tronige mit een out wijff daerbij van Jan Lievens
geschildert Noch maeckt hij aen denselve sijne neve een schilderije van
een boerekermis van Brouwer geschildert , mitsgaders twee conterfeytsels mit
swarte cantjes binnen de lijst ende daertoe noch twee cleijne conterfeytsels
' t eene gedaen van Lucas ( van Leyden ) ende ' t andere , van Holbeen ende noch
een van Mr Roelof ( Willemsz van Culemborg (. - Utr . 1596 )) wesende de Heer van
Bredeode ' 2
.
Een ander legaat aan Nicolaes den Otter ( 1626-vóór 1656 ) van ' zijn comparants
constboecken soe van teyckeningen als printen en alle andere losse teyckeningen
en printen mit de pen of andersints gedaen op copere platen ' is later bij Joannes
Wtenbogaert terecht gekomen . Nicolaes den Otter had zijn moeder grote finan -
A . Houbraken , De groote Schouwburg etc , A'dam 1719 , dl II , bk 23 ; Mf.TO nr 30 , fol 5 ven
335v dd 23 5 1656 . Inbreng goederen voor de zoon van Govert Flinck . Op 12.10.1660 werd er o.a .
meebracht f . 1538 .— aan huisraad , lijnwaat , schilderijen en prenten , die voor hem uit de boedel waren
aangenomen of gekocht . De veronderstelling van Prof . Dr J . G . van Gelder dat MrNicokes Anthonis
Flinck ri645-
Rott . 1723 ) geen Rembrandt-tekeningen van zijn vader heeft geërfd , wordt door deze
post erg waarschijnlijk ( Zie : Lambert ten Kate , blz 150 , noot 22 ; Frühe Rembrandt-Sammlungen ,
ï Bredius , Rembrandtiana , in Oud-Holland 1915 , blz 126/8 ; Op 28 dec . 1667 bezocht Cosimo de
Medici Wtenbogaert om zijn schelpen en mineralen , die hij in 40 jaar had verzameld , te bezichtigen :
' successivamente fu alia casa del recivitore Wyttemboghert , che tiene tutto il denare dellacitta ;
questo per suo genio particolare s ' è dilettato nel corso di 40 anni dl raccogliere m genere dl nicchi e dl
mineral ! quanto anno mai condotto tutte Ie navi dell ' Italia et altre parti del mondo onde ha formato
un curiossissimo gabbinetto , ornato di quadri assai buoni .' Op 5 , an 1668 bood hij de vorst een plaat-
werk
aan over herland van de Groot Mogol(Zie : G . J . Ho°gewerffDetwee reizen van Cosimo de
Medici Prins van Toscane door de Nederlanden ( 1667-1669 ), A'dam 1919 , blz 63/5 en 81/3 .)
ciële offers gekost , waardoor hij zijn aandeel in de erfenis van Jacques de Gheyn
aan zijn moeder heeft afgestaan 1
.
Dit wordt ook duidelijk uit het voorwoord dat Mr Jan de Bisschop ( 1628-Den
Haag 1671 ), een man met eveneens zeer hechte remonstrantse familierelaties ,
schreef als opdracht aan Joannes Wtenbogaert in het tweede deel van zijn ' Icones '
( 1669 ): hij bedankt Wtenbogaert voor zijn ' heusheyt ' hem zijn ' cabinet voorsien
van soo veel fraeye konst , en niet alleen ' t gezicht maer oock ' t gebruyck daer van
seer hertelij ck na wensch vergunt , en dat aen uwe gunst moet danck groeten , al ' t
geen alhier na tekening van Salviati en van den geestige Jacques de Gheyn de
jonge wél eer uwe Neve door my is uytgebeelt '. Wtenbogaert's kunstvrienden
hadden ' een grote achting van Papier-konst , soo Printen in hout en koper als
tekeningen , daer beneffens een grondige kennis , een vierige liefde om te hebben ,
een gestadige yver in ' t vergaren , een ryckelick besit , en eyndelijck een hert ge-
negen om hier mede goet te doen : of om ' t corter te seggen , dat ghy die bemint
waerdeert , bewaert en gaerne mede deelt ' 2
.
Tot de door Jan de Bisschop gebruikte tekeningen uit de verzameling van
Joannes Wtenbogaert behoorden degenen die Jacques de Gheyn ( Antw . 1565-
Den Haag 1629 ) in 1618 in Engeland van de antieke beelden uit de collectie van
Thomas Howard ( 1585-1646 ), graaf van Arundel , had gemaakt . Toen in de vijf-
tiger jaren de collecties van de graaf van Arundel in Amsterdam werden verkocht ,
heeft Joannes Wtenbogaert , als ' liefhebber van const ' en kenner , daar bemoeienis
mee gehad . Aangezien de schilderijen in handen van een koopman waren ge-
komen , is het aannemelijk dat Joannes Wtenbogaert zich heeft bemoeid met de
tekeningen , prenten en kunstboeken uit het bezit van de graaf , waartoe ' twaelff
casten met teyckeningen ' hebben behoord . In 1658/9 was Wtenbogaert betrokken
bij het proces dat de erfgenamen van de graaf voor het Hof van Holland voerden
om de fabelachtige kunstschatten van Thomas Howard die op £ 100.000 .- werden
geschat 3
.
Evenals in zijn amsterdamse woning aan de Herengracht ( nr 108 ), ontving
Joannes Wtenbogaert zijn kunstvrienden op zijn buitenplaats ' Kommerrust '
even buiten Naarden in het Gooi 4
, alsof hij daar een nieuwe Muiderkring wilde
stichten . De wanden van de hofstede waren versierd met schilderijen van Rubens ,
Jordaens , Van Dijk en Flinck 5
. Het waren niet alleen de teken - en penseelkunst ,
1 Not . H . Ruysch ( Gem . Arch . Utr . nr S 204 ), dd 29.11.1648 en Not . C . van Vechten ( Gem . Arch .
Utr . S . 217 ), dd 19.9.1656 .
2 Vriendelijke mededeling van Prof . Dr J . G . van Gelder : De Gheyn nr 71 t/m 74 en 88 t/m 99 ; Salviatinr 77 , 78 en 100 .
8 Zie : j.b . 67 ( 1975 ), blz 145/7 ; Not . Fr . Wtenbogaert , N.A.A . nr 1905 , foL 284/5 , dd 6.10.1659 .
4 De plaatsruimte laat hier niet toe om ' Kommerrust ' te behandelen . Enkele akten van belang : Not .
Fr . Wtenbogaert , N.A.A . nr 1880 , fol . 278/9 , dd 24.7.1645 en nr 1885 , fol . 6 , dd 6.1.1650 ; Will . Verk .
nr 114 , dd 8.5.1758 .
6 Jan Vos , Kommerrust ( Alle gedichten , A'dam 1726 , blz 230/2 ).
162
163
Bronvermelding
Stadsarchief Amsterdam, archieftoegang 499, Archief van het Genootschap Amstelodamum, inventarisnummer 227, AANVULLING 2006, Jaarboeken, nummers 1 - 92, 70, 1978
Scan + Transcriptie
Klik op de afbeelding om het te vergroten en de transcriptie ernaast te zien
Kunstmatige intelligentie 
De transcriptie is door de computer gemaakt via automatische handschriftherkenning. De samenvatting wordt door de computer gemaakt op basis van een taalmodel. Beide bewerkingen zijn niet perfect, maar vaak ruim voldoende zodat het historische document begrijpelijk wordt.