Blader door transcripties » Stadsarchief Amsterdam
Transcriptie
Prinsengracht de beperkingen betreffende de vensters in de achtergevels en het
verbod van platten niet zouden gelden ' omme de luijden te accomoderen tot
allerley nering , nae de gelegetheijt van de plaatse '. De vreemde uitkijktoren achter
de Herengracht 344-346 is misschien een uitvloeisel van het feit dat men geen ge-
timmerde platten op de huizen toestond . Dat er wel degelijk behoefte bestond
aan deze uitzichtmogelijkheden blijkt uit het ontwerp van Ph . Vingboons uit
1639 voor het huis van Joan Huydecoper ( Singel 548 ). Dit huis is in 1943 helaas
gesloopt . Bij dit ontwerp is het plat geheel in de architectuur opgenomen . Via
een deur in de middelste dakkapel is dit plat bereikbaar ( afb . 25 ).
Dat er na 1625 nog wel belangstelling voor uitkijkplatten bestond zien wij aan
de exemplaren op de grote gebouwen . Bij de beschrijving van het ' s-
Landszee-magazijn ( 1655 ) lezen wij bij Dapper ( 1663 ): ' ten noorden tussen het dak in is ook
een cierlijk hoogh plat , waer men van over de gansche stadt omleggende lan-
derijen en zeer verre in de Zuiderzee kan zien '.
In 1785 is het pand van het Willige Rasphuis aan de Prins Hendrikkade door
Abraham van der Hart verbouwd tot Kweekschool voor de Zeevaart . Wagenaar
schrijft hierover : ' De vliering boven deze zolders geeft toegang tot een vierkant
Plat ' t welk over het voorste gedeelte van het gebouw loopt , men heeft daar een
ruim uitzicht over het IJ , op de Waterlandsche Dorpen '. ' Ook is dit Plat eene zeer
geschikte plaats tot het doen van waarnemingen omtrent de hemelsche lichaamen '.
Met deze laatste uitspraak komen wij aan een mogelijk nieuw aspect voor het
gebruik van de platten n.l . de astronomie . De algemene belangstelling die er al
bestond voor de astronomie had in het begin van de 17e eeuw een extra stimulans
gekregen door de uitvinding van de ' Hollandse Kijker ' in 1608 door Hans Lipper-
hey , brillenslijper te Middelburg . Met deze kijker boekte Galilei zijn grote succes-
sen . Dat er zeker in de 18e eeuw veel belangstelling bestond voor astronomie
blijkt wel uit het feit dat bij de bouw van Felix Merites in 1787 boven de muziek-
zaal een groot plat werd aangebracht om waarnemingen te doen ( afb . 26 ). Wage-
naar schrijft hierover : ' Het platte dak , in het agterste gedeelte van het Gebouw ,
boven de Muziekzaal en de andere nu beschrevene vertrekken , is ingericht tot
een Observatorium of Schouwplaats van de hemelsche lichaamen . Ten dien oog-
mer ke dient de keurige verzameling van Starrekundige Werktuigen van wijlen
den Heere Mohr van Batavia herwaarts gevoerd en sedert door koop de eigendom
der Maatschappij geworden ; die voorts door haar kundig Medelid den Heer
Pasteur aan ' t een en ander de nodige verbeteringen heeft doen maken '.
De tekenaar Rach heeft van het huis te Batavia van Ds . J . M . Mohr ( 1716-1775 )
een betrouwbare afbeelding gemaakt . In de architectuur van dit typisch Euro-
peesch gebouw spelen de diverse uitzicht - en waarnemingsplatten een duidelijke
rol . In het boek ' Johannes Rach en zijn werk ' 1
, staat als beschrijving bij deze
Jubileum-uitgave van het Kon . Bataviaasch Genootschap van Kunsten en Wetenschappen , door
J . de Loos-Haaxman , 24 april 1928 , Batavia .
139
verbod van platten niet zouden gelden ' omme de luijden te accomoderen tot
allerley nering , nae de gelegetheijt van de plaatse '. De vreemde uitkijktoren achter
de Herengracht 344-346 is misschien een uitvloeisel van het feit dat men geen ge-
timmerde platten op de huizen toestond . Dat er wel degelijk behoefte bestond
aan deze uitzichtmogelijkheden blijkt uit het ontwerp van Ph . Vingboons uit
1639 voor het huis van Joan Huydecoper ( Singel 548 ). Dit huis is in 1943 helaas
gesloopt . Bij dit ontwerp is het plat geheel in de architectuur opgenomen . Via
een deur in de middelste dakkapel is dit plat bereikbaar ( afb . 25 ).
Dat er na 1625 nog wel belangstelling voor uitkijkplatten bestond zien wij aan
de exemplaren op de grote gebouwen . Bij de beschrijving van het ' s-
Landszee-magazijn ( 1655 ) lezen wij bij Dapper ( 1663 ): ' ten noorden tussen het dak in is ook
een cierlijk hoogh plat , waer men van over de gansche stadt omleggende lan-
derijen en zeer verre in de Zuiderzee kan zien '.
In 1785 is het pand van het Willige Rasphuis aan de Prins Hendrikkade door
Abraham van der Hart verbouwd tot Kweekschool voor de Zeevaart . Wagenaar
schrijft hierover : ' De vliering boven deze zolders geeft toegang tot een vierkant
Plat ' t welk over het voorste gedeelte van het gebouw loopt , men heeft daar een
ruim uitzicht over het IJ , op de Waterlandsche Dorpen '. ' Ook is dit Plat eene zeer
geschikte plaats tot het doen van waarnemingen omtrent de hemelsche lichaamen '.
Met deze laatste uitspraak komen wij aan een mogelijk nieuw aspect voor het
gebruik van de platten n.l . de astronomie . De algemene belangstelling die er al
bestond voor de astronomie had in het begin van de 17e eeuw een extra stimulans
gekregen door de uitvinding van de ' Hollandse Kijker ' in 1608 door Hans Lipper-
hey , brillenslijper te Middelburg . Met deze kijker boekte Galilei zijn grote succes-
sen . Dat er zeker in de 18e eeuw veel belangstelling bestond voor astronomie
blijkt wel uit het feit dat bij de bouw van Felix Merites in 1787 boven de muziek-
zaal een groot plat werd aangebracht om waarnemingen te doen ( afb . 26 ). Wage-
naar schrijft hierover : ' Het platte dak , in het agterste gedeelte van het Gebouw ,
boven de Muziekzaal en de andere nu beschrevene vertrekken , is ingericht tot
een Observatorium of Schouwplaats van de hemelsche lichaamen . Ten dien oog-
mer ke dient de keurige verzameling van Starrekundige Werktuigen van wijlen
den Heere Mohr van Batavia herwaarts gevoerd en sedert door koop de eigendom
der Maatschappij geworden ; die voorts door haar kundig Medelid den Heer
Pasteur aan ' t een en ander de nodige verbeteringen heeft doen maken '.
De tekenaar Rach heeft van het huis te Batavia van Ds . J . M . Mohr ( 1716-1775 )
een betrouwbare afbeelding gemaakt . In de architectuur van dit typisch Euro-
peesch gebouw spelen de diverse uitzicht - en waarnemingsplatten een duidelijke
rol . In het boek ' Johannes Rach en zijn werk ' 1
, staat als beschrijving bij deze
Jubileum-uitgave van het Kon . Bataviaasch Genootschap van Kunsten en Wetenschappen , door
J . de Loos-Haaxman , 24 april 1928 , Batavia .
139
Bronvermelding
Stadsarchief Amsterdam, archieftoegang 499, Archief van het Genootschap Amstelodamum, inventarisnummer 227, AANVULLING 2006, Jaarboeken, nummers 1 - 92, 70, 1978
Scan + Transcriptie
Klik op de afbeelding om het te vergroten en de transcriptie ernaast te zien
Kunstmatige intelligentie 
De transcriptie is door de computer gemaakt via automatische handschriftherkenning. De samenvatting wordt door de computer gemaakt op basis van een taalmodel. Beide bewerkingen zijn niet perfect, maar vaak ruim voldoende zodat het historische document begrijpelijk wordt.