Blader door transcripties » Stadsarchief Amsterdam
Transcriptie
Hoewel het steile pannendak zich door zijn vorm niet leende voor een uitkijkpost ,
kon men met een eenvoudige stellage toch een uitzichtplat maken . Een voorbeeld
hiervan ( afb . 15 ) is het plat op het dak van het grote pand aan het Rokin ten zuiden
van het Stijfselsteegje ( nu Kalfsvelsteeg ). Wij moeten ons deze constructie voor-
stellen als 4 zware houten stijlen , soms met schoren of korbelen , waarop een een-
voudig plat met balustrade was getimmerd . Een iets royaler uitgevoerd plat is
te vinden op een pand op de Keizersgracht ( afb . 16 ). Het betreft hier het 17e huis
ten noorden van de Herenstraat . Dit plat is aangebracht tussen twee schoor-
stenen . Op de kaart van Balthazar Florisz . van 1625 zijn 71 van deze platten aan
te wijzen ( zie bijlage III voor de juiste situering ). Op afbeeldingen zal men deze
platten tevergeefs zoeken , waarschijnlijk om het feit dat ze niet bij de architectuur
behoorden , een tijdelijk karakter hadden en een enigszins rommeüg aanzien aan
het stadsbeeld gaven . Een van de weinige afbeeldingen vindt men op de gravure
van Nicolaas Visscher ( 1618-1709 ) van de Dam en omgeving en op een tekening
met bijna dezelfde voorstelling van N . J . B . Raguenet ( afb . 17 ).
Rechts van de Waag is zo'n plat op het dak zichtbaar , waarop diverse personen
naar het stadsgewoel op de Dam staan te kijken .
PLATTEN MET OPBOUW
Naast de hier boven besproken platten zijn er ook platten waarop een huisje is
getimmerd . Een voorbeeld hiervan is te vinden op de O.Z . Voorburgwal , het .
7e huis ten noorden van de Stoofsteeg ( afb . 18 ). Op het plat is een vierkante op-
bouw geplaatst die overgaat in een achthoekig koepeltje . In verhouding tot het
huis is hier sprake van een plat van ongeveer 4,5 meter vierkant . Een ander voor-
beeld zien wij op het hoekpand van de Nieuwendijk en de Hasselaarsteeg ( afb . 19 ).
Hier is het plat eveneens achthoekig uitgevoerd . Op het huis ernaast is nog een
eenvoudig plat zonder opbouw te zien . De functie van deze koepeltjes kan tweeër-
lei zijn . De eerste gedachten gaan uit naar een uitkijkkamertje waar men buiten
de wind rustig kan zitten . Een tweede functie zou die van duiventil kunnen zijn .
Het houden van duiven was al vanouds een geliefde bezigheid . Bij vele kastelen
treffen wij de z.g . duiventorens aan , vaak in steen gemetseld . Deze kunnen soms
zeer oud zijn . In ' Zegepralent Kennemerlant ' ( 1732 ) wordt bij het kasteel Mar-
quette het volgende hierover opgemerkt : '.
. ende de plaetzinge en gedaente van
het hoog duivenhuis in het ronddeel van zeer oude en groote gebakken steen '.
Ook in de poortgebouwtjes worden de verdiepingen en/of zolders gebruikt als
duivenhokken , wat te zien is aan de vele kleine openingen in de topgevels . Bij
boerderijen treft men vaak vrijstaande duiventillen aan meestal 6 of 8 hoekig ge-
plaatst op één paal zoals op het schilderij van Jacob Adriaansz . Matham ( 1627 )
voorstellende het huis en Hof van Loo bij het huis Bredero ( Frans Hals Museum ).
Aan een duivenhok doen meer denken de rechthoekige gebouwtjes op daken zoals
bij het pand Kromboomsloot hoek Keizersstraat ( afb . 20 ). Dat deze rechthoekige
bouwsels met eenvoudig schilddak als duivenhok werden gebruikt , bewijst een
afb . 18 O.Z . Voorburgwal 7e huis ten Noorden van de afb . 19 Nieuwendijk hoek Hasselaarsteeg
Stoofsteeg Detail kaart Balthazar Florisz - 1625
Detail kaart Balthazar Florisz - 1625
afb . 20 Kromboomsloot hoek Keizersgracht afb . 21 Noordermarkt 11 Duivenplat
Detail kaart Balthazar Florisz - 1625 Foto C . P . Schaap
schilderij van Emanuel Murant ( 1622-1700 ) in de verzameling Museum Boymans
van Beuningen . Half in een boom gebouwd vinden wij dit rechthoekige duiven-
hok ook op een schilderij van A . Bloemaert ( 1564-1651 ) voorstellende de vlucht
naar Egypte ( Centraal Museum Utrecht ). De vroegste afbeelding van dit type in
Amsterdam vinden wij op de tekening van Pieter Bast van 1596 voorstellende de
Lange Brug . Op de Noordermarkt zien wij zo'n rechthoekig bouwsel met een
134
135
kon men met een eenvoudige stellage toch een uitzichtplat maken . Een voorbeeld
hiervan ( afb . 15 ) is het plat op het dak van het grote pand aan het Rokin ten zuiden
van het Stijfselsteegje ( nu Kalfsvelsteeg ). Wij moeten ons deze constructie voor-
stellen als 4 zware houten stijlen , soms met schoren of korbelen , waarop een een-
voudig plat met balustrade was getimmerd . Een iets royaler uitgevoerd plat is
te vinden op een pand op de Keizersgracht ( afb . 16 ). Het betreft hier het 17e huis
ten noorden van de Herenstraat . Dit plat is aangebracht tussen twee schoor-
stenen . Op de kaart van Balthazar Florisz . van 1625 zijn 71 van deze platten aan
te wijzen ( zie bijlage III voor de juiste situering ). Op afbeeldingen zal men deze
platten tevergeefs zoeken , waarschijnlijk om het feit dat ze niet bij de architectuur
behoorden , een tijdelijk karakter hadden en een enigszins rommeüg aanzien aan
het stadsbeeld gaven . Een van de weinige afbeeldingen vindt men op de gravure
van Nicolaas Visscher ( 1618-1709 ) van de Dam en omgeving en op een tekening
met bijna dezelfde voorstelling van N . J . B . Raguenet ( afb . 17 ).
Rechts van de Waag is zo'n plat op het dak zichtbaar , waarop diverse personen
naar het stadsgewoel op de Dam staan te kijken .
PLATTEN MET OPBOUW
Naast de hier boven besproken platten zijn er ook platten waarop een huisje is
getimmerd . Een voorbeeld hiervan is te vinden op de O.Z . Voorburgwal , het .
7e huis ten noorden van de Stoofsteeg ( afb . 18 ). Op het plat is een vierkante op-
bouw geplaatst die overgaat in een achthoekig koepeltje . In verhouding tot het
huis is hier sprake van een plat van ongeveer 4,5 meter vierkant . Een ander voor-
beeld zien wij op het hoekpand van de Nieuwendijk en de Hasselaarsteeg ( afb . 19 ).
Hier is het plat eveneens achthoekig uitgevoerd . Op het huis ernaast is nog een
eenvoudig plat zonder opbouw te zien . De functie van deze koepeltjes kan tweeër-
lei zijn . De eerste gedachten gaan uit naar een uitkijkkamertje waar men buiten
de wind rustig kan zitten . Een tweede functie zou die van duiventil kunnen zijn .
Het houden van duiven was al vanouds een geliefde bezigheid . Bij vele kastelen
treffen wij de z.g . duiventorens aan , vaak in steen gemetseld . Deze kunnen soms
zeer oud zijn . In ' Zegepralent Kennemerlant ' ( 1732 ) wordt bij het kasteel Mar-
quette het volgende hierover opgemerkt : '.
. ende de plaetzinge en gedaente van
het hoog duivenhuis in het ronddeel van zeer oude en groote gebakken steen '.
Ook in de poortgebouwtjes worden de verdiepingen en/of zolders gebruikt als
duivenhokken , wat te zien is aan de vele kleine openingen in de topgevels . Bij
boerderijen treft men vaak vrijstaande duiventillen aan meestal 6 of 8 hoekig ge-
plaatst op één paal zoals op het schilderij van Jacob Adriaansz . Matham ( 1627 )
voorstellende het huis en Hof van Loo bij het huis Bredero ( Frans Hals Museum ).
Aan een duivenhok doen meer denken de rechthoekige gebouwtjes op daken zoals
bij het pand Kromboomsloot hoek Keizersstraat ( afb . 20 ). Dat deze rechthoekige
bouwsels met eenvoudig schilddak als duivenhok werden gebruikt , bewijst een
afb . 18 O.Z . Voorburgwal 7e huis ten Noorden van de afb . 19 Nieuwendijk hoek Hasselaarsteeg
Stoofsteeg Detail kaart Balthazar Florisz - 1625
Detail kaart Balthazar Florisz - 1625
afb . 20 Kromboomsloot hoek Keizersgracht afb . 21 Noordermarkt 11 Duivenplat
Detail kaart Balthazar Florisz - 1625 Foto C . P . Schaap
schilderij van Emanuel Murant ( 1622-1700 ) in de verzameling Museum Boymans
van Beuningen . Half in een boom gebouwd vinden wij dit rechthoekige duiven-
hok ook op een schilderij van A . Bloemaert ( 1564-1651 ) voorstellende de vlucht
naar Egypte ( Centraal Museum Utrecht ). De vroegste afbeelding van dit type in
Amsterdam vinden wij op de tekening van Pieter Bast van 1596 voorstellende de
Lange Brug . Op de Noordermarkt zien wij zo'n rechthoekig bouwsel met een
134
135
Bronvermelding
Stadsarchief Amsterdam, archieftoegang 499, Archief van het Genootschap Amstelodamum, inventarisnummer 227, AANVULLING 2006, Jaarboeken, nummers 1 - 92, 70, 1978
Scan + Transcriptie
Klik op de afbeelding om het te vergroten en de transcriptie ernaast te zien
Kunstmatige intelligentie 
De transcriptie is door de computer gemaakt via automatische handschriftherkenning. De samenvatting wordt door de computer gemaakt op basis van een taalmodel. Beide bewerkingen zijn niet perfect, maar vaak ruim voldoende zodat het historische document begrijpelijk wordt.