Blader door transcripties » Stadsarchief Amsterdam

archieftoegang 499, inventarisnummer 227, pagina 51

AJb . 8 Onbekend landhuis bij Soest . Gewassen tekening van A . van Borssum , midden 1 7de eeuw
Gemeente Musea van Amsterdam ( foto idem )
Dael . De kaart van Utrecht van de Roy uit 1696 toont verder nog Middelhoef en
het Lange Huis , meer naar de kant van Amersfoort . In 1652 blijkt de familie
Baeck hier een buitenhuis Gustalenhoef te bezitten 1
. Ook Roelof Codde was in
1656 eigenaar van hofsteden te Soest en Zeist 2
.
Een van deze huizen kan zijn afgebeeld door Antonie van Borssum die twee
tekeningen maakte van een hofstede te Soest 3
. Deze geven een goed voorbeeld
van een landhuis uit het begin van de zeventiende eeuw zoals verscheiden Am-
sterdammers ook in deze omgeving bezeten zullen hebben ( afb . 8 ).
De polder de Zijpe bezat een aantal buitenplaatsen , die nadat deze polder in 1596
opnieuw was drooggelegd , moeten zijn gebouwd . De grote kaart van 1600 toont
bij de kruising van de St Maartens - en de Ruigeweg een landhuis met twee gevel-
toppen . Aan de Ruigeweg lag een landhuis met een U-vormige plattegrond ,
waarin huis en bijgebouwen zijn ondergebracht . Wie de eigenaars van de hier
afgebeelde buitenplaatsen waren is niet bekend , wel staat vast dat vele Amster-
damse families grote bezittingen in de Zijpe hadden 4
.
BUITENHUIZEN IN DE ROOILIJN
Niet alle buitenhuizen lagen vrij op hun eigen terrein , vele stonden aan de weg ,
soms zelfs in de rij tussen andere bebouwing . In deze situaties liepen de erven aan
de achterzijde vaak breder uit . Veelal lagen dit soort huizen aan de rand van de
bebouwde kom . De ingang bevond zich zelden in de gevel die aan de weg grensde ;
meestal was er naast het huis een plaats , die door een poort van de straat was af-
gesloten en vanwaar huis en bijgebouwen te bereiken waren . In hoofdopzet
komen deze huizen overeen met de adellijke stadswoningen .
Het Goed ten Bosch te Maars sen werd in 1593 gekocht door Arent ten Grooten-
huys en Cornelisz van Heemskerk uit Amsterdam 1
. Ten Grootenhuys behield
het zuidelijke deel waarop het oude huis stond ; Van Heemskerk kreeg het noorde-
lijke stuk waarop in 1627 het nu nog bestaande Huis ten Bosch zou verrijzen . Bij
zijn dood in 1615 bezat de in de Warmoesstraat wonende Ten Grootenhuys tevens
een ' speelhuys ' met een boerenhofstede aan de Volgherweg in de Beemster ,
van welke polder hij hoofdingeland was . Zijn bezit in Maarssen bestond uit
32 morgen zaai - en weiland ' genaemt het goet ten Bossche met een Steenbackerij
en dry verscheyden woninghen , met noch een groot Speelhuys met eenen Toren ,
ende voorts noch een Bouwhuys , Schuer ende alderley gereetschap van wagens ,
peerden , carren , ploech etc .' 2
. Een afbeelding van dit complex , aan de weg langs
de Vecht gelegen laat een schilderachtige groep gebouwen zien , waarbij de toren
van het speelhuis domineert 8
.
Het Hof van Sonoy te Alkmaar is , hoewel het in de stad ligt , een voorbeeld van
een buitenhuis in de rooilijn . Op het terrein van een klooster stichtte Sonoy in
1576 een groot huis dat in 1591 werd gekocht door de Amsterdamse burge-
meester Willem Bardes , die hier in de omgeving veel grond bezat 4
. Bardes liet
een sierlijke uitkijktoren bouwen en een natuurstenen voorpoort plaatsen 5
. Zijn
zoon is hier blijvend gaan wonen . Van alle buitenhuizen van Amsterdammers
van voor 1625 is dit het enige dat nog bestaat ; het toont de verwantschap van
het buitenhuis en het grote stadshuis .
Beverwijk , een kleine niet ommuurde stad , tussen de duinen en het Wijkermeer ,
bezat een aantal soortgelijke buitenhuizen , die aan het eind van de zestiende en
het begin van de zeventiende eeuw door Amsterdammers waren gesticht . In 1572
bij de strijd om Haarlem was de plaats geheel verwoest . Het kunnen dan ook
geen bestaande oudere huizen zijn geweest die de nieuwelingen hierheen lokten .
Het stichten van buitenplaatsen moet veel tot de herbouw van het stadje hebben
bijgedragen .
Reeds in 1578 bezat de koopman Adriaen Pietersz Raep uit de Warmoesstraat
1 Maandblad Amstelodamum 45 ( 1958 ) p . 130
2 Oud Holland 2 ( 1884 ), p . 43 .
8 Oud Holland 77 ( 1962 ), p 62 .
4 J . Belonje , De Zijpe en Hazepolder . Wormerveer 1933 , p . 180 .
96
1 Niftarlakel913,p.23 .
2 Elias , o.c . p . 279 .
8 Niftarlakel913,p-18 .
4 zie noot 1 op p . 90 .
6 L . F . M . Landzaat , Alkmaar Monumentenstad . Alkmaar 1976 , no . 4 .
97