Blader door transcripties » Stadsarchief Amsterdam

archieftoegang 499, inventarisnummer 227, pagina 49

Ajb , 5 Het bof te Vlaardingen . Gedeelte van een kaart van Balthasar Floris % van Berckenrode uit 1619 .
Collectie Bodel Nijenhnis , Leiden
GROTE EN KLEINE LANDHUIZEN
Landhuizen zijn niet verdedigbaar , zij missen grachten en hoektorens . Met de
grachten ontbreken ook de kelders , de keukens bevinden zich daardoor op de
begane grond en hebben een uitgang naar buiten . Vaak zijn deze huizen onregel-
matig van vorm . De vroege voorbeelden van deze landhuizen zijn verdwenen ,
bewaard bleven het huis Overburgh te Oostvoorne en het huis te Schelluinen .
Een verder onderzoek zal nog vele afbeeldingen van dit type huizen waarvan nog
weinig bekend is kunnen achterhalen . Als aanduiding noemen wij : het huis van
de Duitse orde te Maasland 1 ; ' t Zandt bij Katwijk 2 ; het Hof te Hillegom 3 ;
Roland bij Overveen 4 ; de Vlotter bij Heemskerk 5 en het jachtslotje van bisschop
Frederik Schenk van Toutenburg bij Maartensdijk 6
. Een aantal van dit soort
huizen kwam omstreeks 1600 in handen van Amsterdammers . Ook werden er
door hen nieuwe huizen van dit type gebouwd .
Het Hof te Vlaardingen was een nieuw landhuis waaraan oude rechten waren
verbonden . In 1611 werd de heerlijkheid van Vlaardingen en Vlaardingerambacht
door de Prins van Ligne verkocht aan Pieter Gerritz van Ruytenburg 1
. Deze
Amsterdamse koopman had omstreeks 1600 een nieuw huis laten bouwen aan de
Oudezijds Achterburgwal ( nu no 45 en 47 ). Te Vlaardingen liet hij op het buiten-
dijkse land aan de oostzijde van de Haven een klein landhuis zetten 2
. Het punt
was goed gekozen , op de samenkomst van vier waterlopen . Aan de andere kant
van de Haven , die voor zeeschepen was bestemd strekte zich het schilderachtige
stadje uit . Het zeer bescheiden huis bleef bekend uit de kaart die Balthasar Florisz
in 1619 van Vlaardingen maakte ( afb . 5 ). Waarschijnlijk is het huis kort na zijn
dood in 1627 door zijn zoon Willem van Ruytenburgh door een nieuw vervangen .
Het Huis ter Horst bij Voorschoten werd in 1615 uit het bezit van de Prins van
Ligne verkocht eveneens aan Pieter Gerritsz van Ruytenburg . Waarschijnlijk
diende dit als buitenverblijf voor zijn dochter Christina en haar man Johan van
Varlaer 3
. Deze bezaten reeds het kasteel Jaarsveld doch deden dit over aan
Simon van Alteren , de man van Catharina van Ruytenburg . Toen Pieter van
Ruytenburg in 1627 stierf , bezat zijn oudste dochter Jaarsveld , zijn tweede doch-
ter , gehuwd met Adriaan Pauw had Heemstede tot haar beschikking , zijn derde
dochter bezat ter Horst en zijn zoon kreeg Vlaardingen .
Op de kaart van Rijnland uit 1615 zijn de kastelen klein , maar onderling ver-
schillend , afgebeeld . Ter Horst is daar een langgerekt huis zonder torens of
gracht . Eerst na het tweede huwelijk van Christina van Ruytenburg met Reinier
Pauw zal het huis zijn vergroot met een nieuwe vleugel , waarvan de poort om
de ingang het jaartal 1631 droeg *.
De Ntti/ssenburg bij Haarlem was vermoedelijk aan het eind van de zestiende
eeuw gebouwd door Dirck Nuijs uit deze stad . In 1609 werd het eigendom van
de Amsterdamse zeepzieder Laurens Jansz Spiegel . Deze bezat reeds de hofstede
Spiegelrust , in de omgeving van de Nuijsenburg , en was tevens hoofdingeland
van de Beemster 5
. In 1612 liet hij een nieuw huis bouwen aan de Nieuwezijds
Voorburgwal ( nu no 282 ) waar hij tot zijn dood woonde 8
. De kaart van Rijnland
uit 1615 laat zien dat bij de Nuijsenburg de gracht op enige afstand om huis en
bijgebouwen heenloopt . Een tekening van Pronk bewaart de gedaante van het
onregelmatige huis met trapgevels en een uitzichttorentje 7
.
Vogelsang bij Heemstede was een oud bezit dat in 1610 eigendom werd van de
Amsterdamse goudsmit Cornelis Reijersz . De kaart van Rijnland van 1615 toont
binnen de singels slechts een bescheiden huis . Een tekening van H . Pola uit het
1 Holland 7 ( 1975 ), p . 443 .
2 Kastelen etc . in Rijnland , o.c . p . 42 .
8 A . M . Hulkenberg , ' t Vermaaklijk Hillegom . Alphen aan den Rijn 1972 , p . 20 .
4 Dr
. P . Hoekstra , Bloemendaal . Wormerveer 1947 , p . 50 .
5 Het Zegepralend Kennemerland , Deel I no 3 .
6 Clifford Kocq van Breugel o.c , p.286 .
1 F . W . J . Landsman , Het Ambacht van Vlaardingen . Rotterdam 1927 . p . 28 .
2 R . Meischke , Vlaardingen in vogelvlucht . Vlaardingen 1976 . p . 14 .
3 Haagsch Jaarboekje 9 ( 1897 ), p . 371-379 , 390 , 411 ./. Elias , o.c . p . 352 ./. Die Haghe , Jaarboek 1903 ,
p.415 .
4
Haagsch Jaarboekje 9 ( 1897 ) p.389 .
5 Bouman.o.c . p.302 .
6 Maandblad Amstelodamum 42(1955 ), p.49 .
' Haerlem,Jaarboekl934,p58 .
92
93