Blader door transcripties » Stadsarchief Amsterdam
Transcriptie
DE ITALIË-VAART 1590-1620
DOOR
DR . S . HART
In het kort bestek , waarin dit onderwerp hier behandeld moet worden , komen de
publicaties over de Nederlandse betrekkingen met Italië , slechts sporadisch naar
voren 1
. Vóór 1590 hebben reeds schepen uit Nederland en de Hanzesteden
Hamburg , Danzig en Lübeck de Middellandse Zee bezocht . Engeland heeft daar
het spits afgebeten . De in 1581 en 1583 opgerichte Turkey Company en de
Venice Company zijn in 1592 verenigd in ' The Governor and Company of
Merchants of the Levant .'
In 1587 had het hertogdom Toscane een slechte graanoogst . Groothertog
Ferdinand heeft toen zijn Engelse contakten gevraagd graan te sturen . Deze
Engelse schepen voeren in 1588 uit , maar werden onderweg door de Spanjaarden
opgevangen 2
.
In de jaren 1590-1593 waren de graanprijzen in Italië zeer hoog 3
. In 1590
hebben ook verscheidene schepen uit Holland en Zeeland graan naar Italië ge-
bracht . Uit verklaringen blijkt dat verschillende schepen uit Amsterdam vertrok-
ken om graan naar Livorno te vervoeren . Een reis werd gemaakt onder het
admiraalschap van Symon Syvertss , van Terschelling , die zelf met zijn schip ' de
1 J . H . Kernkamp , De handel op den vijand 1572-1609 , deel I en II ( Utrecht ) J . H . Kernkamp , Scheep-
vaart en handel met Italië . In : Economiscb-bistorische herdrukken (' s Gravenhage , 1964 ) p . 198-234 .
J . H . Kernkamp , Scheepvaart en handelsbetrekkingen met Italië tijdens de opkomst der Republiek .
In : Mededeelingen van het Nederlandsch Historisch Instituut te Rome tweede reeks deel VI (' s Gravenhage
1936 ) p . 13-86 .
J . H . Kernkamp , Het begin van de Noordnederlandsche scheepvaart op Italië . In : Tijdschrift voor
Geschiedenis , 49e jrg . ( Groningen , 1934 ) p . 268-270 .
J . H . Kernkamp en A . J . Klaassen-Meijer , De rekeningen betreffende de exploratietocht van den
Swerten Ruijter naar het Middellandse zeegebied in 1589/1590 . In : Bijdragen en Mededelingen van het
Historisch Genootschap , 73e deel ( Groningen , 1959 ) p . 3-54 .
K . Heeringa , Bronnen tot de geschiedenis van den Levantschen handel , deel I en II (' s Gravenhage , 1910 ).
W . Brulez , Marcbands Flamands a Venise , deel I , 1568-1605 ( Bruxelles , Rome , 1965 ) W . Brulez , La
Navigation Flamande vers la Méditerranée a la fin du XVIe siècle , In : Belgisch Tijdschrift voor Filologie
en Geschiedenis , deel 36 ( Brussel , 1958 ) p . 1210-1242 .
Z . W . Sneller , De drie cargasoenen rogge van Daniel van der Meulen c.s . anno 1592 en hun ver-
zekering . In : 32e Jaarboek Amstelodamum ( Amsterdam , 1935 ) p . 89-118 .
F . Snapper , Oorlogsinvloeden op de overzeese handel van Holland 1551-1719 ( Amsterdam , 1959 ).
L . Beutin , Der Deutsche Seehandel int Mittelmeergebiet ( Neumünster , 1933 ) p . 2-13 .
8 Torben Damsholt , Some observations on four series of Tuscan corn prices 1520-1630 . In : The
Scandinavian Economic History Review , deel XII ( 1964 ) p . 145-164 .
Boer ' van 120 last naar Venetië ging . De herkomstplaats van deze schipper ver-
andert nogal eens . Hij staat te boek als schipper van Terschelling , Enkhuizen en
Hoorn en in 1591 als schipper van Hamburg . Toen had hij dus een Hamburgs
paspoort bij zich . Speciaal in de begintijd van deze vaart voeren verscheidene
Nederlandse schippers onder valse papieren . Zij worden dan in de bevrachtings-
contrakten vermeld als schipper van een neutrale buitenlandse haven . Aan deze
gezamenlijke reis namen deel : Lauwers Lauwerss , van Amsterdam , schip ' den
Swarten Arendt ', een vlieboot van 80 last ; Cornells Pieterss Cat , van Hoorn
( schip ' de Swarte Cat ' 100 last ); Jan Jacobss Melcknap , van Hoorn ( schip ' de
Bruijnvis ' 190 last ); Jan Janss Grootjan , van Oosthuizen ( schip ' de Roode
Leeuw ' 176 last ) en Reyner Everts Guldensteng , van Enkhuizen ( schip ' St .
Andries ' 115 last ). Een andere verklaring noemt nog schipper Gerrit Evertss ,
van Medemblik , die met zijn schip naar Genua ging .
Symon Syvertss was waarschijnlijk bevracht door de in Amsterdam wonende
koopman Francois van Hove en door Jacob de Cordes , van Venetië . Hun kom-
mies Niclaes Hendricx voer met het schip mee . Nadat een deel van de lading in
Amsterdam ingenomen was , liep het schip vast bij Pampus ' door darter mager
water was .'
In Texel werd het graan met lichters aan boord gebracht . Hier kreeg de kom-
mies nog een grote pakmand met 7 a 8 koelvaten , die waarschijnlijk gebruikt
zullen zijn om de broei van graan tegen te gaan . Door storm verloor men anker
en kabeltouwen . Voor de terugreis van Venetië waren gallen ( galnoten ) en
krenten geladen . Evenals een kist met spiegels voor de koopman . Men kreeg
weer met zware storm te kampen , verloor een goteling en men had last van over-
slaand water . Toen het grootzeil hun ontwoei , riep het scheepsvolk : het schip
zinkt . Maar gelukkig kwamen schip en lading veilig binnen 1
.
De bevrachtingscontrakten van 6 augustus en 30 september 1591 geven als
vrachtprijs : Livorno 27 dukaten , Venetië 33 dukaten . De wisselkoers Venetië-
Amsterdam was toen 119 groten Vlaams per dukaat of/2,97 2
. Het vrachtgeld
van Livorno op Amsterdam werd toen ook op deze wisselkoers betaald . In latere
jaren rekende men bij het overmaken van de vrachtprijs op Amsterdam / 3 ,—
per dukaat .
Indien we deze vrachtprijs ook voor het jaar 1590 laten gelden , kan de heen-
vracht naar Livorno en Venetië worden getaxeerd op resp . ƒ 80 ,— en ƒ 98 ,
per last . Dit geeft voor de vlieboot van Lauwers Lauwerss dan een vrachtprijs
van / 6400 ,— en voor het schip van Syvert Syvertss van / 11.760 ,— s
.
1 N . A . 42/6v-8 , 1 aug . 1591 en N . A . 8/111 v , 24 juni 1591 .
> N.A . 42/38 v .
Kernkamp , De rekeningen p . 17 . In de memorie , die faktor Jan Bukentop in 1589 kreeg , staat : ' dat
de vrachten van hier op Genoa , Livorno ende Napoli voor gaen ende keeren loopen tegens 27 X
vleems het last (= ƒ 162 ,—) welck in gewichte is lb . 4400 per last .' Dit is het gewicht van een last
tarwe . De scheepslasten waren berekend op een last rogge van ongeveer 4000 pond .
42
43
DOOR
DR . S . HART
In het kort bestek , waarin dit onderwerp hier behandeld moet worden , komen de
publicaties over de Nederlandse betrekkingen met Italië , slechts sporadisch naar
voren 1
. Vóór 1590 hebben reeds schepen uit Nederland en de Hanzesteden
Hamburg , Danzig en Lübeck de Middellandse Zee bezocht . Engeland heeft daar
het spits afgebeten . De in 1581 en 1583 opgerichte Turkey Company en de
Venice Company zijn in 1592 verenigd in ' The Governor and Company of
Merchants of the Levant .'
In 1587 had het hertogdom Toscane een slechte graanoogst . Groothertog
Ferdinand heeft toen zijn Engelse contakten gevraagd graan te sturen . Deze
Engelse schepen voeren in 1588 uit , maar werden onderweg door de Spanjaarden
opgevangen 2
.
In de jaren 1590-1593 waren de graanprijzen in Italië zeer hoog 3
. In 1590
hebben ook verscheidene schepen uit Holland en Zeeland graan naar Italië ge-
bracht . Uit verklaringen blijkt dat verschillende schepen uit Amsterdam vertrok-
ken om graan naar Livorno te vervoeren . Een reis werd gemaakt onder het
admiraalschap van Symon Syvertss , van Terschelling , die zelf met zijn schip ' de
1 J . H . Kernkamp , De handel op den vijand 1572-1609 , deel I en II ( Utrecht ) J . H . Kernkamp , Scheep-
vaart en handel met Italië . In : Economiscb-bistorische herdrukken (' s Gravenhage , 1964 ) p . 198-234 .
J . H . Kernkamp , Scheepvaart en handelsbetrekkingen met Italië tijdens de opkomst der Republiek .
In : Mededeelingen van het Nederlandsch Historisch Instituut te Rome tweede reeks deel VI (' s Gravenhage
1936 ) p . 13-86 .
J . H . Kernkamp , Het begin van de Noordnederlandsche scheepvaart op Italië . In : Tijdschrift voor
Geschiedenis , 49e jrg . ( Groningen , 1934 ) p . 268-270 .
J . H . Kernkamp en A . J . Klaassen-Meijer , De rekeningen betreffende de exploratietocht van den
Swerten Ruijter naar het Middellandse zeegebied in 1589/1590 . In : Bijdragen en Mededelingen van het
Historisch Genootschap , 73e deel ( Groningen , 1959 ) p . 3-54 .
K . Heeringa , Bronnen tot de geschiedenis van den Levantschen handel , deel I en II (' s Gravenhage , 1910 ).
W . Brulez , Marcbands Flamands a Venise , deel I , 1568-1605 ( Bruxelles , Rome , 1965 ) W . Brulez , La
Navigation Flamande vers la Méditerranée a la fin du XVIe siècle , In : Belgisch Tijdschrift voor Filologie
en Geschiedenis , deel 36 ( Brussel , 1958 ) p . 1210-1242 .
Z . W . Sneller , De drie cargasoenen rogge van Daniel van der Meulen c.s . anno 1592 en hun ver-
zekering . In : 32e Jaarboek Amstelodamum ( Amsterdam , 1935 ) p . 89-118 .
F . Snapper , Oorlogsinvloeden op de overzeese handel van Holland 1551-1719 ( Amsterdam , 1959 ).
L . Beutin , Der Deutsche Seehandel int Mittelmeergebiet ( Neumünster , 1933 ) p . 2-13 .
8 Torben Damsholt , Some observations on four series of Tuscan corn prices 1520-1630 . In : The
Scandinavian Economic History Review , deel XII ( 1964 ) p . 145-164 .
Boer ' van 120 last naar Venetië ging . De herkomstplaats van deze schipper ver-
andert nogal eens . Hij staat te boek als schipper van Terschelling , Enkhuizen en
Hoorn en in 1591 als schipper van Hamburg . Toen had hij dus een Hamburgs
paspoort bij zich . Speciaal in de begintijd van deze vaart voeren verscheidene
Nederlandse schippers onder valse papieren . Zij worden dan in de bevrachtings-
contrakten vermeld als schipper van een neutrale buitenlandse haven . Aan deze
gezamenlijke reis namen deel : Lauwers Lauwerss , van Amsterdam , schip ' den
Swarten Arendt ', een vlieboot van 80 last ; Cornells Pieterss Cat , van Hoorn
( schip ' de Swarte Cat ' 100 last ); Jan Jacobss Melcknap , van Hoorn ( schip ' de
Bruijnvis ' 190 last ); Jan Janss Grootjan , van Oosthuizen ( schip ' de Roode
Leeuw ' 176 last ) en Reyner Everts Guldensteng , van Enkhuizen ( schip ' St .
Andries ' 115 last ). Een andere verklaring noemt nog schipper Gerrit Evertss ,
van Medemblik , die met zijn schip naar Genua ging .
Symon Syvertss was waarschijnlijk bevracht door de in Amsterdam wonende
koopman Francois van Hove en door Jacob de Cordes , van Venetië . Hun kom-
mies Niclaes Hendricx voer met het schip mee . Nadat een deel van de lading in
Amsterdam ingenomen was , liep het schip vast bij Pampus ' door darter mager
water was .'
In Texel werd het graan met lichters aan boord gebracht . Hier kreeg de kom-
mies nog een grote pakmand met 7 a 8 koelvaten , die waarschijnlijk gebruikt
zullen zijn om de broei van graan tegen te gaan . Door storm verloor men anker
en kabeltouwen . Voor de terugreis van Venetië waren gallen ( galnoten ) en
krenten geladen . Evenals een kist met spiegels voor de koopman . Men kreeg
weer met zware storm te kampen , verloor een goteling en men had last van over-
slaand water . Toen het grootzeil hun ontwoei , riep het scheepsvolk : het schip
zinkt . Maar gelukkig kwamen schip en lading veilig binnen 1
.
De bevrachtingscontrakten van 6 augustus en 30 september 1591 geven als
vrachtprijs : Livorno 27 dukaten , Venetië 33 dukaten . De wisselkoers Venetië-
Amsterdam was toen 119 groten Vlaams per dukaat of/2,97 2
. Het vrachtgeld
van Livorno op Amsterdam werd toen ook op deze wisselkoers betaald . In latere
jaren rekende men bij het overmaken van de vrachtprijs op Amsterdam / 3 ,—
per dukaat .
Indien we deze vrachtprijs ook voor het jaar 1590 laten gelden , kan de heen-
vracht naar Livorno en Venetië worden getaxeerd op resp . ƒ 80 ,— en ƒ 98 ,
per last . Dit geeft voor de vlieboot van Lauwers Lauwerss dan een vrachtprijs
van / 6400 ,— en voor het schip van Syvert Syvertss van / 11.760 ,— s
.
1 N . A . 42/6v-8 , 1 aug . 1591 en N . A . 8/111 v , 24 juni 1591 .
> N.A . 42/38 v .
Kernkamp , De rekeningen p . 17 . In de memorie , die faktor Jan Bukentop in 1589 kreeg , staat : ' dat
de vrachten van hier op Genoa , Livorno ende Napoli voor gaen ende keeren loopen tegens 27 X
vleems het last (= ƒ 162 ,—) welck in gewichte is lb . 4400 per last .' Dit is het gewicht van een last
tarwe . De scheepslasten waren berekend op een last rogge van ongeveer 4000 pond .
42
43
Bronvermelding
Stadsarchief Amsterdam, archieftoegang 499, Archief van het Genootschap Amstelodamum, inventarisnummer 227, AANVULLING 2006, Jaarboeken, nummers 1 - 92, 70, 1978
Scan + Transcriptie
Klik op de afbeelding om het te vergroten en de transcriptie ernaast te zien
Kunstmatige intelligentie 
De transcriptie is door de computer gemaakt via automatische handschriftherkenning. De samenvatting wordt door de computer gemaakt op basis van een taalmodel. Beide bewerkingen zijn niet perfect, maar vaak ruim voldoende zodat het historische document begrijpelijk wordt.