Blader door transcripties » Stadsarchief Amsterdam
Transcriptie
'. gf^3 ;! V ; '<'$ m $'
door Kuipers 1
. Voor de aan te brengen beeldhouwwerken , n.l . het beeld van de
Wijsheid op de voorgevel en de groep , voorstellende de Eendracht boven de
hoofdingang , vroeg De Groot prijsopgave aan de beeldhouwers Bart van Hove
en Van den Bossche en Crevels . Van Hove kreeg de opdracht voor ƒ 2200,00 .
In 1891 ontstonden er problemen over de geleverde tufsteen , die volgens De
Groot van inferieure kwaliteit was en bovendien te onregelmatig werd aange-
voerd . In zijn verslag merkte hij op : ' Bij mij staat vast , dat de aannemer aan een
goed adres zijn bestelling heeft gedaan , en gedwaald heeft door voor minderen
prijs zich tot andere leveranciers te wenden , welke niet in het bezit van een goede
groeve , niet naar den eis kunnen leveren , al wordt hun thans meer geboden .
Als op deze wijze wordt voortgegaan , kan het niet bij benadering worden gezegd ,
wanneer het gebouw onder de kap komt ' 2
. Om aan deze moeilijkheden het hoofd
te bieden , werd er een onafhankelijke commissie gevormd , bestaande uit F . J .
Nieuwenhuis , directeur van Gemeentewerken te Utrecht , van rijkswege belast
met het herstel van de Dom , waar veel tufsteen aan verwerkt werd , en de later
zo bekende architect H . P . Berlage , die bij de bouw van het Panopticum aan de
Amstelstraat 3 eveneens veel met tufsteen te maken had gehad . Deze adviseurs
brachten verslag uit op 8 september 1891 : de voorgeschreven Werbern-tufsteen
was niet slecht , maar in sommige partijen kwamen stenen van inferieure kwaliteit
voor , die door de aannemer vervangen moesten worden *.
De geringe aanvoer had er inmiddels toe geleid , dat de topgevels niet opge-
metseld konden worden , terwijl de kap al op hoogte was . De Groot loste dit
op door de gevels op stutten te plaatsen en de tufsteen later in te voegen .
Hierna vond de bouw zonder veel verdere moeilijkheden plaats , en werd het
raadhuis op 22 april 1892 in gebruik genomen .
Tussen voorstudie en uitvoering zijn belangrijke verschillen opgetreden : in de
door Kuipers ontworpen schetsplattegrond was minder ruimte gereserveerd voor
representatie dan in de uitgevoerde versie , waar Kuipers ' smalle ingang , gangen en
trappen plaats maakten voor een ruime hal , van buiten bereikbaar met een breed-
uitwaaierende trap . Ook zijn er in de uitgevoerde toestand op de begane grond
voorzieningen ondergebracht , die er eerst niet waren gepland , zoals een brand-
weer-
en politiepost , archief en arrestantencellen . De woning van de conciërge
is naar beneden verhuisd , en in de kelders werd o.a . ruimte gereserveerd voor
de steenkool voor de stoompont over de Amstel . De raadzaal werd van achteren
naar voren gehaald en de geplande koffiekamer moest plaats maken voor een
publieke tribune .
1 Rapport opzichter gemeentewerken over de buitengewone werken , dd . 23 juli 1890 , 3110/1093 .
2 Ingekomen stukken , rapport opzichter gemeentewerken , 8 september 1891 , p . 2 .
3 Het Panopticum is gebouwd in 1881-1882 door Th . Sanders en H . P . Berlage , zie Gemeente ArchiefAmsterdam , dossier 6007 , ' Bouwkundig Weekblad ' 1882 ( 15-6 ), p.p . 319-320 .
4 Verklaring van de experts inzake het verschil van opvatting omtrent de levering van de benodigdetufsteen
voor het in aanbouw zijn Raadhuis van de gemeente Nieuwer-Amstel , 8 september 1891 .
Ook uitwendig ontstond er verschil tussen ontwerp en uitvoering : er kwam
minder ornament , de zijgevels werden afgeknot en sloten met dakkapellen aan
op de nu afgewolfde daken . De toren kreeg een eenvoudiger en kantiger vorm .
Deze wijzigingen hadden ook positieve kanten : het gebouw werd krachtiger
van compositie en belijning en deed het goed tussen de veelal lagere bebouwing
van de Amsteldijk , terwijl het uitbundige karakter weerklank vond in nieuwe
buurhuizen , zoals Amsteldijk 61-64 en Amsteldijk 75-78 , welke laatste vier
werden ontworpen door Ed . Cuypers . De accentfunctie van toren en dak zijn in
onze tijd sterker naar voren gekomen , mede door de sloop van de St . Willi-
brorduskerk .
Onze positieve benadering werd echter niet gedeeld door de contemporaine
vakliteratuur . Met name ' de Opmerker ' 1 betreurde het zeer , dat het oorspronke-
lijke ontwerp niet gerealiseerd kon worden , en drong aan op verhoging van de
bouwsom , ' opdat het gebouw voor het nageslacht getuigenis zal afleggen van
de kunstzin der hedendaagse bestuurders van Nieuwer-Amstel '. De wijzigingen
aan de gevels ervoer dit vakblad als een verarming 2
.
Het vroegtijdige vertrek van Roelof Kuipers als bouwmeester zal er wel de
oorzaak van geweest zijn , dat zijn auteurschap zo lang in nevelen gehuld is
geweest . Gugel 3 schreef het raadhuis toe aan De Groot , overigens in een adem
met de stilistisch verwante Blindeninrichting aan de Plantage Middenlaan van
Roelof Kuipers . De Roy van Zuydewijn 4 nam deze toeschrijving over . Toch
wijzen enkele bronnen in de richting van Kuipers , zoals een publicatie in het
Algemeen Handelsblad 5 en in ' De Opmerker ' 6
, welk laatste blad , hier geciteerd ,
alle twijfel wegneemt omtrent de identiteit van de ontwerper : ' Door de wel-
willendheid van Roelof Kuipers zijn wij in den gelegenheid onze lezers te doen
kennis nemen van het ontwerp voor een raadhuis te Nieuwer-Amstel van genoem-
den heer '. De Groot , die later onder-directeur van Publieke Werken van Amster-
dam werd , zal in samenwerking met de chef van het bouwbureau August Zins-
meister verantwoordelijk geweest zijn voor de uitwerking van het ontwerp .
Duidelijk is wel , dat de gevels zeer gebaat zullen zijn bij een schoonmaak-
beurt , waardoor het contrast tussen baksteen en natuursteen weer sterker naar
voren kan komen . Ingrijpend zal er gerestaureerd moeten worden aan de tuf-
steenwerken , die nog slechter zijn gebleken , dan De Groot zich kennelijk heeft
gerealiseerd . Zo is er van de Eendracht boven de hoofdingang vrijwel niets meer
over , in tegenstelling tot de Wijsheid op de topgevel ; een beeld van Udelfanger
zandsteen .
1 ' De Opmerker ', 18 april 1891 .
2 ' De Opmerker ', 13 december 1890 .
3 E . Gugel : ' Geschiedenis van de bouwstijlen in de hoofdtijdperken der architectuur ', herzien doorJ . H . W . Leliman , 1915-1918 , deel II , p . 405 met afbeelding .
1 H . J . F . de Roy van Zuydewijn : ' Amsterdamse bouwkunst 1815—1940 ,' Amsterdam , 1969 , p . 99 .
5 ' Algemeen Handelsblad ', 30 december 1896 .
6 ' De Opmerker ', 18 april 1891 .
398
399
door Kuipers 1
. Voor de aan te brengen beeldhouwwerken , n.l . het beeld van de
Wijsheid op de voorgevel en de groep , voorstellende de Eendracht boven de
hoofdingang , vroeg De Groot prijsopgave aan de beeldhouwers Bart van Hove
en Van den Bossche en Crevels . Van Hove kreeg de opdracht voor ƒ 2200,00 .
In 1891 ontstonden er problemen over de geleverde tufsteen , die volgens De
Groot van inferieure kwaliteit was en bovendien te onregelmatig werd aange-
voerd . In zijn verslag merkte hij op : ' Bij mij staat vast , dat de aannemer aan een
goed adres zijn bestelling heeft gedaan , en gedwaald heeft door voor minderen
prijs zich tot andere leveranciers te wenden , welke niet in het bezit van een goede
groeve , niet naar den eis kunnen leveren , al wordt hun thans meer geboden .
Als op deze wijze wordt voortgegaan , kan het niet bij benadering worden gezegd ,
wanneer het gebouw onder de kap komt ' 2
. Om aan deze moeilijkheden het hoofd
te bieden , werd er een onafhankelijke commissie gevormd , bestaande uit F . J .
Nieuwenhuis , directeur van Gemeentewerken te Utrecht , van rijkswege belast
met het herstel van de Dom , waar veel tufsteen aan verwerkt werd , en de later
zo bekende architect H . P . Berlage , die bij de bouw van het Panopticum aan de
Amstelstraat 3 eveneens veel met tufsteen te maken had gehad . Deze adviseurs
brachten verslag uit op 8 september 1891 : de voorgeschreven Werbern-tufsteen
was niet slecht , maar in sommige partijen kwamen stenen van inferieure kwaliteit
voor , die door de aannemer vervangen moesten worden *.
De geringe aanvoer had er inmiddels toe geleid , dat de topgevels niet opge-
metseld konden worden , terwijl de kap al op hoogte was . De Groot loste dit
op door de gevels op stutten te plaatsen en de tufsteen later in te voegen .
Hierna vond de bouw zonder veel verdere moeilijkheden plaats , en werd het
raadhuis op 22 april 1892 in gebruik genomen .
Tussen voorstudie en uitvoering zijn belangrijke verschillen opgetreden : in de
door Kuipers ontworpen schetsplattegrond was minder ruimte gereserveerd voor
representatie dan in de uitgevoerde versie , waar Kuipers ' smalle ingang , gangen en
trappen plaats maakten voor een ruime hal , van buiten bereikbaar met een breed-
uitwaaierende trap . Ook zijn er in de uitgevoerde toestand op de begane grond
voorzieningen ondergebracht , die er eerst niet waren gepland , zoals een brand-
weer-
en politiepost , archief en arrestantencellen . De woning van de conciërge
is naar beneden verhuisd , en in de kelders werd o.a . ruimte gereserveerd voor
de steenkool voor de stoompont over de Amstel . De raadzaal werd van achteren
naar voren gehaald en de geplande koffiekamer moest plaats maken voor een
publieke tribune .
1 Rapport opzichter gemeentewerken over de buitengewone werken , dd . 23 juli 1890 , 3110/1093 .
2 Ingekomen stukken , rapport opzichter gemeentewerken , 8 september 1891 , p . 2 .
3 Het Panopticum is gebouwd in 1881-1882 door Th . Sanders en H . P . Berlage , zie Gemeente ArchiefAmsterdam , dossier 6007 , ' Bouwkundig Weekblad ' 1882 ( 15-6 ), p.p . 319-320 .
4 Verklaring van de experts inzake het verschil van opvatting omtrent de levering van de benodigdetufsteen
voor het in aanbouw zijn Raadhuis van de gemeente Nieuwer-Amstel , 8 september 1891 .
Ook uitwendig ontstond er verschil tussen ontwerp en uitvoering : er kwam
minder ornament , de zijgevels werden afgeknot en sloten met dakkapellen aan
op de nu afgewolfde daken . De toren kreeg een eenvoudiger en kantiger vorm .
Deze wijzigingen hadden ook positieve kanten : het gebouw werd krachtiger
van compositie en belijning en deed het goed tussen de veelal lagere bebouwing
van de Amsteldijk , terwijl het uitbundige karakter weerklank vond in nieuwe
buurhuizen , zoals Amsteldijk 61-64 en Amsteldijk 75-78 , welke laatste vier
werden ontworpen door Ed . Cuypers . De accentfunctie van toren en dak zijn in
onze tijd sterker naar voren gekomen , mede door de sloop van de St . Willi-
brorduskerk .
Onze positieve benadering werd echter niet gedeeld door de contemporaine
vakliteratuur . Met name ' de Opmerker ' 1 betreurde het zeer , dat het oorspronke-
lijke ontwerp niet gerealiseerd kon worden , en drong aan op verhoging van de
bouwsom , ' opdat het gebouw voor het nageslacht getuigenis zal afleggen van
de kunstzin der hedendaagse bestuurders van Nieuwer-Amstel '. De wijzigingen
aan de gevels ervoer dit vakblad als een verarming 2
.
Het vroegtijdige vertrek van Roelof Kuipers als bouwmeester zal er wel de
oorzaak van geweest zijn , dat zijn auteurschap zo lang in nevelen gehuld is
geweest . Gugel 3 schreef het raadhuis toe aan De Groot , overigens in een adem
met de stilistisch verwante Blindeninrichting aan de Plantage Middenlaan van
Roelof Kuipers . De Roy van Zuydewijn 4 nam deze toeschrijving over . Toch
wijzen enkele bronnen in de richting van Kuipers , zoals een publicatie in het
Algemeen Handelsblad 5 en in ' De Opmerker ' 6
, welk laatste blad , hier geciteerd ,
alle twijfel wegneemt omtrent de identiteit van de ontwerper : ' Door de wel-
willendheid van Roelof Kuipers zijn wij in den gelegenheid onze lezers te doen
kennis nemen van het ontwerp voor een raadhuis te Nieuwer-Amstel van genoem-
den heer '. De Groot , die later onder-directeur van Publieke Werken van Amster-
dam werd , zal in samenwerking met de chef van het bouwbureau August Zins-
meister verantwoordelijk geweest zijn voor de uitwerking van het ontwerp .
Duidelijk is wel , dat de gevels zeer gebaat zullen zijn bij een schoonmaak-
beurt , waardoor het contrast tussen baksteen en natuursteen weer sterker naar
voren kan komen . Ingrijpend zal er gerestaureerd moeten worden aan de tuf-
steenwerken , die nog slechter zijn gebleken , dan De Groot zich kennelijk heeft
gerealiseerd . Zo is er van de Eendracht boven de hoofdingang vrijwel niets meer
over , in tegenstelling tot de Wijsheid op de topgevel ; een beeld van Udelfanger
zandsteen .
1 ' De Opmerker ', 18 april 1891 .
2 ' De Opmerker ', 13 december 1890 .
3 E . Gugel : ' Geschiedenis van de bouwstijlen in de hoofdtijdperken der architectuur ', herzien doorJ . H . W . Leliman , 1915-1918 , deel II , p . 405 met afbeelding .
1 H . J . F . de Roy van Zuydewijn : ' Amsterdamse bouwkunst 1815—1940 ,' Amsterdam , 1969 , p . 99 .
5 ' Algemeen Handelsblad ', 30 december 1896 .
6 ' De Opmerker ', 18 april 1891 .
398
399
Bronvermelding
Stadsarchief Amsterdam, archieftoegang 499, Archief van het Genootschap Amstelodamum, inventarisnummer 227, AANVULLING 2006, Jaarboeken, nummers 1 - 92, 70, 1978
Scan + Transcriptie
Klik op de afbeelding om het te vergroten en de transcriptie ernaast te zien
Kunstmatige intelligentie 
De transcriptie is door de computer gemaakt via automatische handschriftherkenning. De samenvatting wordt door de computer gemaakt op basis van een taalmodel. Beide bewerkingen zijn niet perfect, maar vaak ruim voldoende zodat het historische document begrijpelijk wordt. De resultaten van de toepassing van (Europese) kunstmatige intelligentie zijn niet gecontroleerd door een mens.