Blader door transcripties » Stadsarchief Amsterdam

archieftoegang 499, inventarisnummer 227, pagina 20

DE ZERKENVLOER VAN HET HOGE KOOR IN DE
NIEUWE KERK TE AMSTERDAM
DOOR
MEJUFFROUW B . M . BIJTELAAR
Wanneer een grote middeleeuwse kerk gerestaureerd wordt , komt er heel wat
kijken . Een van de belangrijkste zaken die in studie genomen moeten worden ,
is de verwarming , en dan dringt de vraag zich op : hoe kunnen we ' s winters
in de kerk een draaglijke temperatuur verkrijgen zonder schade toe te brengen
aan het interieur .
Architecten , verwarmingsdeskundigen en orgeldeskundigen hebben hierom-
trent gezamenlijk overleg gepleegd , en tenslotte is er gekozen voor vloerverwar-
ming ,, aangevuld met een spaarzame luchtverwarming .
In andere kerken had men reeds enige ondervinding opgedaan met verschil-
lende systemen . Het lag voor de hand dat die eerste pogingen tot kerkverwarming
resulteerden in het aanleggen van z.g.n . hetelucht-installaties gelijkvloers in een
aanbouw , of anders in een kelder . Maar warme lucht stijgt nu eenmaal omhoog ,
zodat er in de gewelven een zomertemperatuur heerst terwijl de kerkgangers
beneden bibberen van de kou , onder meer door tochtverschijnselen .
Een orgel raakt binnen korte tijd totaal ontstemd , afgezien van allerlei manke-
menten die op den duur ontstaan aan het hout van de kas en aan de windladen ,
zodat men het instrument tijdens de kerkdiensten niet goed gebruiken kan , en
aan orgelconcerten behoeft men niet meer te denken .
Er moest iets anders op verzonnen worden . In kleine kerkruimten kan men
volstaan met electrische voetverwarming : gerieflijk maar wel duur . Voor grote
hoge kerken werd gedacht aan vloerverwarming , een zeer kostbare geschiedenis .
o O o ' o
Want onder de vloer moet een heel buizenstelsel worden aangelegd , en wanneer
de kerk een vloer van oude grafzerken bezit , moeten deze ter plaatse waar de
buizen komen , eventueel worden vervangen door dunnere zerken die gemakke-
lijker warm worden . Het mag niet te warm worden : 12 graden Celsius is vol-
doende .
Zo'n vloerverwarming dient in de winter constant gestookt te worden in
verband met gevaar voor bevriezing . In de zomer kan men de verwarming af-
zetten ; in de winter blijft de kerk gewoon in bedrijf . Goedkoop wordt de vloer-
verwarming dus niet , maar daartegenover staat dat de mensen niet zullen weg-
blijven vanwege de vrieskou .
Hoe het systeem op den duur zal voldoen , moet de tijd leien .
Zoals hiervóór werd opgemerkt , moeten boven de verwarmingsbuizen de
oude dikke zerken eventueel worden vervangen door dunnere , en uiteraard werd
het een probleem waar men met de overtollig geworden dikke zerken heen
moest . De zaak was eenvoudig genoeg waar het zerken zonder merk , opschrift
of beeldhouwwerk gold : die zou men altijd aan een andere kerk in restauratie
kwijt kunnen . Maar - zo'n middeleeuwse kerk waar tot einde 1865 in begraven
mocht worden - die kerk is in de loop der eeuwen een groot aantal zerken met
mededelingen uit vroeger tijd rijk geworden . De vloer is om zo te zeggen het
stenen archief van de kerk , en een archief van historische waarde moet behouden
blijven .
Of zo'n stenen archief altijd bewaard blijft ? Er is wel enige verbetering ge-
komen sedert dr . mr . J . Belonje het Heemschutboekje ' Steenen Charters ' schreef ,
maar er blijft nog veel te wensen over .
verwarmingsbuizen van de vloerverwarming in het Hoge Koor vóór bet inbetonneren Foto G . Scbellevi
In de Oude kerk is men al een heel eind in de goede richting gevorderd . In
de Nieuwe kerk zijn alvast verschillende mooie oude zerken uit het middenschip
en de zijbeuken overgebracht naar het Hoge Koor , en daar in de plaats gelegd
van geheel gladde zerken , waarop niets anders stond dan het nummer . Er is
een lijst van deze zerken samengesteld en in het archief van de Restauratie onder-
gebracht , zodat men desgewenst altijd kan terugvinden waar de oorspronkelijke
34
35
■ 2K9b &