Blader door transcripties » Stadsarchief Amsterdam
Transcriptie
Hobbema's landschap werd in de veilingcatalogus nadrukkelijk geprezen en
uitvoerig beschreven 1
. Men leest er over de herkomst ' dat dit stuk , voor ruim
60 jaren uit Gelderland gekomen , en door den Heer de Vos aangekocht , sedert
onafgebroken in zijne verzameling heeft berust '.
Deze mededeling heeft men naderhand aldus geïnterpreteerd dat Jacob de Vos
het schilderij in 1773 uit Gelderland had meegebracht 2
. Dit nu wordt door onze
tekening gelogenstraft . Wij zien hierop immers in de kamer van Hendriks de
Hobbema in zijn zeventiende eeuwse gesneden lijst duidelijk herkenbaar aan de
wand hangen . Mijn vermoeden dat dit erop zou kunnen wijzen dat Hendriks met
de aankoop van dit stuk door Jacob de Vos iets te maken heeft gehad , vond ik
onlangs bevestigd in een mededeling van Adriaan van der Willigen , die een
goede bekende van Wybrand Hendriks was . Wij lezen bij hem over de in 1833
geveilde Hobbema : ' De Heer De Vos kocht deze schilderij , ruim zestig jaren
geleden , van W . Hendriks [..], voor eenen zak acht-en-twintigen (ƒ 420 ,—),
zoo als mij door dien Schilder meermalen werd verhaald , en Hendriks had voor
dat stuk in Gelderland een Portret geschilderd ; maar de Schilderijen , inzonder-
heid ook die van Hobbema waren toen aanmerkelijk minder in prijs ' 3
.
' Ruim zestig jaren geleden ' wil zeggen omstreeks 1772/73 . Hendriks was toen
nog verbonden aan de Amsterdamse behangselfabriek van Remmers en leerling
op de Amsterdamse stadstekenacademie . Pas tien jaar later is er voor het eerst
sprake van zijn verblijf in Gelderland . Ik geloof dan ook dat zestig jaren op een
vergissing berust en dat daarvoor moet gelezen worden : vijftig jaren . Dan klopt
alles precies . Onze tekening is dus niet alleen een interessant dubbelportret , maar
ook het oudste document betreffende dit schilderij van Hobbema .
In 1833 was het met de prijzen inderdaad anders gesteld dan in 1783 ! De
Hobbema werd , aldus weer A . van der Willigen , ' door den Heer Van Brienen van
de Groote Lindt gekocht voor de som van ƒ 11.400 ,— en in deszelfs Kunst-
kabinet geplaatst . Sommigen hadden zich gevleid , dat dit stuk voor ' s Rijks
Museum zou zijn aangekocht geworden ; doch de openbare omstandigheden
waren hiertoe wellicht niet gunstig '.
Dit laatste is bijna letterlijk wat de directeur van het Rijksmuseum , Cornells
Apostool , uit Den Haag ten antwoord kreeg op zijn brief van 3 juni 1833 aan de
Minister van Binnenlandse Zaken , waarin hij vurig gepleit had voor aankoop
van de Hobbema en enkele andere schilderijen . Hij schreef over de Hobbema :
' Dit stuk heeft men altoos gehouden voor het eerste en beste staal van landschap-
schildering , waarin al het ware en natuurlijke van dezen grooten Meester voor-
komt , hetgeen alle beschrijving overtreft , en als zoodanig overal bekend is ' 4
. Het
was een van die teleurstellingen , die Apostool meermalen te verwerken kreeg ,
telkens wanneer zich een goede gelegenheid scheen voor te doen om een bepaalde
lacune in het Rijksmuseum aan te vullen , maar zijn wensen bij het gouvernement
geen gehoor vonden wegens ' de tegenwoordige min gunstige financiële omstan-
digheden '.
De toen gemiste kans is wat Hobbema betreft sedertdien nooit meer ingehaald .
Maar Apostool kan men niet verwijten dat het Rijksmuseum geen groot topwerk
van de meester bezit . En aan Hendriks heeft het ook niet gelegen , want aan hem
was het toch maar te danken dat dit landschap uit de obscuriteit van de provincie
terugkeerde naar Amsterdam . Het was dan ook misschien niet zonder een zekere
trots dat hij in 1783 zichzelf afbeeldde met het kapitale kunstwerk , zojuist door hem
in Gelderland op de kop getikt en nu , samen met het door hemzelf geschilderde
stilleven bestemd om in het befaamde kunstkabinet van zijn vriend Jacob de Vos
te worden opgenomen . Misschien niet zonder trots , maar zeker niet zonder zich
te voelen : gelukkig door verdiensten .
1 Veiling Jacob de Vos ( schilderijen ), Amsterdam 2 juli 1833 , nr . 16 .
8 O.a . in het bekende standaardwerk van Hofstede de Groot , nr . 168 .
8 R . van Eijnden en A . v . d . Willigen , Geschiedenis der Vaderlandsche Schilderkunst , aanhangsel , Haarlem
1840 , p . 44 . Dit deel verscheen pas jaren later , nadat het geschreven was .
4 Archief Rijksmuseum , copieboek van brieven , 3 juni 1833 .
310
311
uitvoerig beschreven 1
. Men leest er over de herkomst ' dat dit stuk , voor ruim
60 jaren uit Gelderland gekomen , en door den Heer de Vos aangekocht , sedert
onafgebroken in zijne verzameling heeft berust '.
Deze mededeling heeft men naderhand aldus geïnterpreteerd dat Jacob de Vos
het schilderij in 1773 uit Gelderland had meegebracht 2
. Dit nu wordt door onze
tekening gelogenstraft . Wij zien hierop immers in de kamer van Hendriks de
Hobbema in zijn zeventiende eeuwse gesneden lijst duidelijk herkenbaar aan de
wand hangen . Mijn vermoeden dat dit erop zou kunnen wijzen dat Hendriks met
de aankoop van dit stuk door Jacob de Vos iets te maken heeft gehad , vond ik
onlangs bevestigd in een mededeling van Adriaan van der Willigen , die een
goede bekende van Wybrand Hendriks was . Wij lezen bij hem over de in 1833
geveilde Hobbema : ' De Heer De Vos kocht deze schilderij , ruim zestig jaren
geleden , van W . Hendriks [..], voor eenen zak acht-en-twintigen (ƒ 420 ,—),
zoo als mij door dien Schilder meermalen werd verhaald , en Hendriks had voor
dat stuk in Gelderland een Portret geschilderd ; maar de Schilderijen , inzonder-
heid ook die van Hobbema waren toen aanmerkelijk minder in prijs ' 3
.
' Ruim zestig jaren geleden ' wil zeggen omstreeks 1772/73 . Hendriks was toen
nog verbonden aan de Amsterdamse behangselfabriek van Remmers en leerling
op de Amsterdamse stadstekenacademie . Pas tien jaar later is er voor het eerst
sprake van zijn verblijf in Gelderland . Ik geloof dan ook dat zestig jaren op een
vergissing berust en dat daarvoor moet gelezen worden : vijftig jaren . Dan klopt
alles precies . Onze tekening is dus niet alleen een interessant dubbelportret , maar
ook het oudste document betreffende dit schilderij van Hobbema .
In 1833 was het met de prijzen inderdaad anders gesteld dan in 1783 ! De
Hobbema werd , aldus weer A . van der Willigen , ' door den Heer Van Brienen van
de Groote Lindt gekocht voor de som van ƒ 11.400 ,— en in deszelfs Kunst-
kabinet geplaatst . Sommigen hadden zich gevleid , dat dit stuk voor ' s Rijks
Museum zou zijn aangekocht geworden ; doch de openbare omstandigheden
waren hiertoe wellicht niet gunstig '.
Dit laatste is bijna letterlijk wat de directeur van het Rijksmuseum , Cornells
Apostool , uit Den Haag ten antwoord kreeg op zijn brief van 3 juni 1833 aan de
Minister van Binnenlandse Zaken , waarin hij vurig gepleit had voor aankoop
van de Hobbema en enkele andere schilderijen . Hij schreef over de Hobbema :
' Dit stuk heeft men altoos gehouden voor het eerste en beste staal van landschap-
schildering , waarin al het ware en natuurlijke van dezen grooten Meester voor-
komt , hetgeen alle beschrijving overtreft , en als zoodanig overal bekend is ' 4
. Het
was een van die teleurstellingen , die Apostool meermalen te verwerken kreeg ,
telkens wanneer zich een goede gelegenheid scheen voor te doen om een bepaalde
lacune in het Rijksmuseum aan te vullen , maar zijn wensen bij het gouvernement
geen gehoor vonden wegens ' de tegenwoordige min gunstige financiële omstan-
digheden '.
De toen gemiste kans is wat Hobbema betreft sedertdien nooit meer ingehaald .
Maar Apostool kan men niet verwijten dat het Rijksmuseum geen groot topwerk
van de meester bezit . En aan Hendriks heeft het ook niet gelegen , want aan hem
was het toch maar te danken dat dit landschap uit de obscuriteit van de provincie
terugkeerde naar Amsterdam . Het was dan ook misschien niet zonder een zekere
trots dat hij in 1783 zichzelf afbeeldde met het kapitale kunstwerk , zojuist door hem
in Gelderland op de kop getikt en nu , samen met het door hemzelf geschilderde
stilleven bestemd om in het befaamde kunstkabinet van zijn vriend Jacob de Vos
te worden opgenomen . Misschien niet zonder trots , maar zeker niet zonder zich
te voelen : gelukkig door verdiensten .
1 Veiling Jacob de Vos ( schilderijen ), Amsterdam 2 juli 1833 , nr . 16 .
8 O.a . in het bekende standaardwerk van Hofstede de Groot , nr . 168 .
8 R . van Eijnden en A . v . d . Willigen , Geschiedenis der Vaderlandsche Schilderkunst , aanhangsel , Haarlem
1840 , p . 44 . Dit deel verscheen pas jaren later , nadat het geschreven was .
4 Archief Rijksmuseum , copieboek van brieven , 3 juni 1833 .
310
311
Bronvermelding
Stadsarchief Amsterdam, archieftoegang 499, Archief van het Genootschap Amstelodamum, inventarisnummer 227, AANVULLING 2006, Jaarboeken, nummers 1 - 92, 70, 1978
Scan + Transcriptie
Klik op de afbeelding om het te vergroten en de transcriptie ernaast te zien
Kunstmatige intelligentie 
De transcriptie is door de computer gemaakt via automatische handschriftherkenning. De samenvatting wordt door de computer gemaakt op basis van een taalmodel. Beide bewerkingen zijn niet perfect, maar vaak ruim voldoende zodat het historische document begrijpelijk wordt. De resultaten van de toepassing van (Europese) kunstmatige intelligentie zijn niet gecontroleerd door een mens.