Blader door transcripties » Stadsarchief Amsterdam
Transcriptie
material to the affected areas , organizing transport , labour , and facilities for keeping
workers in good health , all the staff work needed behind the front line of the war
now declared against the United Provinces by their major enemy , the sea , in
alliance with /. novalis . Pieter Straat's best-known work appeared in print only
in 1735 in Amsterdam , but was written two years earlier . Its tide , Ontwerp tot
de minst kostbare , % ekerste en schielikste herstelling van de zorgelijke toestand der West-
friescbe Zeedijken , explains its purpose . Interestingly enough , its main recommenda-
tion was that stone should be incorporated in retaining the seaweed protection
against the earthdike , and that greater attention should be paid to variations in
direction and strength of currents in the seabed near the dike . Seger Lakenman ,
secretary of Drechterland , was the author of another work , of which the tide ,
Ontwerp van een onkostbaar en % eker middel , om de Westvriesche Zeedyken door het
a/knagen van ' t Paalwerk % eergevaarlyk geworden , in de aanstaande % pmer 1733 , te stellen
buiten eenig gevaar van Doorbrake explains its purpose , to arrive at the cheapest
possible way of protecting the dikes against being gnawed by the worm . All the
same it soon became clear that rediking would be a very expensive task .
Another plan , described in an interesting recent modern study on a popular
level , of the water authority and its activities in Kennemerland and West-
Friesland 1 was to cover piles with large-headed nails , close enough together ,
hopefully , to prohibit the entrance of the worm into the wood . The expense of
this method , let alone its doubtful effectiveness , is of course obvious . The author
calculates that large-headed nails would cost from 3 to 5 guilders per thousand ,
that 30 to 40 thousand would be required for one sluice gate at Edam ( where
lock doors and sluice gates are still made , in the hardest and heaviest tropical
wood in the world , imported from tropical countries ), such protection of wood-
work would have been labour-intensive , and hard . The author describes it as
' een duur en bewerkelijk middel '. Another idea , also excessively costly , was to
sheathe woodwork in copper , but this was soon discontinued .
When we can finally calculate the costs of repairing or preventing the damage
done to the dikes by /. novalis , ( and much of the cost will inevitably be found to
have fallen on Amsterdam ) we will be able to put forward yet another reason why
the Dutch Republic ceased in the eighteenth century to be counted among the
major powers of Western Europe in the eighteenth century .
APPENDIX
Lettet of D . G . Fahrenheit to the water authorities , 30 september 1732 . ( Algemeen Rijksarchief The
Hague , arch . Staten van Holland 3932 ).
Mijn Heer
UEdele aangenaame van den 22 dezes hebbe beneevens de 2 Paaien lang zijnde 24J Voet wel ontfangen .
Deze moeyte hebben mij veel moeyte en tydverzuym gemaakt om dezelve uyt het Schip aan myn Huys
te krijgen , want de Schipper praetendeerde , dat ik dezelve moet afhaalen laaten , omdat het geen goed
voor de besteller was , en doe ik sulks nogal wilde op my neemen , wou geen sleeper daarmede te doen
hebben , ' twelk my niet wynig verleegen maakte , de welke nog vermeerdert wierd omdat ik dezelve in
plaats van 18 Voet zoals onze afspraak was 24 Voet lang bevond te zyn welke lengte ik in myn Huys
niet kost bergen , de eerste zwaarigheid wierde weggenomen met aan den besteller voor te stellen dat
hy verpligt was om dezelve aan myn Huys te leeveren , ' twelk hy ook eyndelyk aannam als ik de kosten
daarvan wilde betaalen , welkers betaaling ik niet weygerde ; wat de tweede aangaat was er geen ander
middel , als de overtollige Lengte afzagen te laaten , ' twelk ook werkstellig gemaakt is , en aldus hebbe
dezelve eyndelyk aan myn Huys gekreegen , alwaar ' t nog veel moeyte gekost heeft om dezelve op
zolder te krygen , omdat ik geen Windas hebbe . Tegenwoordig is myn Verzoek my hoe eer hoe liever
te berigten hoe diep deze Paaien in de grond geheyt worden ( NB UEdele moet nu in plaats van 24 Voet
op 18 Vt . staat maaken ) hoe hoog dezelve booven ' t waater uytsteeken , en bygevolge hoe hoog dezelve
met het by een ordinaris getey bedekt zijn want dit gedeelte alleen zal moeten voor den Wurm bewaart
worden . Op ontfang van deze Narigt zal my zoo voort aan ' t bereyden van deze Paaien begeeven en
bereyd zynde dezelve wederom zenden . Vorders verzoeke in Aantwoord dezes te berigten of het gerugt
waar is dat by Enkhuyzen meer als 6000 Paaien , die door den Wurm verteert zyn , in den laatsten Storm
weggespoelt zyn , ja men zegt dat zelfs eenige van dit Jaar in de grond geheyde daaronder zyn . In ver-
wagting van een spoedige Aantwoord verblyve ,
Myn Heer ,
UE Dienstwillige Dr . D . G . Fahrenheit
1
J . J . Schilstra Wie Water Deert , z.p ., z.j ., pp . 136 ff .
Teredo novalis . Drawing in R . D . Turner , A Survey and Illustrated Catalogue of the Teredinidae ( Mollusca :
Bivalvia ), Cambridge 1966 , page 22 figure 6
248
249
workers in good health , all the staff work needed behind the front line of the war
now declared against the United Provinces by their major enemy , the sea , in
alliance with /. novalis . Pieter Straat's best-known work appeared in print only
in 1735 in Amsterdam , but was written two years earlier . Its tide , Ontwerp tot
de minst kostbare , % ekerste en schielikste herstelling van de zorgelijke toestand der West-
friescbe Zeedijken , explains its purpose . Interestingly enough , its main recommenda-
tion was that stone should be incorporated in retaining the seaweed protection
against the earthdike , and that greater attention should be paid to variations in
direction and strength of currents in the seabed near the dike . Seger Lakenman ,
secretary of Drechterland , was the author of another work , of which the tide ,
Ontwerp van een onkostbaar en % eker middel , om de Westvriesche Zeedyken door het
a/knagen van ' t Paalwerk % eergevaarlyk geworden , in de aanstaande % pmer 1733 , te stellen
buiten eenig gevaar van Doorbrake explains its purpose , to arrive at the cheapest
possible way of protecting the dikes against being gnawed by the worm . All the
same it soon became clear that rediking would be a very expensive task .
Another plan , described in an interesting recent modern study on a popular
level , of the water authority and its activities in Kennemerland and West-
Friesland 1 was to cover piles with large-headed nails , close enough together ,
hopefully , to prohibit the entrance of the worm into the wood . The expense of
this method , let alone its doubtful effectiveness , is of course obvious . The author
calculates that large-headed nails would cost from 3 to 5 guilders per thousand ,
that 30 to 40 thousand would be required for one sluice gate at Edam ( where
lock doors and sluice gates are still made , in the hardest and heaviest tropical
wood in the world , imported from tropical countries ), such protection of wood-
work would have been labour-intensive , and hard . The author describes it as
' een duur en bewerkelijk middel '. Another idea , also excessively costly , was to
sheathe woodwork in copper , but this was soon discontinued .
When we can finally calculate the costs of repairing or preventing the damage
done to the dikes by /. novalis , ( and much of the cost will inevitably be found to
have fallen on Amsterdam ) we will be able to put forward yet another reason why
the Dutch Republic ceased in the eighteenth century to be counted among the
major powers of Western Europe in the eighteenth century .
APPENDIX
Lettet of D . G . Fahrenheit to the water authorities , 30 september 1732 . ( Algemeen Rijksarchief The
Hague , arch . Staten van Holland 3932 ).
Mijn Heer
UEdele aangenaame van den 22 dezes hebbe beneevens de 2 Paaien lang zijnde 24J Voet wel ontfangen .
Deze moeyte hebben mij veel moeyte en tydverzuym gemaakt om dezelve uyt het Schip aan myn Huys
te krijgen , want de Schipper praetendeerde , dat ik dezelve moet afhaalen laaten , omdat het geen goed
voor de besteller was , en doe ik sulks nogal wilde op my neemen , wou geen sleeper daarmede te doen
hebben , ' twelk my niet wynig verleegen maakte , de welke nog vermeerdert wierd omdat ik dezelve in
plaats van 18 Voet zoals onze afspraak was 24 Voet lang bevond te zyn welke lengte ik in myn Huys
niet kost bergen , de eerste zwaarigheid wierde weggenomen met aan den besteller voor te stellen dat
hy verpligt was om dezelve aan myn Huys te leeveren , ' twelk hy ook eyndelyk aannam als ik de kosten
daarvan wilde betaalen , welkers betaaling ik niet weygerde ; wat de tweede aangaat was er geen ander
middel , als de overtollige Lengte afzagen te laaten , ' twelk ook werkstellig gemaakt is , en aldus hebbe
dezelve eyndelyk aan myn Huys gekreegen , alwaar ' t nog veel moeyte gekost heeft om dezelve op
zolder te krygen , omdat ik geen Windas hebbe . Tegenwoordig is myn Verzoek my hoe eer hoe liever
te berigten hoe diep deze Paaien in de grond geheyt worden ( NB UEdele moet nu in plaats van 24 Voet
op 18 Vt . staat maaken ) hoe hoog dezelve booven ' t waater uytsteeken , en bygevolge hoe hoog dezelve
met het by een ordinaris getey bedekt zijn want dit gedeelte alleen zal moeten voor den Wurm bewaart
worden . Op ontfang van deze Narigt zal my zoo voort aan ' t bereyden van deze Paaien begeeven en
bereyd zynde dezelve wederom zenden . Vorders verzoeke in Aantwoord dezes te berigten of het gerugt
waar is dat by Enkhuyzen meer als 6000 Paaien , die door den Wurm verteert zyn , in den laatsten Storm
weggespoelt zyn , ja men zegt dat zelfs eenige van dit Jaar in de grond geheyde daaronder zyn . In ver-
wagting van een spoedige Aantwoord verblyve ,
Myn Heer ,
UE Dienstwillige Dr . D . G . Fahrenheit
1
J . J . Schilstra Wie Water Deert , z.p ., z.j ., pp . 136 ff .
Teredo novalis . Drawing in R . D . Turner , A Survey and Illustrated Catalogue of the Teredinidae ( Mollusca :
Bivalvia ), Cambridge 1966 , page 22 figure 6
248
249
Bronvermelding
Stadsarchief Amsterdam, archieftoegang 499, Archief van het Genootschap Amstelodamum, inventarisnummer 227, AANVULLING 2006, Jaarboeken, nummers 1 - 92, 70, 1978
Scan + Transcriptie
Klik op de afbeelding om het te vergroten en de transcriptie ernaast te zien
Kunstmatige intelligentie 
De transcriptie is door de computer gemaakt via automatische handschriftherkenning. De samenvatting wordt door de computer gemaakt op basis van een taalmodel. Beide bewerkingen zijn niet perfect, maar vaak ruim voldoende zodat het historische document begrijpelijk wordt. De resultaten van de toepassing van (Europese) kunstmatige intelligentie zijn niet gecontroleerd door een mens.