Blader door transcripties » Stadsarchief Amsterdam

archieftoegang 499, inventarisnummer 227, pagina 108

ste komt ook voor samen met de volgende zilversmeden , die zich op 18 november
1636 onder aanvoering van notaris Joost van de Ven naar de overheden van het
gilde begaven teneinde daartoe op papier gebrachte , maar jammer genoeg niet
bewaarde ' veelderhande troulose practiquen ' te signaleren , ' die nootsaeckelijck
dienden voorgecomen te werden '. De anderen waren : Willem Hendricksz ,
Willem Tobias , Jacob de Bruyn , Laurents Jansz , Melchior Rosewel , Abraham
Marichal of Marel , Jacob ten Steenholen , ook wel Steenhoven of Steencolen ge-
noemd , Jan Theunisse de Ram en Hans Cornelisz Vroon . Misschien kunnen we
in deze groep van zilversmeden , waarvan het merendeel vooraanstaande vak-
broeders waren , maar waarvan er geen het tot overman van het gilde gebracht
heeft , een soort van ontevreden fraktie zien , waartoe ook Gerrit Valck , door zijn
betrekkingen zowel met Epke Hoytes als met zijn zwager Hans Vroon behoord
hebben kan .
DE EIGENAARS
Wie waren nu in de loop der tijden de eigenaars van de hier beschreven onge-
merkte , maar aan Gerrit Valck toe te schrijven Amsterdamse huwelijksbeker en
wie was Catarina Hendrickx Coppits van de inskriptie ? We zullen trachten , vanaf
het heden teruggaand in de tijd een antwoord op die vragen te geven .
De beker is thans in het bezit van een partikulier , die hem verwierf van de
kunsthandelaar , die hem in 1970 op de veiling van de nalatenschap van Lord
Wharton bij Christie kocht .
Lord Wharton , of om hem zijn volledige naam en titel te geven : Charles John
Halswell Kemeys-
Tynte , negende baron Wharton ( 1908-1970 ) was een recht-
streekse afstammeling van de koper van de beker in 1843 ( die toen ook de latere
inskriptie er op het aanbrengen ).
De koper was of zijn bet-overgrootvader Charles John Kemeys-Tynte ( 1800-
1882 ), kolonel van het First Glamorgan Light Infantry Regiment en lid van het
Lagerhuis van 1832 tot 1865 , óf diens vader Charles Kemys Kemeys-Tynte ( 1778-
1860 ), kolonel van de West Somerset Yeomanry en Lagerhuislid van 1820 tot
1837 . ' Col . Tynte ' kocht de beker in 1843 bij Christie uit de boedel van
Augustus Frederick , hertog van Sussex , graaf van Inverness , baron Arklow ( 1773-
1843 ), de zesde zoon van koning George III van Engeland .
Hij was in alle opzichten een voor zijn tijd vooruitstrevende figuur , die onder
andere ijverde voor de afschaffing van de slavernij , de emancipatie van Katho-
lieken
en Joden en de hervorming van parlementaire procedures ; zijn bibliotheek
telde meer dan vijftigduizend delen , waaronder zich over de duizend uitgaven
van de Bijbel bevonden . Hij was overigens een vermaard verzamelaar van de
meest uiteenlopende zaken en was een der eersten die naast schilderijen , waarvan
hij een zeer respektabele kollektie bezat , ook voortbrengselen van kunstnijverheid
vergaarde . De hier beschreven huwelijksbeker heeft , zoals reeds eerder gezegd ,
deel uitgemaakt van zijn in juni 1843 geveilde zilververzameling .
Deze veiling heeft vier volle dagen geduurd ; volgens de titelbladzij van de katalogus woog de ' truly
magnificent collection of ancient and modern silver , silver gilt and gold plate ' meer dan 1240 kilogram ,
verdeeld over 695 kavels , waarvan meer dan de helft verzamelaars-objekten waren . Dit gedeelte van de
verzamelingen van de hertog van Sussex ( waaronder zich behalve portretten , miniaturen , gravures ,
ringen , cachetten , snuifdozen , jachtgeweren , klokken , chronometers , horloges , meubelen , porselein ,
bronzen en beeldhouwwerken ook een ' unrivalled collection of pipes , Havannah cigars and Manilla
cheroots ' bevond ) heeft £ 20750 oogebracht .
De huwelijksbeker in kwestie was , door zijn vorm , een van die kuriositeiten , die
gezocht begonnen te worden door verzamelaars in een tijd , dat de opkomende
Romantiek nostalgische verbanden ging leggen met de Middeleeuwen en de
vroege Renaissance . Maar wanneer is hij in de verzameling van de hertog van
Sussex terechtgekomen ?
Dat kan op zijn vroegst in 1814 gebeurd zijn : ook deze beker draagt het Neder-
landse belastingstempel ' V in een gekroond schild ' voor vreemde grote werken ,
ingevoerd bij Koninklijk Besluit van 26 december 1813 .
Misschien was hij wel een geschenk van onze prins Willem van Oranje , de
Held van Waterloo en latere koning Willem II , die vanaf 1813 veel in Engeland
verbleef , hoofdzakelijk om er , zonder succes overigens , te dingen naar de hand
van prinses Charlotte , de dochter van koning George IV en daardoor een nichtje
van de hertog van Sussex . Af en toe verschijnen er ook nu nog zilveren voorwer-
pen op de Engelse antiekmarkt , die voorzien zijn van de inskriptie : THE GIFT
OF H.R.H . THE PRINCE OF ORANGE .
Vanaf 1814 zijn we met de beker weer terug in zijn land van herkomst — en
waar hij in 1795 was , staat op het voorwerp zelf aangegeven , en wel door het
stempel ' hoofdletter N kursief , in ovaal '. Dit is het teken , dat in dat jaar in Rot-
terdam geslagen werd op alle zilveren voorwerpen , die ingevolge de Publicatie
van Provisionele Repraesentanten van Holland van 26 maart 1795 ter omsmelting
ingeleverd moesten worden . Wie zijn zilver liever hield , moest een gelijk gewicht
aan zilvergeld , of een gelijke waarde in goudgeld betalen ; als kwitantie werd dan
de ter plaatse geldende jaarletter van het gilde op het vrijgekochte voorwerp
aangebracht . Slechts lepels en vorken waren van deze rigoureuze bepaling vrij-
gesteld . In totaal zijn er tot nu toe negentien van dit soort lossingstekens van 1795
bekend geworden , die gebruikt zijn in verschillende steden in de provincies Hol-
land en Zeeland , alsmede in de stad Utrecht .
Vanaf heden , teruggaand tot 1843 hebben we de verschillende eigenaars van
de huwelijksbeker met zekerheid kunnen aanwijzen , en vanaf 1843 tot 1795
enkele globale vermoedens over zijn verblijfplaats kunnen uiten . Vanaf 1795 tot
de overlijdensdata van zijn eerste eigenaars tasten we in het duister ; maar dan
kunnen we , dank zij de eerder genoemde oudste inskriptie op de beker weer wat
over zijn wederwaardigheden vinden , en wel iets dat in de geschiedenis van de
edelmetaalkunst , althans wat betreft huwelijksbekers , zelden voorkomt : de naam
van de bruid voor wie deze beker gemaakt is . En daarmee is het gemis aan merken
geheel goedgemaakt : is eerder al aangetoond , dat dit voorwerp in Amsterdam ge -
210
211