Transcripties » Recent gemaakte samenvattingen van herkende teksten

Jan Calmer uit Amsterdam, 36 jaar oud, was onderstuurman bij de Verenigde Oost-Indische Compagnie. Hij kwam in 1706 met het schip Jerusalem aan als trompetter. Hij heeft vrijwillig bekend dat hij na zijn eerste huwelijk met Jannatie Maritens op 29 november 1705 in de Nieuwe Kerk in Amsterdam, door dominee Steenwinkel, opnieuw trouwde. Dit tweede huwelijk was in 1709 met Catharina Marguart, de weduwe van burger Christiaan Loor. Hij verliet hiermee zijn eerste wettige echtgenote.

Hij werd schuldig bevonden aan bigamie (het hebben van twee huwelijken tegelijk). Dit was:

• Een zonde tegen Gods geboden
• Een overtreding van de wereldlijke wetten

De rechtbank vond dat dit streng bestraft moest worden als voorbeeld voor anderen.

Op donderdag 16 oktober 1710 werd besloten om de verzegeling van bezittingen van bode Marinus Keestok op te heffen. De spullen moesten worden geïnventariseerd in het Kasteel de Goede Hoop. Hiervoor werden aangesteld:

• J. Swellengrebel
• Willem van Putten
• Henning Husing (burgerraad)
• Daniel Thibrult (secretaris)

Later die dag was er een rechtszaak tussen de VOC, vertegenwoordigd door Jacobus Crus, en burger Nicolaas Gockelius. Gockelius vertegenwoordigde de overleden konstabel Dirk Disseldorp van het schip Wassenaar. Er werd een betalingsvordering van 113,5 rijksdaalders opgelegd, plus proceskosten.

Op donderdag 9 oktober 1710 vond er een rechtszaak plaats in het Kasteel de Goede Hoop. De aanwezigen waren:

• De gouverneur
• Johan Blesius (fiscaal)
• Jan Brommert (schipper)
• Pieter Kieksee (vaandrig)
• Henning Husing en Abraham Diemer (burgerraadsleden)

Nicolaas Gockelius vroeg een uitspraak omdat de vertegenwoordiger van de overleden konstabel Dirk Eijsseldorp van het schip Wassenaar niet was komen opdagen. Het ging om een schuld van 113,5 rijksdaalders.

De gouverneur bracht ook een zaak ter sprake tussen de burgers Ambrosius Sassé en Johannes Phijffer over het eigendom van een paard. Omdat Sassé voor zijn vertrek naar Nederland had aangegeven dat hij afzag van de rechtszaak, werd unaniem besloten de zaak te beëindigen.

Op 4 september 1710 behandelde de raad twee zaken:

1. De zaak tegen Jan Cubeek uit Gülich (Gulikberland):
   • Hij was soldaat en houthakker in dienst van de Compagnie
   • Werd veroordeeld tot:
     • Lijfstraf (geslagen worden)
     • 1,5 jaar dwangarbeid op Robbeneiland zonder loon
     • 6 maanden loonbeslag
2. De echtscheidingszaak van Jan van der Heijden tegen zijn vrouw Angenitie Klijn:
   • Hij wilde van haar scheiden maar kon geen bewijzen overleggen
   • De raad droeg hem op eerst met bewijzen te komen voordat ze een besluit konden nemen

Op 25 september 1710 kwamen er een aantal zaken voor de rechtbank in het Kasteel de Goede Hoop:

• Daniel Thibault, secretaris van de raad, had een som van 231½ rijksdaalders in bewaring die toebehoorde aan burger Jan Voogt. Hij kreeg toestemming om via een aankondiging iedereen op te roepen die aanspraak maakte op dit geld.
• Johannes Daros eiste 950 gulden van de weduwe van burger Rutgert Mensink. De rechtbank beval beide partijen om hun rekeningen te tonen.
• Johan Blesius, als openbaar aanklager, klaagde soldaat Hendrik Robberth uit Amsterdam aan omdat deze zonder toestemming meerdere dagen wegbleef van zijn wachtdienst in het kasteel. Robberth bekende schuld en vroeg om genade. Hij werd veroordeeld tot lijfstraf en 6 maanden dwangarbeid zonder loon op het Robbeneiland.

De Raad erkende de geldigheid van de schuld en verplichtte de gedaagde tot betaling van 600 Caroli guldens aan de eiser, met 4% wisselgeld korting. De kosten zouden betaald worden uit de erfenis van de overledene. De eisers toonden het testament dat Johannes van Amerongen, ziekenbezoeker aan boord, had opgesteld voor boekhouder Karel Frankendaal, Gerardus van Hier (opperschirurgijn) en enkele getuigen op 4 april 1709. Dit gebeurde op het retourschip Reijenburgh. De zaak was aangespannen tegen curator Jacobus Cruse om een testament goed of af te keuren van oppermeester Pieter Blijswijk, die overleden was op het schip Reijenburgh. De Raad keurde het testament van de overledene goed en gaf opdracht de erfenis aan de eisers over te dragen, na aftrek van de proceskosten. De gedaagde accepteerde deze uitspraak van de Raad.

De rechtsraad veroordeelde 2 gevangenen:

• De eerste gevangene, Jacob van Ceijlon, moest:
  • naar de vaste rechtbank gebracht worden
  • aan een paal vastgebonden en hard op de blote rug gegeseld worden
  • op beide wangen een brandmerk krijgen
  • zijn neus en oren worden afgesneden
  • zijn oren aan de galg gespijkerd worden
  • levenslang aan beide benen geketend worden
  • 2 jaar dwangarbeid doen aan openbare werken van de Compagnie
  • daarna naar zijn meester teruggestuurd worden
• De tweede gevangene, Arij van Bengalen, moest:
  • met een strop om zijn nek onder de galg staan om toe te kijken
  • aan een paal vastgebonden en hard op de blote rug gegeseld worden
  • op zijn rechterwang een brandmerk krijgen
  • geketend naar zijn meester teruggestuurd worden

Dit vonnis werd uitgesproken in het Kasteel de Goede Hoop en ondertekend door secretaris Abraham Poulle.

Op 30 mei 1709 kwamen de bestuurders van het Weeshuis samen bij gouverneur Louis van Assenburgh in Batavia. De weesmeesters Jesse Slotsboo en Jan Brommert waren aanwezig.

Ze bespraken twee zaken:

• Een vordering tegen landbouwer Hercules du Pree. Hij had 7 jaar geen rente betaald op een bedrag van 1946 gulden dat hij beheerde voor zijn drie minderjarige kinderen Maria, Bernardus de Peronne en Hendrik Lekhout.
• Een zaak tegen de bewindvoerder van de nalatenschap van stuurman Pieter Harreman. Het ging om een schuld van 600 gulden volgens een contract dat op 19 november 1708 was opgesteld bij notaris Aarnould Couse.

De landdrost diende een aanklacht in tegen Arij Jansz, een landbouwer, vanwege het trekken van een mes. Hendrik Jacobsz was weggevlucht achter een wagen en had daar zijn mes getrokken. Hij ontkende Pieter Potman verwond te hebben. De rechtbank bepaalde dat de aanklager eerst zijn bewijsstukken onder ede moest laten bevestigen voordat er een vonnis kon worden uitgesproken. De landdrost had ook een strafzaak tegen Sijmon van Mallebaar, een slaaf van landbouwer Mattijs Greev, wegens weglopenen diefstal. Deze zaak werd uitgesteld omdat de rechters de stukken nog niet hadden bestudeerd. Dit gebeurde in het Kasteel de Goede Hoop. De secretaris Abraham Poulle heeft dit ondertekend.

Louis van Assenburgh en alle leden waren aanwezig bij een rechtszaak in het Kasteel de Goede Hoop op 14 maart 1709. De eiser ontkent schulden te hebben en zegt de belangrijkste schuldeiser niet te kennen. Hij vraagt om vrijspraak met vergoeding van de kosten. De eiser zegt geen verder bewijs te kunnen leveren, maar denkt dat dit in Nederland wel te vinden is. De raad houdt de zaak aan tot er meer bewijs is en veroordeelt de eiser voorlopig tot het betalen van de kosten. Michiel Basson klaagt landbouwer Ian Walboom aan wegens het niet verschijnen en vraagt om een tweede dagvaarding over de koop van zijn huis. De timmerlieden Maarten Willemsz de Raven en Sijmon Cornelisz Sinkelaar tonen een testament dat op 26 januari 1709 is opgesteld voor onderkoopman Willem van Teffelen.

De gedaagde heeft bekend schuld te hebben na enkele maanden in het land rondgezworven te hebben. De raad veroordeelt de gedaagde om door de bewakers streng gegeseld te worden. Daarna moet hij in de ketting geklonken 6 maanden voor de Compagnie werken zonder loon. Ook worden 2 maanden salaris van hem afgepakt en moet hij de proceskosten betalen.

De aanklager dient een schriftelijke eis in tegen Sato van Maccasser, Ian van Mallebaar en Jacob van Mallebaar, die slaven waren van burgers Dirk Verweij, mevrouw Meerland en Jacob de Weth. De aanklager overlegt de bekentenissen van de beschuldigden.

De beschuldigden blijven bij hun eerder gedane bekentenissen. De aanklager houdt vast aan zijn eis. Beide partijen zien af van verdere bewijsvoering. De raad heeft de aanklacht en bekentenissen onderzocht en overwogen.

Op een rechtszitting was Samuel aanwezig als aanklager tegen 2 verdachten: Coridon van Banda (een lijfeigene van landbouwer Barent Lubbe) en Jan Roskam. De eerste verdachte werd beschuldigd van huisinbraak en veediefstal. De tweede verdachte werd ervan beschuldigd dat hij de eerste verdachte uit zijn gevangenis had laten ontsnappen.

Beide verdachten bekenden hun misdaden. Na het horen van de bekentenissen en het overwegen van alle feiten, deed de raad uitspraak. Coridon van Banda werd veroordeeld om naar de gebruikelijke executieplaats gebracht te worden. Daar zou hij door de beul worden opgehangen met een schapenvacht boven zijn hoofd. Na zijn dood moest zijn lichaam naar het buitengerecht worden gesleept.

De secretaris van de raad, Abraham Poulle, was aanwezig bij de rechtbank voor vragen van gouverneur Willem Adriaan van der Stel. Abraham Poulle presenteerde een tegenverhoor en vroeg om onder ede antwoorden van Jacobus van der Heiden te krijgen. Hij had soortgelijke tegenverhoren klaar voor vier andere verdachten.

Willem van Putten werd door de gouverneur en raad aangesteld om advies te vragen aan raadslid en commissaris Cornelis Joan Simons. Deze adviseerde dat:

• De verdachten recht hadden op een kopie van de verhoren en antwoorden
• Abraham Poulle pas zijn tegenvragen mocht indienen nadat de verdachten een officiële verklaring tegen hem hadden afgelegd

De gouverneur en raad namen dit advies over. Alle verdachten behalve Jacob Louw werden binnengeroepen en kregen op eigen kosten een kopie van de verhoren.

De rechtszaak gaat tussen Engelbertus Franciscus Le Boucq als eiser en vijf burgers als gedaagden: Jacobus van der Heiden, Adam Tas, Jacob Louw, Daniel Seevenhoove en Jacob Pleunis. Ook wordt Simon van der Stel, de oud-gouverneur, genoemd.

De gedaagden hebben op 29 augustus vorig jaar een verklaring ondertekend. In het Kasteel de Goede Hoop werd Jacobus van der Heiden opgeroepen door gouverneur L.V. Assenburg. De verklaring werd aan hem voorgelezen. Hij antwoordde dat hij en de vier andere gedaagden bereid waren de verklaring verder uit te breiden.

De rechtbank besluit dat:

• De eiser binnen 2 dagen schriftelijk moet reageren op de verklaringen van de gedaagden
• De gedaagden daarna snel moeten antwoorden omdat er haast bij is
• Beide partijen hun stukken aan de secretaris moeten geven
• De raad deze stukken zal bestuderen en daarna uitspraak zal doen

Op 1 maart 1708 vond er een rechtszaak plaats in het Kasteel de Goede Hoop. De burger Jan Overholster was de aanklager en dominee Engelbertus Franciscus le Boucq was de aangeklaagde. De secretaris was Abraham Poulle. Van Putten was lid van het rechtscollege.

De zaak verliep als volgt:

• De raad stemde in met het opnieuw bekijken van de bewijsstukken van beide partijen
• De aanklager wilde een repliek indienen
• De aangeklaagde zag af van verdere bewijsvoering
• De aangeklaagde verzocht om een verklaring uit zijn antwoord opnieuw te bekijken
• De aanklager stelde dat dit geen echte verklaring was
• De aangeklaagde beloofde de originele documenten te overhandigen
• De raad schorste de zaak tot de volgende buitengewone vergadering

De rechtbank heeft een kopie van documenten toegestaan aan Daniel Thiebault en Frans van der Stel. De assistent van Leeuwen vertegenwoordigde burger David Eijlders. Ze kregen 8 dagen om te reageren op de geschreven eis. Jacob Vogel diende een zaak in tegen Daniel Thibault en Frans van der Stel. De gedaagden kregen een kopie en 8 dagen om te antwoorden. De provinciale landdrost Samuel Martini de Meurs had een zaak tegen burger Jacob van den Berge en zijn vrouw Jacomijntje. Vanwege drukte werd deze zaak uitgesteld tot de eerste rechtdag na het vertrek van de retourvloot.

De aanklager vraagt een kopie van het antwoorddocument. De beschuldigde Le Boucq antwoordt dat hij de luitenant niet had gezien en dacht dat de hoofdaanklager daar niet mee had ingestemd. Na uitleg van de gouverneur ziet hij dat anders en trekt hij zijn twijfels over de drie leden terug.

De zaak speelt in het Kasteel de Goede Hoop. Abraham Poulle, de secretaris van justitie, is aanklager tegen predikant Engelbertus Franciscus Le Boucq. De aanklager dient een schriftelijke repliek in met bijlagen.

Willem van Putten, lid van het gerechtshof, geeft toestemming voor een kopie van de repliek. De beschuldigde mag hier binnen 8 dagen op reageren als hij dat nodig vindt.

Ook burger Jan Overholster heeft een zaak tegen predikant Le Boucq en dient een schriftelijk antwoord in. De aanklager vraagt hiervan een kopie en tijd om te reageren.

Daniel Thibault heeft om een kopie van de aanklacht gevraagd en een reactietijd van 8 dagen om te antwoorden. Hij benoemt Joan Cornelis d'Ableing, Olof Bergh en Willem van Putten als zijn tegenstanders omdat zij hem geschorst hebben en zijn loon hebben stopgezet.

Joan Cornelis d'Ableing vindt het vreemd dat alleen deze drie personen als tegenpartij worden gezien, want Joan Blesius en Adriaan van Reede hebben ook gestemd over de zaak tegen de predikant.

Petrus Calden heeft een rechtszaak aangespannen tegen predikant Engelbertus Franciscus Le Boucq. Ook heeft Henning Husing een zaak aangespannen tegen de voormalige gouverneur Wilhem Adriaan vander Stel voor een bedrag van 44.004 gulden, 12 stuivers en 8 penningen, plus 9000 schapen.

Op 23 februari 1708 deed Joan Blesius een aanklacht tegen twee jonge matrozen:

• Simon Pietersz uit Colmogra
• Jan Croon uit Archangel

Beide matrozen werkten op het schip Barneveld. Ze waren erg dronken geweest en konden zich niet verdedigen tegen de aanklacht.

De raad veroordeelde hen tot de volgende straffen:

• Simon Pietersz moest:
  • Zweepslagen krijgen
  • In ketenen geboeid worden
  • 1 jaar zonder loon werken op Robbeneiland
• Jan Croon moest:
  • De straf van Simon Pietersz aanschouwen
  • Aan boord blijven tot vertrek naar het vaderland

Dit vonnis werd uitgesproken in het kasteel de Goede Hoop.

De Rechter gaf toestemming voor een zaak tussen de burger Jan Overholster en Engelbertus Franciscus Le Boucq. De zaak betrof een aanklacht wegens eerroof. Le Boucq kwam niet opdagen bij de rechtbank.

In een andere zaak tegen de boeren Jean de Thuijlet en Christiaan Uijkers, die op 9 van die maand was begonnen, verschenen de aangeklaagden ook niet. De rechtbank besloot daarom dat:

• er een tweede dagvaarding via openbare bekendmaking zou komen
• de aangeklaagden hun recht verloren om bezwaar te maken tegen de rechtbank
• er een beloning van 25 rijksdaalders per persoon kwam voor wie de aangeklaagden zou arresteren

De aanklager in deze zaak was de provinciale landrechter Samuel Martini.

Op 16 februari 1708 vond er een rechtszaak plaats. Hierbij waren aanwezig:

• De gouverneur P. van Assenburg
• De predikant Frederik Petrus Calden als aanklager
• De predikant Engelbertus Franciscus Le Boucq als aangeklaagde

De zaak ging over een beschuldiging van smaad. De aangeklaagde vroeg om een kopie van de aanklacht en tijd om te antwoorden. De raad gaf 8 dagen om te reageren.

Ook was er een andere zaak met:

• Hidding van Nooij met volmacht van schipper Hendrik Verwer van het schip Unie
• Pieter Bol, die op 3 september 1707 was overleden
• Boekhouder Cornelis Jansz Blaau van het schip Diemen
• Onderkoopman Jacobus Cruse als gerechtelijk curator

Deze zaak ging over het goedkeuren of afwijzen van een volmacht die de overleden schipper had gegeven.

Op 9 december werd voor de raad van justitie in het Kasteel de Goede Hoop een zaak behandeld. De raad heeft besloten dat de nalatenschap van de overleden schipper Pieter Bol volgens de inventaris moet worden overgedragen aan de eiser, na aftrek van de gemaakte kosten.

De gedaagde heeft een schriftelijk antwoord ingediend op de eis van de donderdag ervoor. Hij vroeg om zijn verzoek tot niet-ontvankelijkheid te noteren en de zaak door te verwijzen naar kerkelijke instanties. De eiser vroeg een kopie van dit antwoord en 8 dagen tijd om te reageren. De raad stemde hiermee in.

In de zaak waren betrokken:

• Willem van Putten als lid van het college van justitie
• Daniel Thibault als vertegenwoordiger van Frans van der Stel
• Nicolaas van Leeuwen en David Eijlers als gedaagden
• Abraham Poulle als secretaris van de raad van justitie, tegen gedaagde Frederik Engelbertus Franciscus Le Boucq

De rechtbank heeft een bekentenis van de gevangene gehoord. Na alle bewijsstukken te hebben bekeken en na zorgvuldig overleg, heeft de rechtbank besloten dat de gevangene ter dood veroordeeld wordt. Hij zal naar de gebruikelijke plaats voor terechtstellingen worden gebracht waar de beul hem door ophanging zal executeren. Zijn lichaam zal buiten de stad worden tentoongesteld tot het vergaan is. Hij moet ook de proceskosten betalen.

In een andere zaak zijn Weesmeesters in conflict met de raad over een schuld van 5000 gulden die de boer Gerrit Jansz Verweij uit Deventer verschuldigd was aan Balster Christiaan Weever, plus een bedrag van 400 gulden rente. Deze zaak wordt aangehouden totdat commissarissen van de raad de zaak grondig hebben onderzocht en daarover verslag hebben uitgebracht.

Hendrik Diepenauw toonde met documenten aan dat ze voordat ze uit Nederland vertrok, een overeenkomst had met haar schuldeisers om een kwart van de schulden te betalen. Deze zijn ook betaald, zoals blijkt uit de kwitanties. Ze stelt daarom dat ze ook bij deze schuld kan volstaan met het betalen van een kwart.

De raad houdt de zaak aan tot morgen. Dit gebeurde in het Kasteel de Goede Hoop, in aanwezigheid van secretaris Poulle.

Op 25 mei 1708 zijn Joachim Barentsz en de weduwe Rutgert Mensing tot een schikking gekomen voor een bedrag van 110 gulden Hollands geld. Voor dit bedrag heeft de eiser de gedaagde gekwiteerd voor het totale bedrag van 120 gulden en 2 stuivers.

Op 7 juni 1708 waren aanwezig de gouverneur en alle leden, behalve luitenant Adriaan van Reede die ziek was. De burgerraadsleden Claas Hendriksz Diepenauw en Hendrik Bouman waren toegevoegd. De fiscaal Blesius diende een aanvullende schriftelijke eis in tegen Joris van Poudecherij, slaaf van burger Dirk Verweij, met extra vragen die in de verhoorkamer waren gesteld.

Op 31 december 1707 wordt er in Saardam een notariële akte gemaakt bij notaris Hendrik Kreet. Het gaat over een schuld van 120 gulden en 2 stuivers die de weduwe van Rutgert Menssink moet betalen aan Cornelis Jacobsz Blaauw voor geleverde houtproducten. Joachim Barentsz, matroos op het schip Koning Karel III, treedt op als vertegenwoordiger. Thibault vraagt om betaling van deze schuld plus de proceskosten.

Er is ook sprake van een tweede zaak waarbij Hendrik Venter een rente van 315 gulden, 7 stuivers en 8 penningen moet betalen. Dit is de opgebouwde rente over 8 jaar op een bedrag van 600 gulden.

De weesmeesters Jan Brommert en Cornelis Botma zijn betrokken bij een andere zaak met burger Pieter de Meijer en raadslid Claas Hendrixe Diepenauw. Hiervoor krijgen ze 14 dagen om te reageren.