Transcripties » Recent gemaakte samenvattingen van herkende teksten

De slaaf Joseph heeft kwik in een glas water gedaan. Hij zei tegen iemand dat ze het maar aan de mevrouw des huizes moest geven omdat ze vals was en niet goed voor het huishouden zorgde. Toen de mevrouw hiervan dronk, merkte ze dat er iets vreemds in het water zat. Ze vroeg wat erin zat, maar kreeg als antwoord dat er niets in zat. Toen de persoon het glas weer wilde wegnemen, heeft de mevrouw het eerst goed bekeken en daarna opgeborgen. Toen Joseph werd gevraagd wat hij had gedaan, antwoordde hij dat de mevrouw zou vergaan tot een geraamte. De persoon die het water had gegeven werd toen zo bang dat ze het niet aan de mevrouw durfde te vertellen. Diezelfde avond heeft de heer des huizes zowel Joseph als de andere persoon ondervraagd over wat er in het glas water was gedaan, maar geen van beiden gaf antwoord.

Na haar bekentenis zegt de vrouw dat iemand, voor de tweede keer, haar vroeg om kwik. Ze werd ook gevraagd om een jonge slaaf genaamd Jacob te vragen of hij kwik had. Deze slaaf werkte bij de apotheker van het bedrijfsziekenhuis. Als hij dit niet had, moest ze de slavin Emerentia hierover aanspreken. Emerentia was eigendom van de oud chirurg Dirk Wijdenaar. Ze sprak Jacob aan maar kreeg niets. Toen ze dit aan Joseph vertelde, zei hij dat ze het aan Emerentia moest vragen. De dag voor Kerstdag kreeg ze een flesje met kwik van Emerentia. Dit flesje gaf ze aan Joseph. Hij vroeg haar om hem te waarschuwen wanneer haar meesteres water zou vragen. Op 4 januari, een vrijdag na Nieuwjaar, vroeg haar meesteres rond 9 uur 's avonds om water terwijl ze in het maanlicht voor de deur zat. De slavin waarschuwde hierover een slaaf die zich op het achtererf bevond.

De rechtszaak gaat over een slavin die geprobeerd heeft haar mevrouw te vergiftigen met kwik in een glas. Pas nadat de mevrouw het kwik had ontdekt, vroeg de slavin aan de slaaf Joseph wat hij gedaan had. Joseph antwoordde dat de mevrouw zou wegkwijnen als een geraamte. De slavin kan niet als onschuldig worden gezien. Net als Joseph, die zichzelf heeft opgehangen, had zij waarschijnlijk het plan om haar mevrouw langzaam te laten wegkwijnen. Anders had ze meteen de waarheid verteld toen haar mevrouw haar ondervroeg, en om vergiffenis gevraagd bij de straffen die volgden. Omdat de aanklager de verdachte niet kan onderwerpen aan strengere ondervraging over haar kwaadaardige plannen, wil hij haar een verdiende straf geven als afschrikwekkend voorbeeld voor andere misdadigers, volgens de mening van Simon van Leeuwen in diens werk over strafrecht.

Op 18 december heeft een slaaf zichzelf opgehangen in het slavenhuis van Jacob van Rheenen. Van Rheenen heeft dit direct gemeld bij de aanklager. De aangeklaagde vrouw had eerder bekend dat ze kwik had toegediend aan haar meesteres. Als Van Rheenen dit direct had gemeld aan de aanklager, zoals zijn plicht was, had de zaak beter onderzocht kunnen worden. De aanklager zal Van Rheenen hier later nog voor ter verantwoording roepen. Hoewel de aanklager hierdoor beperkt wordt in zijn mogelijkheden om de aangeklaagde te vervolgen voor poging tot vergiftiging, is het duidelijk dat ze zich niet kan verschuilen achter onwetendheid over de schadelijke effecten van kwik.

Toen Joseph haar waarschuwde dat ze zou eindigen als een geraamte, werd ze zo bang dat ze het niet durfde te vertellen aan haar meesteres. Zowel zij als Joseph wilden tijdens een streng verhoor door haar meester niets bekennen. Als straf liet haar meester de slaaf de volgende dag bij de gevangenis straffen, maar hij bleef ontkennen. De volgende zondagavond bond de meester daarom Joseph's handen en voeten aan een stoel vast en liet hem daar een uur zitten, in de hoop dat hij zou bekennen. Dit werkte niet - Joseph zei alleen dat de gedaagde het zou moeten weten. Daarop bond de meester haar ook vast aan een stoel, waar ze anderhalf uur moest blijven zitten. Uit angst en benauwdheid wilde ze nog steeds niets bekennen.

Op vrijdag 4 januari rond 21:00 uur zat een mevrouw voor de deur in het maanlicht. Ze vroeg haar dienstmeid om een glas water. De dienstmeid vertelde dit aan Joseph. Hij goot kwik uit een flesje in het glas water dat de dienstmeid uit de kelder had gehaald en in de keuken had schoongemaakt. Joseph zei tegen de dienstmeid dat ze het glas maar aan de mevrouw moest geven, omdat ze zo vals was en dan niet meer op het huishouden zou kunnen letten. De dienstmeid gaf het glas aan haar mevrouw. Tijdens het drinken merkte de mevrouw dat er iets in het glas zat. Ze vroeg aan de dienstmeid wat erin zat. De dienstmeid antwoordde "niets" en probeerde het glas weer af te pakken. De mevrouw bekeek het glas bij kaarslicht en bewaarde het. De dienstmeid ging daarna naar Joseph om te vragen wat hij had gedaan.

De slaaf Joseph vroeg aan de gedaagde of zij wist waar kwik te koop was. Hij wilde hiermee knopen en spiegels schoonmaken. De gedaagde antwoordde dit niet te weten. Enkele dagen later, nadat ze op aanraden van Joseph tevergeefs de slavenjongen Jacob uit het Compagnieshospitaal had benaderd, vroeg ze de slavin Amerentia (eigendom van oud-chirurg Dirk Wijdenaar) om kwik. De dag voor Kerstdag kreeg ze een flesje kwik van Amerentia. Dit blijkt ook uit de bijgevoegde verklaring van Amerentia. De gedaagde gaf dit kwik aan Joseph, die haar vervolgens meerdere keren vroeg om hem te waarschuwen wanneer haar meesteres om water zou vragen.

Een slaaf genaamd Joseph had kwik in het water gedaan. De eigenaar liet hem daarvoor met een zweep (sambok) straffen. Joseph viel op zijn knieën en vroeg om vergeving. De eigenaar beloofde hem te vergeven, maar zei wel dat hij hem zou verkopen. Toch heeft Joseph zich de volgende dag, op vrijdag 13 januari, waarschijnlijk uit angst voor zwaardere straffen, opgehangen in het slavenhuis met een strik om zijn nek.

Een slavin genaamd Rachel was ook bij deze zaak betrokken. Vanwege het verzwijgen van de bekentenis die de slaven aan de eigenaar hadden gedaan over hun plannen tegen hun meesteres, kon er tegen Rachel geen andere straf worden geëist dan de op één na zwaarste straf.

In Nederlands-Indië stonden er wetten vast over het straffen van slaven. Alleen de overheid mocht daar speciale straffen geven, zoals het vastbinden van slaven. De gewone bevolking mocht slaven niet boeien of martelen zonder toestemming van een rechter of ambtenaar. De beschuldigde persoon had dit verbod overtreden, mogelijk uit eigen boosaardigheid of omdat anderen hem daartoe hadden aangezet. De aanklager vond dit een ernstige overtreding.

Een meester hoorde van zijn slaaf Joseph een bekentenis over een vergrijp, maar besloot dit niet te melden aan de autoriteiten. Hij wilde alleen de slaaf verkopen. De meester heeft volgens de tekst gezegd: "Ik zal het je vergeven, maar ik wil je wel verkopen". Door deze verzwijging heeft de meester zichzelf schuldig gemaakt. Hij kan zich niet verschuilen achter onwetendheid. Het verzwijgen van misdaden door slaven was gevaarlijk omdat dit kon leiden tot:

• Zelfmoord van lijfeigenen
• Plannen van slaven om hun meesters of meesteressen te doden

De officier van justitie Pieter Reede van Oudshoorn heeft een aanklacht ingediend bij de rechtbank van het gouvernement. De voorzitter was Sergius Swellengrebel. De aanklacht was tegen Machel van de Caat, een slaafgemaakte die eigendom was van burger Jacob van Rheenen de Jonge. Ze werd vastgehouden in de gevangenis. Ze werd beschuldigd van het maken van slechte plannen tegen haar meesteres ongeveer 1,5 maand geleden.

Jacob van Rheenen verklaarde dat de slaaf Joseph geen bekentenis had gedaan over het gif dat aan zijn vrouw gegeven zou zijn. Nadat marteling met zweepslagen niet tot een bekentenis leidde, werd Joseph op een stoel gezet met zijn duimen vastgebonden aan zijn grote tenen. Hij zei toen alleen dat de dienstmeid Rachel er vanaf wist. De volgende dag viel Joseph na meer zweepslagen voor Van Rheenen op zijn knieën om vergiffenis te vragen, zonder daarbij iets over het gif te zeggen. Van Rheenen had de zaak toen niet verder onderzocht en niet aan de aanklager gemeld omdat hij er te weinig vanaf wist. Vermoedelijk uit angst voor straf is Joseph op vrijdag de... (datum onvolledig).

Het bestuur wilde dat Rachel van de Caab publiekelijk gestraft zou worden op de gebruikelijke plek voor het uitvoeren van strafvonnissen in Kaap de Goede Hoop. Ze moest:

• Met een strop om haar nek aan de schandpaal worden vastgebonden
• Met stokken op haar blote rug worden geslagen
• Een brandmerk krijgen
• Levenslang in ketenen worden geklonken
• Ten gunste van haar eigenaar Jacob van Rhenen de Jonge worden verkocht, waarbij ze nooit meer bij hem of zijn familie terecht mocht komen
• De gerechtskosten betalen

De dief nam diverse voorwerpen mee uit een slaapkamer en een onafgesloten kabinet:

• Een halve rol sits (bedrukte katoenen stof)
• Een stuk wit gekeeperde stof
• Een rode sits jurk
• 2 lakens (volgens Wittig waren het 8 lakens)
• Een kussensloop (volgens Wittig waren het meerdere kussenslopen)
• Een zilveren snuifdoos
• Een snoer kralen

Hij ontsnapte via het raam en verstopte de spullen op verschillende plekken:

• De snuifdoos en kralen gooide hij op de werf
• De jurk verstopte hij op een plaats
• Een laken en kussensloop begroef hij in de tuin
• Een laken gaf hij aan slavin Sara
• De halve sits en gekeperde stof gaf hij aan slavin Lea, die eigendom was van oud-landdrost Johannes Theophilus Rhenius
• Het andere laken en kussensloop groef hij een week later op en bracht dit naar burger Jan Bouwer

De verdachte sprong uit het raam van een kamer met een snoer kralen. Hij verstopte de Duitse gulden op één plek en een bedlaken en kussensloop op een andere plek in de tuin. Hij gaf een bedlaken aan een slavin en de halve Duitse gulden en het linnen aan een andere slavin om te bewaren. Na ongeveer een week groef hij het andere bedlaken en de kussensloop weer op en nam deze mee naar het huis van burger Jan Bauer, aan wie hij later was verkocht door zijn eigenaar. Hij had waarschijnlijk het plan om deze spullen later te verkopen voor geld. Ongeveer 3 maanden geleden had hij al een gladde gouden ring en een zilveren zakbeugeltje verkocht, die hij had gestolen terwijl Wittig en zijn vrouw in de tuin waren.

Rachel van de Caab, een 20 à 21-jarige slavin van burger Jacobus van Rheenen de Jonge, legde op 31 januari 1754 een verklaring af voor de Raad van Justitie. Ze deed dit op verzoek van de fiscaal Pieter Reede van Oudshoorn. Ze verklaarde dat ongeveer een maand geleden de slaaf Joseph, die een dag eerder dood was aangetroffen door zelfophanging, haar had gevraagd of ze wist waar kwik te koop was. Hij zei dat hij dit wilde gebruiken om zilveren knopen en spiegels schoon te maken. Toen zij antwoordde dat ze dit niet wist, zei Joseph alleen maar "Basta!" (genoeg).

In 1754 zijn er bij de Raad van Justitie van het gouvernement verschillende rechtszaken behandeld:

• Een aanklacht tegen de slavin Rachel van de Caab door hoofdaanklager Pieter Reede van Oudshoorn
• Documenten over de landbouwer Johannes Dupreel door dezelfde hoofdaanklager
• Een aanklacht tegen burger Jacobus van Rheenen de jonge door hoofdaanklager Pieter Rheede van Oudshoorn

Deze documenten zijn in 1755 per schip naar Nederland gestuurd.

Voor het gerechtshof van het Kasteel de Goede Hoop heeft de voormalige slavin Amarentia van de Kaap verklaard dat haar eerdere verklaring helemaal correct was voorgelezen. Ze wilde er niets aan toevoegen of weghalen en bevestigde dat alles de waarheid was. Dit werd vastgelegd in Kaap de Goede Hoop op 26 januari 1754. Aanwezig waren raadsleden R.S. Alleman en H.O. Prehn. Het document werd ondertekend door hen, door Amarentia en door secretaris J. Stemmendorf. Dit document werd gemaakt op verzoek van de onafhankelijke aanklager Pieter Reede van Oudshoorn door de burger Jacobus van Dheenen.

Op 18 januari 1754 legde Amarentia van de Caab, een slavin van de voormalig hoofdchirurg Dirk Wijdenaar, een verklaring af voor secretaris Jan Frederick Tiemmendor van de Raad van Justitie in Kaap de Goede Hoop. Ze deed dit op verzoek van openbaar aanklager Pieter Reede van Oudshoorn. Ze verklaarde het volgende:

Op 24 december 1753 kwam Rachel, een slavin van burger Jacob van Rheenen de jonge, vroeg in de ochtend bij het huis van Amarentia's eigenaar. Rachel vroeg om kwik om knoopjes te vergulden. Amarentia zei dat ze zou kijken of ze wat kon regelen. Rachel ging weg maar kwam de volgende donderdag weer vroeg terug met dezelfde vraag. Amarentia beloofde toen dat ze het kwik zou proberen te krijgen en aan Rachel zou geven wanneer die langskwam om vlees te halen.

De voormalige slavin Rachel van de Caab en haar medeslaaf Joseph van Bengalen worden beschuldigd van een complot tegen hun meesteres. Ze hadden kwik in een glas water gedaan. De eigenaar liet Joseph straffen in de gevangenis, met medeweten van de aanklager, in een poging om de waarheid te achterhalen over hun slechte bedoelingen.

Maria Magdalena Deperon, de vrouw van burger Cornelis Brits en beëdigd vroedvrouw, heeft op verzoek van fiscaal Pieter Reede van Oudshoorn een onderzoek uitgevoerd. Ze onderzocht deze morgen om 11 uur in haar huis, in aanwezigheid van twee andere vrouwen, een meisje genaamd Shietje. Dit meisje woonde bij de vrije slavin Rasetta. Een andere slavin, Abigel, had het kind naar het huis van de vroedvrouw gebracht en zei dat het kind nog geen 4 jaar oud was. De vroedvrouw constateerde dat de spieren bij haar geslachtsdelen en achterwerk waren beschadigd door stoten of kneuzen. Als er nog meer geweld was gebruikt, had het kind het niet overleefd. Het kind is nu buiten gevaar. De verwondingen zullen geen blijvende schade veroorzaken als ze volwassen wordt. Dit is vastgelegd in aanwezigheid van assistent Otto.

De slaaf Joseph en de slavin Rachel werden gemarteld omdat ze iets niet wilden bekennen. De martelingen bestonden uit:

• Joseph moest 1 uur op zijn knieën op een stoel zitten
• Rachel moest 1,5 uur op haar knieën op een stoel zitten
• Bij beiden werden de duimen aan hun grote tenen vastgebonden
• Hun armen werden over de stoelleuningen naar achteren getrokken
• De dag erna werd Rachel in een Poolse bok (martelwerktuig) gespannen
• Ze werd met stokken geslagen tot ze bekende dat Joseph iets had gedaan

De Officier van Justitie Pieter Reede van Oudshoorn presenteert verschillende zaken aan de Raad:

• Een zaak over de slaaf Augustus uit Bengalen, die eigendom is van de wapenmeester Harmen Andriesz
• Een zaak over de wagenmaker Matthijs Wijdman die werkt in het magazijn van de Compagnie
• Een melding over een jonge zoon van burger Evert Colijn die een weggelopen slavin van burger Floris Brand met een geweer in de benen heeft geschoten. De slavin had geprobeerd hem te wurgen
• Een zaak over kwartiermeester Pieter Francois Kolman die verdacht wordt van oneerlijke handelingen met een vat Constantia wijn
• Een zaak over soldaat Jan Hendrick Kramer uit Loshaus die 's avonds op zijn post werd aangevallen door matroos Jan Kruger uit Ancham met een getrokken mes

Op de vragen van de rechter antwoordde de verdachte steeds met "nee". Hij ontkende dat hij met een Deense hond onzedelijke handelingen had gepleegd. Ook ontkende hij dat hij op een kist was gaan zitten en de hond naar zich toe had getrokken en dat hij met ontblote onderkleding bewegingen tegen het achterlijf van de hond had gemaakt.