Transcripties » Recent gemaakte samenvattingen van herkende teksten

De pro Interim fiscaal (tijdelijke hoofdaanklager) Gabriel Exter laat weten dat ongeveer 8 tot 10 dagen geleden de burger Willem Vereveld bij hem kwam. Vereveld wilde een weggelopen slaafjongen genaamd Mentor van Mosambicque aangeven. Die ochtend had de eerste geweldpleger (gevangenbewaarder) gerapporteerd dat de jongen in de gevangenis was gebracht, maar dat hij zo erg met roeden was geslagen dat zijn achterste helemaal ontveld was. Dit wordt bevestigd door een bijgevoegde verklaring. Toen de aanklager dit aan de eigenaar van de slaaf meldde, vroeg deze direct of hij de jongen mocht vrijkopen.

Op 27 oktober 1785 was er een zitting in Kaap de Goede Hoop met Pieter Hacker als voorzitter. Enkele leden waren afwezig wegens ziekte:

• Oloff Marthini Bergh (koopman)
• Lodewijk Christoff Warneck (militair kapitein)
• Salomon van Echten (onderkoopman)

Als vervanging waren twee burgerraadsleden aanwezig:

• Johannes Smuts
• Johan Coenraad Gier

De zaak betrof drie slaven van oud-burgerraadslid Johannes Carn Spek:

• Alexander van de kust
• Lamoer van Boli
• Willem van Macassar

De aanklager was waarnemend fiscaal Gabriel Exter. Hij diende een schriftelijke aanklacht in met bijgevoegde documenten. De verdachten bleven bij hun eerdere bekentenissen. De raad hield de zaak in beraad voor bestudering. De secretaris C.L. Neethling heeft dit vastgelegd.

Op 6 oktober 1785 werd een juridisch vertoog voorgelegd aan de Raad aan Kaap de Goede Hoop. Daarin ging het over een zaak tussen:

• Otto van Kamptz
• Pieter Hendrik van der Lith
• Christiaan Andries Storm (burger en kornet van het district)
• Constant van Nuet Onkruidt (landdrost van district Swellendam)

De Raad besloot dat de aanklager in deze zaak mocht doorgaan met de rechtszaak. Van der Lith vroeg en kreeg een kopie van de stukken en kreeg 6 weken om te reageren. De secretaris C.L. Neethling ondertekende het document.

Op 15 augustus kwam Andries Stephanus du Toit naar het bestuurskantoor in Stellenbosch. Hij had een onderzoeksrapport bij zich van veldwachter Abraham Josua le Roux over het doodschieten van zijn slaaf Louis van Mozambique. Dit was gedaan door:

• Anthonij Roux
• Daniel Roux
• Pieter Ignatius Marais

Uit het rapport bleek dat Louis niet tijdens een achtervolging was doodgeschoten zoals beweerd, maar opzettelijk. Marais bekende later dat hij het geweer in de mond van de reeds mishandelde slaaf had gezet en geschoten had, waardoor Louis direct overleed. De gebroeders Roux hadden hiermee ingestemd.

Op 29 oktober 1785 werd in Kaap de Goede Hoop een verzoek besproken van de tijdelijke aanklager I. Gabriel Ecter. Het ging over een overleden soldaat van het kasteel, Johan Christiaan Pruisman uit Zal in Saksen. De aanklager vroeg toestemming om hem achter het kerkhof te begraven. Pruisman had gestolen goederen verborgen gehouden die door Havin Silia waren gestolen uit het huis van burger Jan Jacob Meijer. De gestolen spullen waren naar Anna, de moeder van Silia, gebracht, die bij Pruisman inwoonde. De leden van de Raad van Justitie gingen unaniem akkoord met het verzoek. Het document werd ondertekend door beëdigd klerk R.J. van der Riet.

Arft Legt vertelt dat hij al langere tijd Gree kent omdat deze een relatie had met zijn slavin Constantien. Op deze manier is hij met Gree in contact gekomen. Hij verklaart dat Gree 's avonds en 's nachts in de tuin en het slavenhuis bij zijn eigenaar was. Gree kwam regelmatig 's nachts naar boven bij zijn eigenaar's woonhuis en bleef daar bij Constantie.

Daniel heeft de gestolen goederen van Gree gekocht. Voor het gestolen deel heeft Gree in totaal 3 ducatons betaald. Arft heeft hiervan 1 ducaton ontvangen, en Tob en Daniel hebben ook ieder 1 ducaton gekregen.

De tekst gaat over verschillende juridische zaken aan de Kaap. Het beschrijft rechtszaken en meldingen over diverse personen: Het gaat over:

• Een zaak over de slavin Anna van Bengalen, eigendom van burger Willem Hoppe
• Een geweldszaak tegen Anthonij Rtoux
• Een klacht van de Deense koning over plundering van het schip Nicobar door boeren uit Baakse
• Een verzoek van tijdelijk aanklager Gabriel Exter over de bezittingen van een slaaf genaamd Gree
• Een zaak van aanklager Jan Jacob Serrurier over de soldaten Thomas Jeeger en Johannes Pauli
• Een dronkenschap zaak tegen timmerman Benedict Lange van Sokart
• Een zaak tegen soldaat Barend Nombden over doodslag
• Verschillende zaken tegen:
  • Benjamin Godlieb Weijer uit Boston
  • Benjamin uit Dantzig
  • Barend Westerhof, een assistent
  • Baatjoe uit Macassar, slaaf van Johannes Gydbertus Blankenberg
  • Barkat uit Sambauwa, slaaf van Fredrik Schikkerling
• Een mishandelingszaak tegen Bartholomeus Louw over het mishandelen van een slaaf
• Een rapport van de landdrost van Stellenbosch en Drakenstein over een verzoekschrift van Johan George Bredonhaem
• Een verzoekschrift van Christiaan Pieter Brand

De slaaf Anna van Bengalen was voor de rechtbank verschenen. Ze was eigendom van de burger Willem Hoppe en ongeveer 40 jaar oud. Ze woonde op zichzelf in een kamer samen met de soldaat Pruysman bij de burger Petrus de Kok. Ze heeft ongeveer 7 jaar buiten het huis van haar eigenaar gewoond en moest maandelijks 6 gulden aan hem betalen. Ze verdiende haar geld met wassen en strijken. De slavin Silia, die een dochter van Anna was, behoorde toe aan de burger Johan Jacob Meyer. Deze verklaring werd afgenomen op verzoek van de tijdelijke aanklager Gabriel Erter.

Op 3 november 1785 's ochtends kwam de rechtbank bijeen onder leiding van president Pieter Hacker. Een aantal leden was afwezig, waaronder Olof Marthini Bergh, Oloff Godlieb de Wet, Lodenlijk Christoff Warneik en Thobias Christiaan Rönnenkamp.

Er werd een rechtszaak behandeld tegen:

• Sima uit Batavia en Silia uit de Kaap, slaven van burger Jan Jacob Meier
• Soldaat Jacob Bernhard van Rijnvelde
• Anna uit Bengalen, slavin van burger Willem Ooffe

De aanklager was Gabriel Exter, die tijdelijk het ambt van officier van justitie waarnam. De verdachten bleven bij hun bekentenis en vroegen om genade.

Gabriel Exter werd gerapporteerd dat op 7 augustus een slavin genaamd Roosje van Maconda, die het eigendom was van burger Marthinus van der Spuy of diens zoon Melt van der Spuy, naar de gevangenis was gebracht. De slavin was ernstig mishandeld en geslagen. Op bevel van Gabriel Exter onderzocht een chirurg uit het hospitaal van de Compagnie de slavin. Hij stelde vast dat:

• Haar billen zo ernstig waren geslagen dat er stukken vlees uitgevallen waren
• Er direct behandeling nodig was om koudvuur te voorkomen
• Hij meteen met de behandeling was begonnen

Gabriel Exter besloot hiervan verslag te doen aan de gecommitteerden van de Raad van Justitie van het kasteel De Goede Hoop.

De eerste en tweede beklaagde hadden herhaaldelijk geld gestolen uit een geldkist. De tweede beklaagde gaf toe dat ze door de eerste beklaagde was verleid vanwege haar jonge leeftijd. De eerste beklaagde had haar deel van het gestolen geld gegeven aan soldaat Jacob Bernhard, die inmiddels verbannen is uit het land. De tweede beklaagde had haar deel gegeven aan haar moeder, slavin Anna (de derde beklaagde). Deze had het geld aan soldaat Jan Christiaan Pruysman gegeven, die later in de gevangenis is overleden.

Bij Bernhard en Pruysman en in de kisten van de gevangenen is een bedrag van 550 rijksdaalders teruggevonden. De eigenaar van de slaven kon niet vaststellen hoeveel geld er precies was gestolen. In een land waar het recht wordt gehandhaafd, kunnen zulke slimme diefstallen niet worden getolereerd en moeten de daders worden gestraft als afschrikwekkend voorbeeld.

Johannes verklaart op 20 september 1785 aan Kaap de Goede Hoop voor Salomon van Echter dat hij:

• Niet weet wat hij op dat moment zou hebben gedaan
• Geen moeite heeft gedaan om de jongen op te zoeken
• Alleen probeerde te vluchten
• Erkent dat hij verkeerd heeft gehandeld
• Door woede over het ontrouwe gedrag van de slavin tot zijn daden kwam
• Beseft dat hij een ernstige misdaad heeft begaan
• Vraagt om genade en om onder het schavot begraven te mogen worden
• Wordt ondervraagd over zijn plannen met de jongen van Luitenant S Schull

De verdachte verklaart dat een slavin genaamd Tima geld bij hem in bewaring wilde geven. Ze wilde zichzelf vrijkopen maar was bang dat het geld gestolen zou worden in het huis van haar eigenaar. Als beloning zou Tima hemden aan de verdachte geven die ze hem nog schuldig was. De verdachte wist niet dat het gestolen geld betrof, omdat de slavin hem had bezworen dat ze het eerlijk had verdiend met naai- en breiwerk voor mensen. Hij ontkent dat hij opzettelijk heeft meegewerkt aan diefstal door de slavin.

Deze verklaring werd afgelegd in 1787.

Op 30-jarige leeftijd werd Jacob Bernhard van Reynveld uit Hesse ondervraagd door officier Gabriel Exte. Van Reynveld was soldaat in dienst bij de Verenigde Oost-Indische Compagnie. Hij verklaarde dat hij:

• de slavin Sima kende van toen ze bij Jonkhof woonde
• daar een jongen van Jonkhof had lesgegeven
• 9 maanden een relatie had met deze slavin
• deze relatie 5 maanden geleden beëindigde
• stopte omdat Meyer, bij wie Sima later woonde, niet wilde dat zijn dienstmeiden omgingen met Europeanen

In het jaar 1785 werden verschillende strafrechtelijke documenten in de Raad van Justitie behandeld en naar Nederland gestuurd, waaronder:

• 3 stukken en 4 documenten over de gevluchte en verbannen burger Daniel Verwy, inclusief oproepen om voor de rechtbank te verschijnen
• Bekentenis van de direct geëxecuteerde slaaf Januari van Raly, met een verklaring van de door hem verwonde slavin Silvia van de Kaap en drie doktersverklaringen
• Lijst van dienaren van de Oost-Indische Compagnie die dat jaar gedeserteerd waren
• Aanklacht van de landdrost van Swellendam, Daniel van Ryneveld, tegen de commandant van de Swellendamse invaliden Jacob van Reeney, met bijbehorende bewijsstukken

In Kaap de Goede Hoop werd op 15 december 1784 een verklaring afgelegd. Dit gebeurde voor raadsleden Tobias Christian Rönnenkump en Johannes Karnspek. Bij deze verklaring waren aanwezig:

• De vertaler, burger Jan Jacobs
• De beëdigde klerk H.L. Bletterman
• Candasa, een Buginese slavin van burger Hendrik Smit

Op 27 april 1785 verscheen Candasa opnieuw voor de raadsleden. Ze bevestigde haar eerdere verklaring en gaf aan dat er niets aan toegevoegd of verwijderd moest worden.

Een soldaat genaamd Pruysman werkte als pruikenmaker in het kasteel. De slaaf Silvia kwam bij hem werken. Ze vroeg haar moeder Anna, die bij Pruysman woonde en eigendom was van burger Willem Hoppe, om mee te gaan naar het huis van haar eigenaar. Anna ging eerst zonder iets weg en kwam snel terug. De volgende dag ging ze weer en kwam terug met 194 rijksdaalders in papiergeld. Dit geld gaf ze aan Pruysman om te bewaren. Hij stopte het meteen in een kist. Anna zei bij het overhandigen dat ze het geld van haar kind Silvia had gekregen om te brengen.

Op 13 september 1785 werd aan Kaap de Goede Hoop een verhoor afgenomen door twee leden van de Raad van Justitie, Johannes Marthinus Horak en Jan Coenraad Gie. Het verhoor betrof Tima van Batavia, die ongeveer 15 jaar oud was. Hij werd ondervraagd over gestolen geld en zijn betrokkenheid bij de diefstal van een slavin genaamd Pilia. Tima ontkende te weten van enige diefstal en beweerde geen gestolen geld te hebben ontvangen. De ondervraging werd vastgelegd door de beëdigde klerk H.J. van der Riet.

Op 15 december 1784 legde Ian Jacobs als burger aan Kaap de Goede Hoop een verklaring af in aanwezigheid van een commissie van de Raad van Justitie. Dit gebeurde na een verzoek van de onafhankelijke fiscaal Jan Jacob Serrurier. Het ging om een zaak die de slavin Constantia betrof. Panu heeft het document eigenhandig ondertekend, samen met S. Iacobse, H.L. Pletterman, Limmenhampe en Kamsper.

Een gerechtelijke aanklacht en uitspraak is gedaan door de tijdelijke aanklager Gabriel Exter tegen de soldaat Johan Ruller uit Keulen. De landrechter van Stellenbosch en Drakenstein, Hendrik Lodewyk Bletterman, heeft hierbij ook een uitspraak gedaan over de slaaf Onlong. De tijdelijke aanklager deed ook uitspraken tegen:

• De slaven Alexander La hoer en Willem
• De slavinnen Siman en Silian
• De soldaat Jacob, Bernhard en slavin Anna

De mensen in deze zaak beweerden dat ze niet wisten dat het geld gestolen was en zeiden dat ze het hadden verdiend. Maar ze moeten er aan getwijfeld hebben dat dit geld op een eerlijke manier was verkregen. Dit blijkt uit het feit dat de slavin Tima volgens artikel 16 van haar bekentenis te horen kreeg "ik zal het verstoppen, maar zorg dat niemand er achter komt". De soldaat Pruysman noemde volgens artikel 13 van de verklaring van Silia haar "het kleine beest" en in artikel 4 van zijn antwoorden een "schurk".

Het is logisch te concluderen dat een slavin niet 350 rijksdaalders in 14 dagen kan verdienen, plus wat ze nog nodig had voor eigen gebruik. Bovendien wist de eerste beklaagde dat zijn eigenaar hem had verboden contact te hebben met deze slavin. Ook moet hij haar slechte reputatie al langer hebben gekend. Voor Pilia, die maar 12 jaar oud was, was het nog onwaarschijnlijker dat ze zoveel geld kon verdienen.

Jacob Bernhard had gehoord dat er een slavin was langsgekomen. Hij wilde graag met haar spreken. Toen de slavin voor de tweede keer kwam, werd dit aan haar doorgegeven. Ze beloofde te komen wanneer ze tijd had. Een paar dagen later kwam ze 's middags en sprak met Jacob Bernhard in een andere kamer. De inhoud van dit gesprek is onbekend. De slavin kwam enkele dagen later nog een vierde keer, nu met een klein kind. Ze sprak toen weer met Jacob Bernhard in de andere kamer.

Deze verklaring werd afgelegd in Kaap de Goede Hoop op 12 september 1785, voor raadsleden Johannes Marthinus Horak en Johan Coenrand Geeleiden. Het document werd ondertekend door hen en door klerk R J V D Riet.

Pilia van de Caal, een slaaf van ongeveer 7 jaar oud, werkte bij Jan Jacob Meyer. Ze paste 6 jaar op zijn kinderen en deed naai- en breiwerk. Ze sliep in dezelfde kamer als de slavin Tima. Tima stond soms 's nachts op om de kinderen water te geven. Tima maakte Pilia wakker om:

• De sleutel uit de broekzak van hun eigenaar te halen
• De lessenaar te openen
• Grote sommen geld te stelen

Pilia was hier eerst tegen, maar ging later toch mee en hielp door de deksel van de lessenaar vast te houden terwijl Tima het geld stal.

De procureur Gabriel Cater diende een strafzaak in bij de rechtbank van het kasteel in Kaap de Goede Hoop. Hij klaagde twee personen aan:

• Soldaat Jacob Bernhard uit Rhynfels in Hessen
• Anna uit Bengalen, een slavin van burger Willem Hoppe

De zaak ging over twee slavinnen van burger Johan Jacob Meyer, genaamd Sima en Silia, die meerdere keren grote sommen geld stalen uit de lessenaar van hun eigenaar. Bij onderzoek bleek dat soldaat Jacob Bernhard en slavin Anna (die bij soldaat Johan Christiaan Pruysman woonde) medeplichtig waren door een deel van het gestolen geld te bewaren. Bernhard had al eerder contact met slavin Tima en wist dus dat hij haar kon vertrouwen in dit soort zaken.

Er was sprake van gestolen geld dat in 3 keer werd afgegeven, wat in ongeveer 14 dagen gebeurde. Het ging om een bedrag van 350 rijksdaalders. De moeder, Anna van Bengale, had van haar dochter, de slavin Silia (die bij burger Meijer woonde), een zilveren doos en andere dozen ontvangen. Ze wist niet hoe haar dochter daaraan kwam. Ook kreeg ze van Silia 5 stuks papiergeld ter waarde van 100 rijksdaalders. Dit geld gaf ze aan soldaat Johan Christiaan Pruijsman, met wie ze samenwoonde. Pruijsman vroeg zich af hoe Silia, die hij een beest noemde, aan dat geld kwam. Hij bewaarde het vervolgens in zijn kist.