Transcripties » Recent gemaakte samenvattingen van herkende teksten

Sirman van Batavia, ongeveer 25 jaar oud, was een slaaf van zijn meester en werkte als schoenmaker bij de hofmeester Hoek. Hij woonde daar 4 jaar. Hij had alleen ruzie met de slavin Lena.

Hij vertelt dat hij regelmatig ruzie had met deze slavin. Hij kreeg daarvoor slagen en besloot haar om het leven te brengen. Hij deed dit omdat hij steeds slagen kreeg. De slavin had alleen lichamelijk contact met hem als hij haar geld gaf, anders wilde ze niets met hem te maken hebben.

Op donderdag 15 (maand niet genoemd) kwam hij naar de keuken waar de slavin met het kind van zijn meesteres aan het spelen was. Daar heeft hij de slavin meerdere keren met een mes gestoken.

De Raad van Justitie heeft na het bekijken van de aanklacht van de tijdelijke officier van justitie Gabriel Exter besloten om de gevangene Sirman uit Batavia te veroordelen. Hij werd veroordeeld om:

• naar de gebruikelijke executieplaats gebracht te worden
• aan de beul overgedragen te worden
• op een kruis vastgebonden te worden
• zijn rechterhand afgehakt te krijgen en daarmee in zijn gezicht geslagen te worden
• levend geradbraakt te worden met een genadeklap
• zijn lichaam naar het galgenveld gesleept te worden
• op een rad gelegd te worden tot de vogels hem opgegeten hebben

Dit vonnis is uitgesproken in Kaap de Goede Hoop op 29 november 1787 en uitgevoerd in het Kasteel de Goede Hoop op 1 december 1787.

Getekend door J.I. Khenius, S. van Echten, Johan Smit, J.M. Dorck, C.G. Maardorp en W.J. van Reede.

De secretaris doet melding van een onderzoek naar de dood van een slavin genaamd Lena van Batavia. Dit onderzoek werd uitgevoerd samen met officier van justitie Gabriel Exter in het huis van burger Coenraad Mysser. De slavin was eigendom van hofmeester Jan Moets die werkte in het huis van de gouverneur.

Bij het onderzoek van het lichaam werden de volgende verwondingen gevonden:

• Een wond aan de linkerarm door een scherp voorwerp
• Een wond in de rechter armboog
• Een ernstige steekwond in de rechterzijde tussen de 5e en 6e rib die doordrong tot in de long

De tweede opperchirurgijn van het VOC-hospitaal, Johannes Leuver, verklaarde dat de steekwond in de long dodelijk was. Dit werd gerapporteerd aan de gouverneur en zijn tweede man aan Kaap de Goede Hoop. Een slaaf genaamd Sirreman van Batavia, ook eigendom van hofmeester Hoets, werd hierover ondervraagd door de Raad van Justitie.

Het document is ondertekend door een aantal bestuurders en notarissen: van Oudtshoorn, G.H. Meijer, C. Mappa, J.G. Oewet (lagere ambtenaar), in aanwezigheid van C. van Berssen (secretaris). In de kantlijn staat een aantekening die is goedgekeurd door C.S. Van de Graaff (secretaris). Het document is voor waarheidsgetrouw afschrift getekend door A. van Hassel.

Op 15 november 1787 hebben Carel Mappa en Johannes Smits een vonnis uitgesproken. Volgens de rechter kon het argument dat er sprake was van zelfverdediging en dat de verdachte al eerder was geslagen, de misdaad niet rechtvaardigen. De officier van justitie, G. Exter, eiste de volgende straf:

• De veroordeelde moet naar de gebruikelijke plaats voor het uitvoeren van straffen worden gebracht
• Daar moet hij aan de beul worden overgedragen
• Hij moet op een kruis worden vastgebonden
• Van onderen af moet hij worden geradbraakt
• Daarna moet zijn hoofd worden afgehakt
• Het lichaam moet naar het galgenveld worden gesleept
• Het hoofd moet op een rad worden gezet met de hand eraan vastgespijkerd
• Dit alles moet blijven staan tot alles door weer en vogels is vergaan

De veroordeelde moet ook de proceskosten betalen, tenzij de rechters een andere straf passender vinden.

De officier van justitie Gabriel Exter heeft een rechtszaak aangespannen tegen 7 personen:

• Sob uit Madagascar, slaaf van de weduwe van Jan Hendrik Exhart
• Mozes uit Boegies, slaaf van Jacobus Tesselaar
• Francies uit Mozambique, slaaf van Simon van Blerk
• Zek uit Madagascar, slaaf van François de Wlikker
• Fortuin uit Madagascar, slaaf van Petrus Hiebner
• Casar uit Madagascar, slaaf van Johan van Echten
• Brein uit Ambon, een vrijgelaten slaaf

De aanklacht is ingediend bij de Raad van Justitie van het gouvernement als een strafzaak.

De rechtbank veroordeelde Baatjoe van Cambouwa tot de volgende straf:

• Publieke zweepslagen op zijn blote rug door de beul
• Levenslange dwangarbeid zonder loon voor de Verenigde Oost-Indische Compagnie op Robbeneiland
• Betaling van de rechtbankkosten

Dit vonnis werd uitgesproken in Kaap de Goede Hoop op 22 november 1787 en uitgevoerd in het Kasteel de Goede Hoop begin december 1787.

Het document is ondertekend door:

• J.J. Rhenius
• S. van Echten
• Johan Smits
• S.M. Stoak
• J. Maasdorp
• W.F. van Reede van Oudshoorn
• G.H. Meyer
• C. Mappa
• J.C. Gie
• H.S. de Wet
• C. van Aerssen (secretaris)
• C.J. van de Graaff

Deze wettekst gaat over 2 hoofdzaken:

• Overspel door een getrouwd persoon met een ongetrouwd persoon werd bestraft met:
  • Eerverlies
  • Verlies van baan en positie
  • Onbekwaamverklaring
  • Een boete van 100 rijksdaalders volgens de Indische wet
• Mishandeling van een slavin genaamd Tannokje:
  • Dit werd gezien als tweede misdaad
  • De dader kreeg een boete
  • Er werden maatregelen genomen om herhaling te voorkomen
  • De precieze straf werd door de rechter bepaald

De verdachte ontkende de beschuldigingen, maar gaf wel toe dat het kind van slavin Iannetje brandwonden had opgelopen omdat de moeder niet voor het kind mocht zorgen.

Conradi klaagde dat de landdrost hem zijn slavin voor 100 rijksdaalders had afgeperst, terwijl zij met haar kind 800 rijksdaalders waard was. Later kwam Daniel Lombard bij hem thuis klagen over de landdrost tijdens het eten, in aanwezigheid van getuigen. De landdrost had al zijn personeel al twee maanden in Swellendam aan het werk. Zijn dienstmeid moest in de keuken van de landdrost werken en zijn twee jongens in een nieuwe wijngaard. Lombard klaagde dat het midden in de ploegtijd was en hij nog geen graan had kunnen zaaien. Hij had alleen zijn zoon met een kleine Hottentot op zijn boerderij, die op het vee moesten passen. Toen hem gevraagd werd of hij iets verkeerd had gedaan, antwoordde hij dat de landdrost hem wilde dwingen te zeggen dat het kind van de dienstmeid van hem was. Als hij dat zou toegeven, zou hij zijn slaven terugkrijgen. Toen hem gevraagd werd wat hij daarop had gezegd, antwoordde Lombard dat als het zijn kind was geweest, hij het zou verstoppen. Maar omdat zijn huis aan de weg lag, kon hij op niemand letten. De toehoorder vond het ongepast dat een gezagsdrager zich zo gedroeg.

De gezworen klerk van het gebied van Stellenbosch meldt dat in de maand oktober van het vorige jaar de kerkoudste Jacobus Hugo de oude heeft verteld over zijn slavin Zara. In augustus werd zij plotseling ziek en spuugde zij 9 haarballen met bloed op. Tegelijkertijd vluchtte de slaaf Demas.

Nadat Demas later weer was opgepakt, bekende hij dat hij Zara lang had gevraagd om seks met hem te hebben. Ze had dit steeds geweigerd. Van de slaaf Maart, die eigendom was van oud-heemraad Johannes Albertus Mijburg uit Stellenbosch, had hij gehoord hoe je een vrouw verliefd op je kon maken. Maart had haarballen gemaakt van schaamhaar en borsthaar die Zara moest innemen.

Een officier van justitie diende een klacht in over het gedrag van een vrouw. Hij voerde de volgende punten aan:

• De vrouw had hem persoonlijk beledigd
• Hij wilde zijn functie kunnen blijven uitoefenen met alle rechten die hij van het bestuur van de hoofdstad had gekregen
• Hij eiste een duidelijke genoegdoening

Hij vroeg de rechtbank om het volgende vonnis:

• De slavin Jannetje en haar kind uit Kaap de Goede Hoop moesten openbaar worden verkocht aan de hoogste bieder
• Ze mochten nooit meer in het bezit komen van de aangeklaagde vrouw of haar familie
• De vrouw moest voor haar belediging na het luiden van de klokken in de rechtszaal op haar knieën om vergiffenis smeken aan God en Justitie

De eiser laat weten dat op 30 november eerder dat jaar bij een persoonlijke verschijning van burger Carel Frederik Paret de zaak is opgepakt. Voor hij de aanklacht zou indienen, wilde hij Paret als verdachte zelf horen over wat er gebeurd was. Dit ging over een voorval op maandag 4 september waarbij Paret zijn slavin Dina van Mozambique in woede een klap tegen het hoofd had gegeven, waaraan zij die avond nog overleed.

Paret had via een schriftelijk verzoek gevraagd of deze daad door het gerecht als minder ernstig kon worden beschouwd. Het gerecht wees dit verzoek af en droeg Paret op om voor commissarissen te verschijnen en vragen te beantwoorden. Ook moest de eiser meer bewijs verzamelen.

De eiser heeft vervolgens veldwachtmeester Jan Blignault Pietersz gevraagd om voorzichtig de slaven en Hottentotten van Paret te ondervragen over wat er was gebeurd. De veldwachtmeester aarzelde eerst omdat hij dacht hiervoor toestemming van het gerecht nodig te hebben. Na een tweede verzoek heeft hij het onderzoek toch uitgevoerd en op 22 januari daarover gerapporteerd, wat de eiser op 26 januari heeft ontvangen.

De slaaf Damon uit Bengalen, die eigendom was van burger Hendrik van der wat de Oude, heeft een verklaring afgelegd. Dit deed hij op verzoek van koopman en landdrost van Stellendam Constant van Nilt onkruydt. Damon verklaarde dat hij ongeveer 3 maanden geleden naar de drinkplaats voor vee was gegaan. Bij terugkomst bij de veeboerderij aan de Brakke rivier ontmoette hij de Hottentot Daniel Dikkop, die een riem (ook wel sprantouw genoemd) om zijn lichaam had. Bij het huis vond Damon de slavin Catrijn uit Batavia dood op de grond. Ze had:

• verschillende wonden aan haar hoofd
• bijtwonden in haar wangen
• een afdruk van een riem om haar hals

Volgens de Hoge Heren Staten-Generaal van de Verenigde Nederlanden moet een slavin en haar kind op een openbare veiling worden verkocht. Er is besloten dat ze nooit meer onder de macht van de aanklager of gedaagde mogen komen. In de beschuldiging van overspel wordt de gedaagde vrijgesproken omdat er onvoldoende bewijs is. De rechtszaak over belediging wordt apart behandeld. Alle partijen moeten hun eigen proceskosten betalen, behalve de kosten voor de mishandeling van de slavin die de gedaagde moet betalen.

Dit werd besloten in Kaap de Goede Hoop op 25 januari 1787 in aanwezigheid van:

• Johannes Isaak Rhenius als nieuwe president
• Cornelis van Aerssen als secretaris
• Gabriel Exter als tijdelijke fiscaal

Afwezig waren:

• Pieter Hacker (vertrekkend president)
• van Oudtshoorn

De landdrost in Swellendam, Constant van Nuer Onkruydt, vertelde over een gebeurtenis van ongeveer 3 maanden geleden. Hendrik van der Wat (de oude) had gemeld dat zijn slaaf Damon van Bengalen een dag eerder op zijn terrein bij de Brakkerivier was geweest. Daar had hij het lichaam gevonden van Catrijn van Batavia, een slavin van Van der Wat, die verschillende verwondingen aan haar hoofd had en dood op de grond lag.

Damon had aan Damon Dikkor, die daar ook woonde, gevraagd hoe Catrijn was overleden. Damon Dikkor antwoordde dat ze mogelijk door een tijger was gedood. Damon ging toen naar huis om dit aan zijn eigenaar Van der Wat te vertellen.

Van der Wat vroeg toen aan de landdrost om als veldwachter het lichaam te komen onderzoeken. Omdat er geen andere mensen in de buurt woonden die konden helpen, ging de landdrost alleen met Van der Wat naar de plek.

Bij nauwkeurig onderzoek vond de landdrost:

• 4 duidelijke wonden aan het hoofd
• Een beet in elke wang
• Een striem of band om de hals

De landdrost vermoedde dat de slavin was gewurgd. Een van de hoofdwonden was zo erg dat de huid helemaal van de schedel was gescheiden. De beetwonden in de wangen leken hem te klein voor een tijger of ander dier.

De Landdrost deed justitieel onderzoek naar een onecht kind. Het verzoek werd schriftelijk gedaan. Op 31 juli 1783 diende de landdrost zijn rapport in met 5 bijlagen. Er werd een rechtszaak aangespannen tegen Conradi wegens overspel. Conradi moest persoonlijk voor de rechter verschijnen om vragen te beantwoorden.

Conradi ontkende het overspel. Hij verklaarde dat toen hij ziek was, zijn vrouw een verklaring had gevraagd op aanraden van burger Jacob van Reenen. Hij wist niet dat er een verzoek aan de rechters zou worden ingediend. Zijn vrouw zou alleen twee stadsbestuurders aanspreken. Hij had niet de bedoeling de landdrost te beledigen. Hij wist niets van de inhoud van het verzoek, dat in Kaap was opgesteld.

De landdrost deed een strafrechtelijke aanklacht tegen Elisabeth de Rossouw. Er werd geëist dat een slavin zou worden verkocht en dat de beschuldigde de beledigingen zou goedmaken.

De Khoikhoi Daniel Cikkop van ongeveer 25 jaar oud werd berecht door de Raad van Justitie. Hij werkte op een boerderij aan de Trakke rivier, eigendom van boer Hendrik van der Wat. Daniel was daar samen met twee slaven: Damen uit Bengalen en Catharina uit Batavia.

Ongeveer 11 maanden geleden, toen Damen naar de woonplaats van Van der Wat ging om eten te halen, bleef Daniel alleen met Catharina. Hij probeerde haar te verkrachten. Toen zij weigerde:

• Sloeg hij haar met een steen op haar achterhoofd
• Sloeg haar met zijn vuisten in gezicht, voorhoofd en nek
• Wurgde haar met een riem die hij normaal voor de koeien gebruikte
• Sleepte haar rond tot ze dood was
• Maakte krassen in haar gezicht om het te laten lijken alsof een tijger haar had gedood

Toen Damen terugkwam meldde hij dit aan zijn eigenaar. Deze vroeg Lamprechts om het lichaam te onderzoeken. Bij de lijkschouwing werden de verwondingen aan haar hoofd, gezicht en de striemen van de wurging ontdekt.

Er werd een rapport ingediend over een rechtszaak waarbij een slaaf-eigenaar genaamd Paret werd beschuldigd van het doden van zijn slavin Diana uit Mozambique. Bletterman betoogt dat er geen bewijs is dat Paret met opzet zijn slavin wilde doden. Hij baseert dit op het principe dat bij misdaden niet zozeer naar het resultaat maar naar de intentie moet worden gekeken. De rechtbank besluit dat de zaak civiel (niet strafrechtelijk) kan worden afgehandeld en dat er een schikking mogelijk is, onder toezicht van de aangewezen rechters.

De samenvatting gaat over een rechtszaak waarbij een man beschuldigd wordt van moord op een dienstmeid. Hij had geprobeerd om met haar seks te hebben. Toen ze dreigde dit te vertellen aan de 'oude jongen' (vermoedelijk haar werkgever), heeft hij haar doodgeslagen.

Om zijn misdaad te verbergen heeft hij:

• Krasjes in haar wang gemaakt om het te laten lijken alsof een tijger haar had gedood
• Haar verwond door met stenen te gooien en met zijn vuisten te slaan
• Dit alles bekend aan Cornelis Snijman en Sebastiaan Ratman tijdens zijn transport naar Zwellerdam

De verdachte werd ondervraagd over:

• Het aantal wonden op het hoofd van het slachtoffer
• Of hij seks wilde hebben met een slavin genaamd Catrijn
• Waarom hij van de plaats delict was weggevlucht
• Of de verwondingen waren veroorzaakt door een stok

• De dader en medeverdachte krabden haar nog in het gezicht met hun nagels
• Dit deden ze om slaaf Dam bij terugkomst te laten denken dat ze door een tijger was gedood

• Verschillende wonden op het achterhoofd
• Slagen in het gezicht
• Snijwonden in de wang
• Een streep om de hals van de riem

Op donderdag 13 kreeg een slaaf ruzie met zijn medeslavin Lina van Batavia. De slaaf is al vaker gestraft omdat hij ruzie had met haar. Hij besloot om haar te doden. Toen Lina in de keuken met een kind aan het spelen was, stak hij haar twee keer met een mes. Dit gebeurde in het bijzijn van haar meesteres. Lina wist nog een paar stappen over straat te zetten voordat ze neerviel en stierf. De dader wordt beschuldigd van moord met voorbedachten rade omdat:

• Hij van tevoren al de intentie had om haar te doden
• Hij het op een zeer brute manier deed
• Hij het deed in aanwezigheid van zijn meesteres
• Hij haar onverwachts aanviel terwijl ze met een kind speelde

De dader was eigendom van hofmeester J. Koets die terug was gegaan naar Nederland. De zaak werd behandeld door de rechtbank van het Kasteel de Goede Hoop, waar aanklager G'Exter de zaak presenteerde.

Dit gaat over een rechtszaak tegen dienstbaren die geld hebben gestolen. Hun meester, die volgens zijn eigen verklaring al lang wist dat er geld werd ontvreemd, heeft niet ingegrepen om dit te voorkomen. Hij heeft dit niet gedaan door:

• de daders in de gaten te houden
• zijn geld beter op te bergen
• zijn sleutel anders te bewaren

Hij heeft de dienstbaren juist hun gang laten gaan. Dit terwijl hij wist dat dienstbaren niet te vertrouwen zijn met geld en kostbaarheden op plekken waar ze vrij kunnen komen. Een van de beschuldigden is een meisje van ongeveer 12 jaar. Silva heeft bekend dat ze dacht dat het wel verkeerd was om van mede-dienstbaren te stelen, maar niet van haar meester. Een andere dienstbare, Pima, wordt gezien als de aanstichtster.

De diefstal bedroeg een bedrag van 350 rijksdaalders. De dievegge had 4 stukken gestolen van de zolder van haar werkgeefster. Ze had 2 stukken daarvan weggegeven. Ze vond het onverstandig om al het geld zelf te houden. Ze had een deel gebruikt om stoffen, linnen en andere goederen te kopen. De eerste dievegge Timan gaf haar deel in bewaring aan de soldaat Jacob Bernhard die bij het plaatselijke garnizoen hoorde. Silca gaf haar deel van 100 rijksdaalders aan haar moeder, die slaaf was van burger Hoppe en woonde bij soldaat Johan Christiaan Pruysman. De twee personen die het geld kregen hebben toegegeven dat ze het geld hadden ontvangen. Dit blijkt uit de bekentenissen van de beschuldigden. Ze hebben zich schuldig gemaakt aan een ernstige huisdiefstal en daarvoor zal een straf bepaald moeten worden.

Op 25 augustus 1785 kwam de raad bijeen onder leiding van president Pieter Hacker. Oloff Marthini Bergh was afwezig wegens ziekte. De drie burgerraadsleden van Van der Lits leverden een antwoord in.

De gezworen klerk Rijno Johannes van der Riet verzocht om een kopie omdat de eiser niet aanwezig kon zijn. Hij kreeg 6 weken de tijd om te reageren. Van der Zith vroeg om een borgstelling voor een slavin of om haar terug te krijgen zonder kosten.

De raad:

• Gaf de eiser een kopie met 6 weken reactietijd
• Wees het verzoek om borgstelling af
• Ontving de eis met bijlagen volgens inventaris
• Hield de zaak in beraad

Er waren twee zaken aan de orde:

• Een strafzaak van waarnemend fiscaal Gabriel Eater tegen een Hottentot genaamd Gerrit
• Een zaak tussen burger Pieter Hendrik van der List, gemachtigde van cavalerie-kornet Christiaan Storm uit Swellendam, tegen landdrost Constant van Bult uit Swellendam

De eigenaar merkte dat er geld verdwenen was toen hij zijn lessenaar openmaakte met een sleutel uit zijn broekzak. Bij het natellen bleek er veel minder geld te zijn dan verwacht. Toen hij zijn knecht vroeg of deze zich misschien had verteld, ontkende de knecht dit.

De slavinnen Tima en Silia stonden op dat moment in het voorhuis te strijken. Ze keken erg verlegen toen hun meester over het verdwenen geld sprak. Hij kreeg toen grote argwaan en droeg zijn inwonende broer op om te zorgen dat de dienstmeiden niet:

• naar de zolder konden gaan
• bij hun kisten konden komen
• naar buiten konden gaan om met iemand te praten

Ondertussen ging de eigenaar naar de gerechtsdienaar met het verzoek om slavin Tima op te halen en naar de gevangenis te brengen. Hij waarschuwde dat ze niet in haar zakken mocht kunnen komen om iets weg te gooien. Tima ontkende eerst maar bekende later, toen haar beloofd werd dat er geen gevolgen zouden zijn.