Transcripties » Recent gemaakte samenvattingen van herkende teksten

Uit het onderzoek van de hoofdartsen van het kasteel bleek dat het slachtoffer de volgende verwondingen had:

• Een wond boven het linkeroog
• Een kleine wond bovenop het hoofd die alleen door de spieren ging
• Meerdere blauwe plekken over het hele lichaam, waarschijnlijk veroorzaakt door slagen met een zweep

De wonden waren niet dodelijk. De artsen konden niet vaststellen of de dood werd veroorzaakt door de verwondingen of door het drinken van koud water met een verhit lichaam. Het slachtoffer lag urenlang naakt op de grond in de kombuis tot 's morgens 6 uur. Daarna ging ze naar de zolder waar ze rond 9 uur dood werd gevonden door de broer van de vrouw van de verdachte. Het is niet zeker of ze zout water heeft gedronken, omdat de getuige Januari dit niet heeft vermeld in zijn verklaring. De rechter moet nu bepalen welke straf de verdachte verdient voor deze mishandeling van zijn slavin. Als de slavin direct was overleden tijdens de mishandeling, zou het als doodslag worden beschouwd. Ook al was ze zijn eigendom, de verantwoordelijkheid voor haar dood is even groot als bij het doden van een Europeaan.

Hij verklaart dat hij boos op haar was geweest omdat ze het volgende had gestolen:

• 6 slopen
• 7 servetten
• 6 zakdoeken
• 1 hemd
• 1 paar kousen
• 2 bedlakens (waarvan hij er 1 had teruggekregen)

Dit gebeurde op de donderdag voordat ze stierf. Hij ontkent dat hij de dienstmeid opnieuw heeft vastgebonden of geslagen nadat getuige Fabritius het huis had verlaten, hoewel een tweede getuige dit vanuit de deuropening gezien zegt te hebben. Hij verklaart dat hij haar vooral heeft geslagen vanwege de diefstal, maar ook omdat ze hem zou hebben geprovoceerd.

Hij verliet het huis toen zijn zwager hem vertelde dat de dienstmeid was overleden. Hij deed dit omdat hij zeer bedroefd was om drie redenen:

• Zijn vrouw was niet thuis
• Hij had de avond ervoor in woede de dienstmeid geslagen
• Het onverwachte nieuws dat de dienstmeid die hij had laten slaan al was overleden

Hij vraagt of zijn vergrijp tegen deze dienstmeid met genade bekeken kan worden, omdat hij het niet met opzet heeft gedaan.

De gedaagde werd kwaad en gooide dingen door de kamer. Hij zei dat het zijn slavin was en dat de diefachtige hoer het verdiend had. De getuige ging naar het huis van burger Jochem Jurriens, rond middernacht

• De slaaf Januari zag dat de gedaagde naar de achterplaats ging om een touw te halen
• De gedaagde ging met het touw naar de keuken
• De tweede getuige stond in het voorhuis bij de deur
• Hij zag dat zijn baas de slavin Diana haar kleren uittrok
• De naakte Diana werd aan handen en voeten vastgebonden
• De gedaagde sloeg haar met een zweep op haar naakte lichaam
• Dit duurde bijna een uur

De getuige verklaart dat er een zeeman genaamd Lourens Staf op bezoek was. Na diens vertrek nodigde de verdachte de getuige uit voor een glas wijn. Ze gingen samen naar binnen en dronken wijn. De getuige bleef tot na de klok van 10 uur, soms in de kamer, soms rondlopend in het huis. De verdachte schold en vloekte voortdurend op zijn vrouw. De getuige stelde voor dat de verdachte zou gaan slapen omdat het al na 10 uur was. De verdachte ging weg en de getuige ging in de grote kamer rechts liggen rusten. Na korte tijd kwam een dienstmeid van de verdachte bij hem binnen vallen, roepend om hulp. Daarna kwam een slaaf genaamd Januarij die de meid weer meenam. De meid kwam nog een tweede keer binnen roepen om hulp. De getuige stond toen op en ging naar de keuken waar hij de verdachte met Januarij zag staan. Toen Januarij de meid wilde slaan, pakte de getuige de zweep uit zijn handen en ging naar de grote kamer.

Op zaterdag 8 oktober om 7 uur 's ochtends zag de eerste getuige de vrouw van Michiel Daniel Lourich in de keuken zitten. Bij navraag vertelde ze dat haar man de kamerdeur had afgesloten. Terwijl de getuige zich in zijn slaapkamer aankleedde, kwam Lourich uit zijn kamer. In de hal vroeg zijn vrouw of ze naar buiten mocht. Hij verbood dit, maar toen ze toch opstond en zei dat ze wegging, schopte hij haar tegen haar achterwerk en schold haar uit. Ze verliet toen met haar kind het huis. De getuige vertrok ook en kwam rond 6 uur 's avonds terug. Hij trof toen bootsman Lourens Staf aan in de kamer bij Lourich. Staf probeerde de vloekende Lourich tot bedaren te brengen.

De hooggeplaatste ambtenaar (de fiscaal) Daniel van den Henghel diende een aanklacht in bij de president Reijk Tulbagh en de rechtbank van het bestuur.

De aanklacht was tegen burger Michiel Daniel Lourich voor het mishandelen van zijn slavin genaamd Diana.

Bij de aanklacht werden de volgende bewijsstukken ingediend:

• 2 beëdigde verklaringen
• 1 verhoor van de beschuldigde
• 1 verklaring van de hoofdartsen van het kasteel

Op 2 juni 1740 werd uitgelegd dat een doodslag die gepleegd werd in een woede-uitbarsting, niet gestraft moest worden met de gewone doodstraf. Dit gold alleen voor woede die ontstond nadat iemand beledigd werd door een ander. In zo'n geval zou de woede een reden zijn om niet de normale straf te geven. De beschuldigden, J Loose en Maria Lubbe, vonden dat hiermee de ongegronde eis van de aanklager voldoende was weerlegd. Ze bleven bij hun eerder gegeven antwoord en conclusie.

De landrechter Pieter Lourensz heeft aanklachten ingediend bij de president Reijk Tulbagh en de rechtbank van het kasteel in Kaap de Goede Hoop tegen verschillende lijfeigenen en slaven:

• Arij uit Kaap, lijfeigene van landbouwer Steeven du Toit
• Titus uit Coromandel, lijfeigene van landbouwer Pieter de Villiers
• Baron uit Ceylon, slaaf van oud-heemraad Ian Bastiansz
• Maij en Fortuijn, beiden uit Rio de la Goa, slaven van Steeven du Toit
• Andries en Fortuijn uit Rio de la Goa, lijfeigenen van landbouwer Jan Guarde
• Januarij uit Rio de la Goa, slaaf van landbouwer François du Toit

Deze personen zijn gevangen genomen en aangeklaagd in een strafzaak.

In een rechtszaak op het Kasteel de Goede Hoop werd een document ingediend door burger Jan Loose en zijn vrouw Maria Lubbe als gedaagden. Dit was gericht aan de president Rijk Tulbagh en de Raad van Justitie. De zaak was tegen landdrost Pieter Lourensz, die als aanklager optrad. Het document was een antwoord op een aanklacht van 24 maart van dat jaar. De gedaagden verdedigden zich tegen de beschuldiging dat ze een onwaar verhaal hadden geschreven over wat er was gebeurd met burger Christoffel Eijsleben. Ze hielden vol dat hun verslag de waarheid was over wat er echt was gebeurd.

Het gaat over een gerechtelijke zaak waarin Pieter Lourensz als officier van justitie optreedt tegen de burger Jan Loose en zijn vrouw Maria Lubbe Os. De zaak werd voorgelegd aan Rijk Tulbagh, president van de Raad van Justitie in kasteel de Goede Hoop.

De zaak draait om de dood van Christoffel Eijsleben, die op zaterdag 7 maart van het vorige jaar 's nachts bij het echtpaar was gekomen. Hij bleef daar tot maandagochtend, waarna hij vertrok onder het uiten van beledigingen.

Op 17 februari 1740 legde Pieter Hansz een verklaring af voor Daniel Godfried Carnspek, secretaris van de Raad van Justitie in het Kasteel de Goede Hoop. Hij deed dit op verzoek van boer Jan Loose. Hansz verklaarde het volgende:

In 1739 kwam Christoffel Eijsleben naar de plek waar Hansz als knecht werkte voor Jacobus Blanckenberg. Na wat gepraat te hebben vroeg Eijsleben of hij 20 rijksdaalders kon lenen omdat hij dat geld dringend nodig had. Hansz zei dat Eijsleben het geld moest vragen aan zijn baas P. Lafebre, waar hij toen als knecht werkte. Eijsleben antwoordde dat hij zijn baas niet om een gunst wilde vragen. Toen Hansz zei dat hijzelf het geld niet had, suggereerde hij dat Eijsleben naar Jan Loose zou gaan voor hulp. Eijsleben reageerde hierop grof en zei dat zodra hij een vrij man zou zijn, hij Jan Loose zou wegsturen.

Op 19 februari 1740 legde de oud-raadslid Paul Gijsbert Lafebre een verklaring af voor secretaris Daniel Godfried Carnspek van de Raad van Justitie. Dit deed hij op verzoek van landbouwer Jan Loose.

Lafebre verklaarde dat in 1738 een zekere Christoffel Eijsleben als knecht bij hem werkte op zijn leenboerderij over de berg aan de Hooge Craal. Eijsleben had sinds 1736 bij hem gewerkt en bleek hem op verschillende manieren te hebben:

• bedrogen
• bestolen
• toevertrouwde goederen verkocht

Eijsleben had onder andere een paard en geweer, die van Lafebre waren, verkocht aan landbouwer Ernst Redeker. Hij deed alsof deze spullen van hemzelf waren en verkocht ze voor:

• het paard: 47 rijksdaalders
• het geweer: 13 rijksdaalders

Eijsleben probeerde dit geld (60 rijksdaalders) achter te houden. Een slaaf lichtte Lafebre hierover in. Lafebre sprak Eijsleben hierop aan en dwong hem op 11 september 1738 een briefje af dat Eijsleben van Redeker had gekregen als bewijs van de schuld voor het paard en geweer.

• Hem op verschillende manieren bedrogen en bestolen
• Toevertrouwde goederen verkocht
• Zich gedragen als een oneerlijke dienaar
• Een paard (47 roepies) en geweer (13 roepies) verkocht aan landbouwer Ernst Redeeker alsof het zijn eigendom was

De tekst is een liefdesbrief waarin een geheime minnaar een getrouwde vrouw een bericht stuurt. Hij vraagt haar hem te laten weten wanneer haar echtgenoot van huis is. Dan wil hij langskomen. Hij kan niet langer wachten. Hij wil niet dat zij verdacht wordt door haar man, dus stuurt hij een flesje met kamfer-brandewijn. Als dekmantel schrijft hij in een andere brief dat hij in zijn been heeft gesneden.

De minnaar vraagt via een bediende om een nacht bij haar te kunnen slapen. Als haar man weg is hoeft ze niets te sturen, dan kan ze de bediende gewoon naar huis sturen.

Een ander briefje bevat de tekst: "Jan Los durf je nog met je hoer" (tweemaal herhaald). Het is ondertekend door een geheimschrijver.

Op 11 november 1739 verscheen voor Daniel Godfried Carnspek, secretaris van de rechtbank in het gebied, de burger Casper van Nos. Hij legde een verklaring af op verzoek van landdrost Pieter Lourensz.

Van Nos vertelde dat hij enige tijd geleden op de boerderij van Jan Loose was geweest, gelegen over de bergen aan de Palmietsrivier. Daar trof hij de boeren Marthinus Van Staeden en Cornelis Van Tonderen aan, samen met Hesselbaart, een knecht van raadslid Gijsbert La febre.

Hij zag daar Christoffel Eysleben bloedend aan zijn hoofd en benen op de grond liggen. Eysleben gaf geen geluid. Loose vertelde dat zijn vrouw Eysleben had geslagen omdat deze geweld had gebruikt in hun huis tegen haar. In de namiddag reed Van Nos naar huis terwijl Eysleben nog steeds op de grond lag. Hij is niet dichtbij Eysleben geweest en heeft niet met hem gesproken.

Van Nos verklaarde dat hij bereid was deze verklaring onder ede te bevestigen als dat nodig zou zijn.

Op 11 november 1739 verscheen voor secretaris Daniel Godfried Carnspek de soldaat Johan Theodorus Hesselbaart, die tijdelijk werkte voor raadslid Gijsbert Lafebre. Op verzoek van landdrost Pieter Lourensz verklaarde hij het volgende: Begin maart, vermoedelijk 10 maart, kreeg hij via een klein Hottentots meisje een briefje van burger Jan Loose met het verzoek naar diens boerderij te komen. Bij aankomst vond hij Christoffel Eijsleben op het erf liggen, wiens hele lichaam onder het bloed zat. Binnen trof hij de burgers Martinus van Staeden en Cornelis van Tonderen aan, die net waren aangekomen. Jan Loose vertelde hem dat hij Christoffel Eijsleben de toegang tot zijn huis had ontzegd vanwege bepaalde geruchten. Toen Eijsleben toch kwam, had de vrouw van Loose een bezemsteel gepakt en hem daarmee geslagen.

Er wordt een lijst van verkopingen opgesomd door verschillende landbouwers uit Eijsden:

• Pieter Klipper, landbouwer uit Eijsden, verkoopt aan Jan Perte uit Mesch voor 132 gulden
• Jacques Jauseus, landbouwer uit Eijsden, verkoopt aan Jan Wielders uit Oud Vroenhoven en Henri Wielders uit Maastricht voor 106 gulden

Daarna volgt een lange lijst van kleine verkopen, voornamelijk in Oost, met bedragen tussen 1 en 4 gulden aan verschillende personen waaronder:

• Christiaan Sleumeeken
• Verschillende weduwen zoals weduwe Jan Schellunijs en weduwe Hagermans
• Lambert Landnoois
• Nicolaas Oerfontein
• Willem Rozenhout

De verkoping eindigt met enkele grotere transacties:

• Twee scheutelingen (jonge runderen) aan Jan Sih voor 45 gulden
• Een scheuteling aan Mathijs Willems voor 25 gulden
• Een scheuteling aan weduwe Hagermans voor 18 gulden
• Twee varkens aan Nicolaas Schreurs voor 85 gulden

Het totaalbedrag van alle verkopen komt uit op 601 gulden.

• A. Decker
• G. La Febre
• D.G. Carnspek (secretaris)

De boer Jan Loose werd ondervraagd. Het was deel van een officiële ondervraging door de rechtbank.

De schrijver vertelt over een gevecht waarbij hij en zijn vrouw betrokken waren. Zijn vrouw werd aangevallen en greep een rijststamper. De schrijver vocht met zijn kreupele handen en wist de aanvaller neer te slaan. De aanvaller dreigde de vrouw 'door haar moeder te jagen'. Ze lieten hem voor de deur liggen. De schrijver stuurde twee jongens naar Groenberg om Esaias Meyer en Groenberg te halen. Groenberg was naar de Kaap vertrokken en Esaias Meyer zei dat zijn vrouw ziek was. De jongens kwamen zonder iemand terug. 's Ochtends vroeg reed de schrijver naar Martignes van Staaden om het voorval te vertellen. Hij vroeg ook of de aanvaller dronken was geweest, wat werd ontkend. Toen de schrijver van huis vertrok, zat de aanvaller te schrijven. De schrijver dacht dat zijn benen gebroken waren, maar dat bleek niet zo te zijn. Terwijl de schrijver weg was, had de aanvaller zich met behulp van een amandelboom opgericht, wat de vrouw vanuit de voordeur kon zien.

Hij haalde hem van het huis op omdat hij bij Lafeber geroepen was. Er ontstond een woordenwisseling waarbij zijn vrouw een bezemstok nam. Hij sprong op zijn paard en reed weg terwijl hij scheldwoorden riep. Hij dreigde dat hij niet zou rusten tot één van hen dood was. Dit werd gehoord door een slavin. Daarna reed hij met zijn spullen naar Martijnus van Staden waar hij die nacht verbleef.

Op dinsdagavond de 10e rond 8 of half 9 hoorden ze iemand te paard aankomen, wat ze merkten aan het blaffen van de honden. Hij stapte af bij de deur en kwam naar de voordeur. Zijn vrouw ging naar buiten om te kijken. Ze zag hem in het licht van het vuur. Zijn vrouw pakte een bezemstok en vroeg wat hij wilde en of hij wilde weggaan. Ze sloeg hem, maar hij weerde de slag af. Ze vielen beiden op de grond waarbij hij riep dat hij haar zou vermoorden en zijn duim op haar keel zette. Toen hij "Maat hij vermoordt mij" hoorde, kwam hij met een geweer naar buiten. Hij had hem kunnen doodschieten maar kon er niet bij komen zonder zijn vrouw mogelijk te raken. Hij legde zijn geweer neer en sloeg hem met zijn vuist.

De belastingambtenaar Jnbependent heeft een antwoord ingediend. Eijssche heeft hierop gereageerd met een kopie van de notulen van 1 juli 1740. Daarna volgde een tweede reactie. Een kopie van het vonnis dat op 21 juli 1740 werd geveld en op 28 juli werd uitgesproken, is bijgevoegd. Eylf heeft hiertegen beroep aangetekend. Volgens de notulen van 4 augustus 1740 vraagt de belastingambtenaar om zijn beroep tegen het eerste deel van het vonnis te behandelen bij de Raad van Justitie van het kasteel in Batavia. Hij verzoekt ook om de processtukken te controleren en naar Batavia te sturen.

Op 19 augustus 1740 werd in het Kasteel de Goede Hoop een verzoekschrift geregistreerd en ondertekend door de volgende personen van de Raad van Justitie:

• E. Brand
• J.C. De Wet
• Daniel Godfried Carnspek (als secretaris)

De stadsbestuurder Pieter Lourensz klaagde de burgers Jurgen Jansz Scholman en Louis Nel aan bij de rechtbank van het kasteel in Kaap de Goede Hoop. Dit gebeurde omdat 5 slaven van Scholman een andere slaaf genaamd Juli zo ernstig hadden mishandeld dat hij daaraan overleed. Scholman had op 26 december gemeld dat Juli zichzelf had verwond door met zijn hoofd tegen een speerhaak te slaan, waaraan hij zou zijn overleden.