Transcripties » Recent gemaakte samenvattingen van historische documenten

P. Quast, scheepsbouwer uit Amsterdam, solliciteerde op 29 november 1897 naar de functie van scheepsbouwmeester bij de Rijkswerf in Amsterdam. Hij woonde toen aan de Commelinstraat 37. Zijn sollicitatie werd beoordeeld door de Ressortchef van de Afdeling Personeel. Deze functionaris stuurde een brief over Quast naar het ministerie (waarschijnlijk het ministerie van Marine) in 's-Gravenhage op 12 december 1897. De brief had als onderwerp: "Kandidaat rijkscommies voor het vak van scheepsbouw" en was gerelateerd aan een eerdere brief van 10 oktober 1851 over het indienen van notities. Quast was op dat moment 40 jaar oud en had al 22 jaar ervaring als scheepsbouwer. Hij had eerder een aanstelling gehad als gedetacheerde scheepsbouwmeester bij de Rijkswerf in Amsterdam.

Op 10 maart 1712 werd vanuit Aspel 's-Gravenhage een bericht gestuurd naar de minister.

• Er werd gemeld dat een brief (met nummer N: 53) die op 7 december 1711 was ontvangen, nu doorgestuurd werd naar heer M: Gerart in Parijs.
• Deze brief was bedoeld voor de minister van Buitenlandse Zaken.
• Er werd ook verwezen naar een eerdere brief met nummer 1085.
• Het bericht was gericht aan Sijne Excellentie, de heer Minister van Holland.

In zijn testament bepaalt de man het volgende:

• Zijn kinderen en zijn huidige vrouw Geertruijd Gerrits Dieren erven allemaal een gelijk deel. Ieder krijgt een achtste deel van zijn erfenis.
• Als een van zijn kinderen overlijdt, erft diens wettige nakomeling (kind) het deel in plaats van de overleden ouder.
• Hij wijst Leendert Cortenhoeff (een huistimmerman) en Jan Jansz Verhoeve (een blikslager) aan als voogden over zijn minderjarige kinderen en als beheerders van hun erfenis.
• Deze voogden krijgen volledige bevoegdheid om alles te regelen wat nodig is voor de zorg over de kinderen en hun bezittingen, zoals de wet dat voorschrijft voor voogden en beheerders.
• Zij mogen tijdens hun leven iemand anders aanwijzen die hun taken overneemt na hun dood, mochten zij zelf komen te overlijden.
• Als een van de twee voogden sterft zonder een opvolger te hebben aangewezen, mag de langstlevende voogd zelf een betrouwbare man kiezen om de overleden voogd te vervangen. Deze nieuwe voogd krijgt dezelfde bevoegdheden.
• Deze regeling sluit de betrokkenheid uit van de heren weesmeesters (officiële voogdij-instanties) in Amsterdam of andere plaatsen waar het sterfhuis (de erfenis) terecht zou kunnen komen.
• Hij wil niet dat de bestaande regels van de weeskamer of andere wetten en verordeningen invloed hebben op zijn testament.

Het testament is opgesteld in Amsterdam, in het huis van de man in de Sint Jansstraat, op onvermelde datum. Aanwezig als getuigen waren Jan Lucasz van Nieulant (een bakker) en Dirck Touw. De notaris A. Lock heeft het document opgemaakt en bevestigd.

Op 1 november 1677 werd de nalatenschap van de gereformeerde gemeente verdeeld. Hier volgt een overzicht van de erfenis en wie wat kreeg:

• De kinderen van Frans Taispel (zoon van hun oom Gilis): 4000 gulden.
• De vader van Frans Taispel kreeg de opbrengsten (inkomsten) van de erfenis: 6000 gulden.
• Anna Taispel (dochter van oom Gillus) kreeg: 2000 gulden.
• Anthonij Lakervelt en Aeltge Taispel (dochter van Jacob Taispel): 4000 gulden.
• Jacob Taispel: 6000 gulden.
• Adriaen Goberdsz Mareos en Cornelia Flint (weduwe): samen 3000 gulden.
• Joannes Spil en Jardus Jaerlycx: 3000 gulden.
• Geertruijd Bas kreeg het theegerei en een gouden horloge.
• De kinderen van Monte kregen samen 5000 gulden.
• Onder de Comt (een bepaalde groep of familie) werd verdeeld:
  • Helena Charles: 2000 gulden.
  • Emerentia Charles: 1500 gulden.
  • Antleurens Charles: 500 gulden.

Daarnaast werden de volgende zaken en bedragen toegekend:

• Jacob van Akerdyc kreeg een paard.
• Eschese Servaer en Montenac kregen alle boeken.
• De dienstmeid Greetge kreeg huishoudelijke spullen voor tafel en bed.
• Er waren 100 zilveren dukaten (munten) en 2 bedden met kussens en dekens.
• Daarnaast nog eens 200 dukaten.
• Jan Meijnders (een knecht) kreeg 100 gulden.
• Er was nog een extra bedrag van 530 gulden.

Op 9 januari 1696 verklaarde Juffrouw Magdalena Bontemps, weduwe van Thomas Snep, ziek te bed maar met heldere geest, voor notaris Pieter Herlings in Haarlem dat zij haar testament van 11 mei 1693 en codicil van 17 februari 1695 (beide opgemaakt bij notaris Pieter Baes) bevestigde.

Zij bepaalde dat na haar overlijden:

• Haar bedrijf (negotie) niet mocht worden stopgezet of gesplitst, maar voortgezet.
• Haar huishouden en het huis in de Schagchelstraat (waar zij woonde) niet verkocht of opgedeeld mochten worden, maar voor haar erfgenamen behouden moesten blijven.

Zij droeg de leiding hierover over aan haar dochter Margareta Snep en schoonzoon Matthijs van Elten, die moesten beslissen wat het beste was. Ook vroeg ze de door haar man aangestelde voogden om niet de vaderlijke erfenis van haar minderjarige dochter Anna Snep op te eisen zolang het bedrijf en huishouden nog liepen.

Op 11 januari 1692 was door haar man een testament opgesteld voor hun gemeenschappelijke minderjarige kinderen.

Op een eerdere datum (13 december 1695) was een overeenkomst gesloten tussen Benjamin Withoijn (uit Amsterdam, toen in Haarlem) en een zekere Cooper. Withoijn stond zichzelf borg voor een schuld van Cooper van 13.000 gulden. De overeenkomst werd getekend in Haarlem door Diederick Ramp, Martin Montenack, Pieter van Adrichem (uit Dordt), Jacob Graafland en Benjamin Withoijn zelf. Notaris Gorlings bevestigde dit.

Een andere overeenkomst ging over een huis en boerderij die door twee partijen (waaronder Cooper) voor 23 gulden zouden blijven wonen, met alle planken en materialen die bij het huis hoorden. Beide partijen beloofden zich aan de afspraken te houden en stelden zich onder toezicht van alle rechters en gerechten.

Een rekening van S.M. Lefeburg vermeldde een schuld van minder dan 4000 gulden.

Op 14 mei 1751 kwamen bij Aalst de Bruijn, een openbaar notaris die werkte voor het Hof van Holland en woonde in Haarlem, de volgende personen:

• Pieter Bogaard, weduwnaar en mede-erfgenaam (voor een deel) van zijn overleden vrouw Johanna Plovier, volgens hun gezamenlijke testament van 19 oktober 1750.
• Aalbert van Zuijst, als executeur-testamentair (uitvoerder van het testament) van Johanna Plovier, samen met de overleden Matthijs van Diepenbroek.
• Joris van der Vinne, als mede-voogd (samen met Aalbert van Zuijst) over de minderjarige kinderen Hendrik Bloem en Anthonij Bloem. Deze kinderen waren de enige erfgenamen van Johanna Plovier uit haar eerder huwelijk met Anthonij Bloem en kregen elk een gelijk deel van de erfenis.

Alle betrokkenen woonden in Haarlem en waren bekend bij de notaris. Zij verklaarden dat ze direct na het overlijden van Johanna Plovier de boedel (de bezittingen en schulden) van haar en Pieter Bogaard hadden verdeeld, zoals die in hun gemeenschappelijke huwelijk was ontstaan.

Op 26 november 1666, rond 11:00 uur 's ochtends, maakte de zieke maar geestelijk heldere Hendrik Plovier uit Haarlem (wonende in de Besemsteeg) voor notaris Joan Geraers zijn testament bekend. Hij was zich bewust van de kortstondigheid van het leven en wilde zijn bezittingen regelen.

Plovier bepaalde het volgende:

• Hij liet Bastiaan, de zoon van Gijbert Placier, een bedrag van 25 carolusguldens na.
• Hij liet Claes Jansz, de zoon van Jan Claesz Verschuyl (die ook zijn kleinkind was), hetzelfde bedrag van 25 guldens na.
• Voor al zijn overige bezittingen wees hij één universele erfgenaam aan (de naam staat niet in dit deel van de tekst).

In zijn testament bepaalt Hendrik Plovier uit Haarlem hoe zijn bezittingen verdeeld moeten worden onder zijn drie kinderen: Grietgen Plovier, Janneken Plovier en Gijsbrecht Plovier.

• Grietgen, die getrouwd is met Jan Blo, krijgt haar deel alleen als zij en haar man eerst een schuld van 1000 pond (een oude munteenheid) aan Gijsbrecht betalen. Deze schuld is eerder door Jan Blo op een eerlijke manier opgeëist.
• Als Grietgen (of iemand namens haar) zich verzet tegen deze regeling, verliest zij al haar voordeel uit het testament. Ze krijgt dan alleen het wettelijke minimum (de "legitieme portie") en niets extra.
• Het deel dat Grietgen niet krijgt (het "surplus"), gaat volledig naar Gijsbrecht.

Hendrik Plovier verklaart op onbekende datum in Haarlem dat dit zijn laatste wil is. Hij wil dat deze regeling geldt als een officieel testament, zelfs als er juridische fouten in zitten. Hij vraagt een notaris om hier een openbaar document van te maken. Aanwezig als getuigen zijn:

• Symon van —
• Raphel Adamsz van Hessel

Het document wordt ondertekend door Hendrik Plovier, Symon van —, Raphel Adamsz en een handtekening (mogelijk van Hendrik zelf).

Op 18 januari 1697 verscheen voor notaris Maerten Kouwenhove (werkzaam in Schiedam en erkend door het Hof van Holland) het echtpaar Cornelis Jansz van der Lee en Annetge Jorisdr.. Zij woonden in de heerlijkheid Oud-Matthijs, buiten de Overschiepoort. Cornelis was ziek en bedlegerig, maar Annetge was gezond. Beide waren echter helder van geest en konden goed praten. Ze beseften dat het leven onzeker is en de dood zeker, maar het tijdstip onvoorspelbaar. Daarom wilden ze hun bezittingen regelen. Ze maakten afspraken over hun gehele vermogen (spullen, onroerend goed, schulden en tegoeden), waarbij de langstlevende alles zou erven. Belangrijkste afspraken:

• De langstlevende moet de kinderen verzorgen (kleding, eten, onderdak) tot ze meerderjarig zijn of trouwen.
• Deze verzorging geldt als hun wettelijke erfdeel (wat kinderen normaal gesproken erven).
• De langstlevende wordt ook voogd over de kinderen en het vermogen.
• De weeskamer (instantie die wezen beschermt) van Oud-Matthijs mag zich niet bemoeien met hun nalatenschap.

Getuigen waren Sijmon Cornelisz Santvoerder en Jacob Pietersz Verbeecq. Het document werd ondertekend door het echtpaar, de getuigen en de notaris.

In zijn testament laat de overledene het volgende na:

• Een bedrag van f 5.000 aan Hester Geremias Tnoot, zijn halfzus, en na haar overlijden aan haar kinderen Willem en Harmanus Smits. Als een van hen overlijdt, gaat het geld naar hun nakomelingen. Als die er niet zijn, gaat het naar de langstlevende van de twee.
• Ook laat hij aan dezelfde Willem en Harmanus Smits (de kinderen van zijn overleden zus Cijne) ieder f 1.500. Als een van hen overlijdt, gaat hun deel naar de nakomelingen. Als die er niet zijn, gaat het naar de langstlevende, die dan in totaal f 3.000 krijgt. Als beiden overleden zijn zonder nakomelingen, gaat dit bedrag naar Maria en Adriana Buijlerkerk (zijn nichten) in Oudewater, of naar de langstlevende van hen. Als zij ook overleden zijn, gaat het geld naar zijn zus Gester Geremias.
• Alle overige bezittingen (zoals huisraad, goud, zilver, aandelen, schulden en andere goederen) gaan naar Agneta Willemina, Quirijn Willem en Cornelis Craffert, de kinderen van Marinus Craastraluijden en Helerandrina Metsen in Suriname. Als een van hen overlijdt, erft de langstlevende alles. Zij mogen de erfenis vrij gebruiken, verkopen of behouden zonder toestemming van anderen.

Er is een voorwaarde: zolang de moeder van de drie erfgenamen (Helerandrina Metsen) leeft, krijgen zij jaarlijks de opbrengsten van de volgende plantages en slaven in Suriname:

• Lindorp (met kinderen en volwassenen: Carle, de Doven, van de Cee, Alimande, Javannu, nde al La Jeen, Saanjam, higentwoodig vn, hoe Cata vogdee, D hete, g 2 Liibo, erstoneade Ce, Sar een, geschren odn, germalde a Elde, Sa Samo, A LE Le lon, en vadegale, Le Lange Landeen Poan, eede Ce, enaano LaDe, MeR K 78, Odem Lee, Sallondedee, dandande, Ldeta Codanas, ee Jaa dan belesden, adn intraten, op aminiset, SR erterannte, detant, endrdmen LPn, Jurauw anane, en Jaclau, Callen cate, Po Loebankuoe, Lan LL Lien hann, Pae Lo Maanen, ven Jan Laeene).
• alle andere slavenplaatsen en aanhorigheden in de Vallei: heantje, Janob Ja L, enddan, Nan dartallan, met lCo, ordonna Conta, Ma Lae Jao da Capp, Jogen Handao aa G, Salanen.

De moeder (Helerandrina Metsen) mag deze inkomsten gebruiken zolang zij leeft. Daarna gaan de plantages en slaven definitief naar de drie erfgenamen. Het testament is opgemaakt in Amsterdam.

Op 25 maart 1747 werd in Suriname een wisselbrief (een soort betalingsbelofte) opgesteld voor 100 gulden in courant geld (geld dat toen direct bruikbaar was). Deze brief was de derde poging, omdat de eerste twee niet waren betaald. De brief was gericht aan Harmanus Smit of zijn vertegenwoordiger. Het geld moest komen van de waarde die Smit had ontvangen in Suriname, en het bedrag werd in rekening gebracht voor de plantage Schaanhoort en het vermogen van de afzender. De afzender noemde zichzelf "uw dienstwillige dienaar" (iemand die bereid is te helpen).

De brief was ondertekend door Mijnsteeren DCellier namens Dingeman Broen en zijn bedrijf. Op de achterkant stond dat het geld ook betaald kon worden aan mevrouw de weduwe Cooplieden Smit of een vertegenwoordiger van Harmanus Smit. In Amsterdam bevestigde Harmanus Swit op 19 september 1748 dat de kopie klopte met het origineel. Dit werd geregistreerd door Sloto, een beëdigd griffier.

Op 29 juli 1748 werd in Suriname een tweede wisselbrief gemaakt voor 200 gulden in courant geld. Ook dit was de derde poging, omdat de eerste twee niet waren betaald. De brief was gericht aan Abel Schaanenberg of zijn vertegenwoordiger. Het geld kwam uit de waarde die Schaanenberg in Suriname had ontvangen, en het bedrag werd in rekening gebracht voor de plantage d'Choop. De afzender noemde zichzelf weer "uw dienstwillige dienaar".

Deze brief was ondertekend door Samuel P. Pichot. Op de achterkant stond dat Charllus en Theodorus Hendrik Luystar het geld konden betalen aan de heer Dupel of zijn vertegenwoordiger, waar het ook was ontvangen. Op 10 oktober 1748 bevestigde Mm in Amsterdam dat de betaling was gedaan aan Isaak Fremirck namens Schoenenberg. Op 20 september 1748 werd bevestigd dat de kopie klopte met het origineel, geregistreerd door Cennaeme, een beëdigd griffier.

Op 25 november 1747 werd een derde document ondertekend door Hendrik Luijster en bevestigd door Floto Clercq, een beëdigd griffier.

In 1739 werd een lijst gemaakt van goederen die geladen waren in het schip Maria, onder leiding van schipper Jacob Stoel. Het schip was op weg van Curaçao naar Amsterdam. De volgende handelaren en hun lading stonden op de lijst:

• Cornelis Breker en Willem Stoel: 10 balen katoen (weegt 339 pond), 36 oxhoofden (grote vaten) en 3 pijpen (kleine vaten) met lamoensop* (een soort likeur).
• Jan Veriste: 268 pond "udinksten broeken" (onduidelijk, mogelijk een soort textiel).
• Simon Leijen: 2499 pond suiker en 14 vaten beschadigde koffiebonen uit Tobago.
• Mathys Devos: 935 pond suiker en 121 kisten lamoensop.
• Abel van der Valk (weduwe Sara Obens en Willem Lamont): 7 balen en 21 pijpen lamoensop.
• Cathoen: 5205 pond suiker uit Santo Domingo.
• Nicolaas Houtschild & Zoon en E. Smit: 404 pond seroenen* cacao (cacaobonen in een bepaalde verpakking).
• Nicolaas Jonis: 3690 huiden (dierenhuiden) uit Caragz (mogelijk Cartagena).
• Johanna Kaiser (weduwe van Willebord): 171 moijards (oude maateenheid) en 3314 huiden.
• Hendrick van Dijk en Aron Mendes Floris: 4544 pond suiker en 139 stuks huiden.
• Thomas Babelingh: 1755 pond suiker uit Santo Domingo.
• Harmanus Smit: 1 vat met 1081 pond lamoensop.
• Willem Stoel: 39.995 pond Rio de la Hacha-hout (soort hout) en 6475,8 pond bruine suiker uit Santo Domingo.
• Nicolaas Houtschild & Zoon en Alida van Os: 270 pond seroenen cacao en 171 pond indigo (blauwe verfstof) uit Santo Domingo.
• Isaac van Daniel Sias de Pas: 4 vaten indigo (603 pond).
• Hermanus Roijer en Marcus & Gebroeders Voornhart: 10 vaten pamoensop* (soort likeur).
• Pieter Nogenberg: 860 pond suiker en 2 balen en 21 kleine baaltjes Cathoen* (mogelijk een textielsoort).
• Ten Broeken van der Heide & Comp.: 835 pond indigo.
• Cornelis Breker en Willem Stoel: 50 oxhoofden pamoensop.
• Nicolaas Zoutschild & Zoon en Willem Stoel: 4 kisten trommelstokken uit Tobago en 196 pond Santo Domingo-bladeren (mogelijk tabak).
• Bernardus van Starekenborg en Johan C. Roedeloff: 3 vaten oranje schillen (530 pond).
• A. de Meijra & Zonen en Mosis L. David Mendes da Costa: 1360 pond suiker en 5 balen Cathoen.
• Salomon Gomes: 229 pond seroenen cacao en 2553 huiden.
• Raphael Mendes: 11 seroenen cacao en huiden.
• Willem Samont en Sara Obbe van der Valk: 5 oxhoofden lamoensop.
• Mozes Pensoa en Lopes Dias: 16 en 6 seroenen cacao.
• Jan Luls en Hermanus Bosch: 1846 pond suiker en 19 kisten Tobago-tabak.
• Bergh’s Zonen en Asia Bergh: 1387 pond suiker en 10 seroenen cacao.
• Johan Stuijling & Zonen (uit Bunschoten): 72.654 pond bruine suiker uit Santo Domingo en 270 stuks huiden uit Caragz.
• Frederick Berewout (edele heer): 73.435 pond Rio de la Hacha-hout.
• Herman Berewout: 3164 pond Eilandse Cathoen (textiel).
• Thomas Meijn: 3543 pond Eilandse Cathoen.
• Jesurun L. Morday de Crasto en Aron Caserun: 2582 pond en 20 vaten koffiebonen uit Mohon.
• Ian Buijs Egbertszoon: 426 pond seroenen cacao.
• Mozes R. da Costa: 612 pond en 4 vaten koffiebonen.
• Pasquaal de Limea en Aron de Chaves: 1 serven cacao* (kleine hoeveelheid cacao).
• Mendes da Costa (voor eigen risico): 7095 pond koffiebonen en 51 vaten suiker.
• Cornelis Breker en Willem Stoel: 928 pond en 5 pakken koffiebonen.
• Nicolaas Breker: 250 pond en 2 zakken koffiebonen.
• Abel Visser en Jan van Wessum: pamoensop.
• J. W. V. Helsdijk en Bartholomeus Basuijn: 312 pond indigo en broeken.
• Van der Heide & Comp.: 308 pond indigo.
• Nicolaas Houtschild & Zoon en Willem Stoel: 822 pond seroenen cacao.
• Jetackes: 338 pond pamoensop en 2488 pond en 120 stuks huiden uit Caragz.

* Lamoensop, pamoensop, seroenen cacao en Cathoen zijn oude benamingen voor producten die tegenwoordig niet meer gangbaar zijn. Lamoensop en pamoensop waren likeuren, seroenen cacao verwijst naar cacaobonen in een bepaalde verpakking, en Cathoen was waarschijnlijk een textielsoort.

Op 14 juli 1777 schrijven J. vander Mandere, Huijbregt de Haze en Bomme aan de Kamer van de West-Indische Compagnie in Amsterdam en Middelburg over twee onderwerpen:

• Een wisselbrief van Commandeur P. van Schuijlenburch ter waarde van ƒ350, getrokken op Hermanus Smit, is niet bij hen ingediend. Als er geen bezwaren zijn, mogen de ontvangers deze betalen.
• Een tweede wisselbrief van ƒ88, afkomstig van Jan Koolhof uit Amsterdam, moet ook worden geëerd, tenzij er redenen zijn om dat niet te doen.

Daarnaast gaat het over weggelopen slaven in Spaanse gebieden. Het voorstel is:

• Als het Spaanse hof niet akkoord gaat met directe teruggave van slaven (tegen betaling van de kosten), dan een overeenkomst sluiten om slaven terug te kopen voor ƒ50 of ƒ100 per persoon, exclusief extra kosten.
• Door de prijs hoog te zetten, hopen ze dat plantage-eigenaren liever nieuwe slaven kopen in plaats van weggelopen slaven terug te halen. Dit zou weglopen zelfs aanmoedigen, omdat de Spanjaarden dan geneigd zijn de slaven te houden.

Op 21 juli 1777 melden ze dat het schip De Willem, onder leiding van schipper Egbert Zouw, rond half september 1777 klaar zal zijn om goederen voor de kust van Afrika te vervoeren. De exacte vertrekdatum volgt later. Ze verontschuldigen zich dat ze eerder geen details konden geven, omdat de overeenkomst met de reders pas op 19 juli 1777 was afgesloten.

Op 28 maart 1786 in Rio Demerary namen de heren F.C. Chanquion en J. van Baerle, als commissarissen, de ondertrouw (officiële aankondiging van een huwelijk) af van twee hoofdpersonen:

• Carel Freederick Eerlich, een 24-jarige man uit Dresden (Duitsland), lid van de Lutherse kerk, woonachtig in Essequebo.
• Anna Coms Roose, een minderjarige vrouw uit Rio Essequebo, ook van de Lutherse kerk. Zij werd bijgestaan door haar voogd (wettelijk vertegenwoordiger), Hermanus Smit. Deze was aangesteld door haar overleden vader, Johannes Roose, volgens een testament van 11 maart 1782.

Het stel verklaarde met elkaar te willen trouwen en vroeg om de gebruikelijke huwelijksprocedure. De secretaris kreeg opdracht om de officiële aankondiging op het juiste moment en de juiste plek te doen. Aanwezig waren ook:

• Rebecca Letts,
• James Spoor,
• Benjamin Lankes (als getuigen/aanwezigen),
• Anthoni Hoijel (als assistent van de secretaris).

In een testament uit 19 maart 1758 in Paramaribo legden George Curtius en Elisabeth Geertruysmit (ook wel Elisabeth Geertruys Smit) hun laatste wensen vast:

• Als Elisabeth overlijdt, erft haar man George Curtius al haar bezittingen zolang hij leeft. Daarna gaan de bezittingen naar hun kinderen, volgens de wettelijke regels voor erfgenamen.
• Als Elisabeth geen kinderen achterlaat, erft haar moeder, Engelina Maria Geelmuijden (weduwe van Hermanus Smit), het deel dat ouders normaal gesproken van hun kinderen erven.
• George Curtius wordt aangesteld als de uitvoerder van het testament. Hij krijgt alle bevoegdheden die een uitvoerder volgens de wet mag hebben, inclusief het recht om iemand anders aan te wijzen als dat nodig is.
• De Weeskamer (de instantie die wezen en nalatenschappen zonder erfgenamen beheert), zowel in Paramaribo als in Nederland, wordt uitgesloten van de nalatenschap. Elisabeth en George bedanken hen voor hun mogelijke inzet, maar willen niet dat zij zich met de erfenis bemoeien.

Elisabeth en George bevestigen dat dit hun officiële, laatste wil is. Ze vragen dat hun wensen precies worden uitgevoerd, ook als niet alle juridische formaliteiten zijn gevolgd. Het testament is door hen eigenhandig ondertekend.

Johanna Henrietta du Bruijel, gescheiden van Jacobus Johannes Eberhard, verklaarde op 7 mei 1760 in Paramaribo (toen nog Surinaam Rivieren en Districten genoemd) voor notaris Pieter Berkhoff en getuigen dat zij Engelina Maria Geelvinck, weduwe van Hermanus Smit uit Leerdam, machtigde om voor haar te handelen. De opdracht was specifiek:

• Zorgen voor Jan Gerard van Echten, de 12-jarige zoon van Johannes van Bergen en Anna Maria de Loeff.
• Het kind zo snel mogelijk naar Nederland sturen, waar Geelvinck hem zou opvangen.
• Zorgen voor kleding, eten, drinken, onderdak en eventueel een goede school.
• Betalen voor zijn opleiding, afhankelijk van zijn aanleg en capaciteiten (verwezen wordt naar artikelen 288, 382 en 386 uit een ongenoemd document).

Du Bruijel beloofde hiervoor jaarlijks 600 gulden te betalen, zonder enige voorbehoud of uitzondering. Ze zette haar hele vermogen in als waarborg en onderwierp zich aan alle Nederlandse rechtbanken. De reden voor deze regeling was haar "zuivere liefde en genegenheid" voor Jan Gerard, zodat hij zich in "eer en wetenschap" kon ontwikkelen. Dit gebeurde met instemming van zijn grootouders, Johannes van Bergen en Anna Maria de Loeff.

Op 4 februari 1738 maakte J. Pieter Teijler van der Hulst, koopman uit Haarlem, een officiële volkmachtiging op in Akersloot. Hierin benoemde hij John Worster, een koopman uit Londen, als zijn wettige vertegenwoordiger.

Teijler van der Hulst gaf Worster de opdracht om namens hem geld op te eisen en te innnen van:

• Isaac Kuyck van Mierop & zoon, kooplieden uit Londen, en
• alle andere personen die hem geld schuldig waren.

Het ging om een bedrag van £ 62, 12 shilling en 9 pence sterling (omgerekend 34 shilling en 11 pence Vlaams per pond sterling), afkomstig van een wisselbrief die op 30 augustus 1737 in Londen was opgesteld. Deze wissel was eerst geaccepteerd door Hermanus Smit in Amsterdam, maar na niet-betaling was deze onder protest teruggekeerd naar de afzender. Daarna was de wissel opnieuw geprotesteerd wegens niet-terugbetaling.

Worster kreeg volmacht om:

• alle nodige juridische stappen te ondernemen om het geld te innnen,
• kwijtingen en ontvangstbewijzen te tekenen,
• Teijler van der Hulst te vertegenwoordigen voor rechters, ambtenaren of rechtbanken,
• zaken te verdedigen, te beantwoorden en af te handelen,
• eventueel een vervanger aan te wijzen.

Teijler van der Hulst bevestigde dat alles wat Worster of diens vervanger in deze zaak deed, geldig en bindend was. Het document werd ondertekend en verzegeld in Haarlem op 14 februari 1738 (nieuwe stijl), in aanwezigheid van de notaris en getuigen C. Cuijper, G. Braband en W. Baart.

In deze historische documenten worden verschillende juridische conflicten beschreven, vooral over wissels (een soort betaalopdrachten), borgtochten (financiële garanties) en procuraties (volmachten). Hier een overzicht van de zaken:

• Philip Abraham van Halle heeft een conflict met Bernard van der Goift over een niet-betaalde wissel.
• Pieter Gudebom doet een wisselprotest (officiële klacht over niet-betaling) tegen Roeloff Boot.
• Pieter van Alphen heeft een geschil met Christian Gottlieb Fredrik over een wissel.
• Pieter Gudebom doet opnieuw een wisselprotest, nu tegen Jan Grasper.
• Pierre Bapt. Jangerand staat borg voor Amos Russel.
• Philippe Couthner geeft Theodore Jacobsen een volmacht (procuratie).
• Pieter Roeters krijgt volmacht van Isaac van Alerdelft.
• Simon Petrus Duhlgq vervangt (substitutie) Christian van Booneval en Hendrik Meelingh.
• Simon Tijling krijgt volmacht van John Edwards.
• Simon Petrus Suhl staat borg voor P.H., de voogd van Sama van Isaac Franco Mendess.
• Para de Pinto (weduwe van Isaac de Meza) geeft volmacht aan Manuel Mendes Floris Junior voor een zaak tegen Frarus Pereira.
• Sara de Pinto en Abraham de Isaac de Meza doen twee keer een procuratie tegen Francis Pereira.
• Thomas Wilhison heeft een conflict met Hermanus Smit over een wissel.
• Theodore Pasalaigue en Jean Condere hebben een wisselprotest.
• Thomas en Adrian Hope hebben ook een conflict met Hermanus Smit over een wissel.
• Theodore Vignon en Balthazar Jurgen Arven sluiten een overeenkomst (contract) over een schuld van 7000 gulden (referentienummers: 2299, 2339, 2340, 2385, 2395, 2396, 2405, 2266, 2273, 2332, 2359, 2392, 2393, 2394, 2263, 2269, 2284, 2345).
• David van Salmnel en zoon doen een wisselprotest tegen Volkert van Sever.
• Duif Muttheus de Neufville heeft een conflict met Hermanus Smit over een wissel.
• William Wilde krijgt volmacht van George Clifford en zijn zonen.
• Pieter Raak en Gerard Pauw hebben een wisselprotest.
• Hendrik van Couwenhoven en zonen doen een wisselprotest tegen Hermanus Smit.
• Moes Pemir de Suvsa krijgt volmacht voor een zaak tegen Fnnuis Sekeiva.
• Willem Poll heeft een conflict met Bernard van der Grist over een wissel.
• Marcellus Broen en zoon doen een assignatieprotest (officiële klacht over niet-overdracht van een vordering) tegen Jan Seph. Schaap en tegen Joan Bapt. van Molzen en Lamb. Shijm.
• Juran en zoon en Gilles Clermont hebben een wisselprotest.
• Willem Roek en zijn vrouw, dochter van Cornelis van Rakeren, hebben een overeenkomst (obligatie) voor 600 gulden.
• Willem Moliver heeft een conflict met Gilles Clermont over een wissel.
• John Grepn krijgt volmacht van Charles van Notten.
• Hendrik van den Eikhout heeft een geschil (nunnatie, een soort dagvaarding) met Steph. Schaap.
• Hendrik van Couwenhoven en zonen doen een wisselprotest tegen Francis Porgh, die de insolvente (failliete) boedel van Hermanus Smit beheert.
• Jan van Vollenhoven en zoon hebben een conflict met Claas en Claas Louwe over een wissel.
• Abraham Beek heeft een wisselprotest tegen Lodewijk Blooij.
• Willem Clermont en Joh. Christian Sparchach sluiten een contract op 10 november (referentienummers: 2267, 2287, 2288, 2289, 2295, 2298, 2302, 2304, 2305, 2307, 2310, 2318, 2321, 2343, 2348, 2354, 1203, 2384, 2408).

Op 19 maart 1748 kwamen Hendrik Kemper, Willem Boeken en Paulus Pelt bij notaris Daniel van den Brink in Amsterdam. Zij waren de executeurs en voogden over de erfenis van de overleden Boudewyn Smit en beheerden de zaken voor diens minderjarige kinderen, waaronder Hermanus Smit. Zij gaven Hermanus Smit de speciale opdracht om:

• de gezamenlijke of aparte rekeningen te controleren en te beheren;
• een huis genaamd Het Keyserspadt aan het Boomsloot in Amsterdam te verhuren, inclusief kamers en kelders;
• huurcontracten op te stellen en te ondertekenen;
• achterstallige en toekomstige huurpenningen te innnen;
• ontvangen bedragen netjes te verantwoorden en kwijtingen te geven;
• weigerachtige huurders via juridische stappen tot betaling te dwingen;
• indien nodig beslag te laten leggen op hun bezittingen.

Op 20 juli 1747 legde de notaris Daniel van den Brink in Amsterdam een verklaring vast op verzoek van koopman Jacob Laswood, ook uit Amsterdam. Laswood vroeg aan koopman Jochem Matthys Smitt om een officiële aanvaarding (betalingsbelofte) van een wisselbrief (een soort betaalopdracht). Smitt reageerde schriftelijk op het verzoek: - Hij zag dat de wisselbrief gescheurd was, van boven tot onder. - Op de achterkant stonden meerdere namen ingevuld, maar niet volledig (in blanco). - Volgens hem was dit geen geldige wisselbrief, vooral omdat het in die tijd gevaarlijk was op zee door piraten (kapers). - Hij wist niet in wiens handen het gescheurde papier allemaal was geweest. - Toch beloofde hij de brief te accepteren (te betalen) als Laswood (de huidige houder) garandeerde dat de brief echt was en bij hem hoorde. Omdat Smitt de brief niet direct accepteerde, maakte de notaris een officiële protestverklaring (protest van non-acceptatie). Dit betekende dat Laswood later de kosten, schade en rente kon terugvorderen, volgens de wisselregels van toen. De verklaring werd opgesteld in Amsterdam, in aanwezigheid van de getuigen Jacob Willmet en Jacob Hijleman.

Op 1728 bevestigde Jan van Dijk, notaris in Haarlem, in aanwezigheid van getuigen dat de executeurs van het testament van Juffrouw Anna Margareta Groot Harmen een bedrag van 29.000 gulden hadden uitgekeerd aan de in het testament genoemde erfgenamen (legatarissen). De executeurs verklaarden hiermee dat zowel Willem Boeken (in zijn hoedanigheid als executeur) als de erfenis van Willem Meijerus volledig waren voldaan. Zij beloofden dat er geen verdere claims of eisen meer zouden worden ingediend en dat zij Willem Boeken en de erven van Willem Meijerus hiervoor zou beschermen tegen eventuele toekomstige vorderingen. Daarnaast verklaarden de executeurs dat de heren Boudewijn Smit, Hendrick Kemper en Jan Hennings – die op 2 juni 1722 als borg hadden opgetreden voor de betaling van de 29.000 gulden bij de schepenen (rechters) van Haarlem – hiermee waren ontslagen van hun borgstelling. Deze borgtocht zou officieel worden doorgehaald uit de registers van de stad Haarlem, na inlevering van dit document. Er werd ook toestemming gegeven om een of meerdere afschriften van deze akte te maken. De akte werd ondertekend in Haarlem, in aanwezigheid van de getuigen Jacob Clout en Benjamin Meijer. Onder de ondertekenaars waren verder:

• Frans Groot Harme
• Pieter van der Windt
• Jacob Eloud Meijer
• B. Aalst de Bruijn

De akte werd uiteindelijk gepubliceerd op 22 oktober 1738.

Op 21 oktober 1738 verscheen in Haarlem voor notaris Aalst de Bruijn – die werkte voor het Hof van Holland – de heren Francois Grootharmen en Pieter van der Windt, beiden bekend bij de notaris. Zij traden op als executeurs (uitvoerders) van het testament (laatste wil) van de overleden Anna Margareta Grootharmen (vrouw van Willem Meijerus), en als voogden (verzorgers) voor haar minderjarige erfgenamen (personen die geld of spullen kregen). Dit was vastgelegd in haar testament van 9 januari 1721, opgemaakt door notaris Jan van Dijk. De heren verklaarden het volgende:

• Anna Margareta Grootharmen had in haar testament haar man Willem Meijerus aangewezen als enige erfgenaam (de enige die alles erft), maar met voorwaarden:
  • Na zijn dood moesten de volgende bedragen worden uitgekeerd:
    • Aan haar neven Nicolaas Broense en Arent Broense: elk 10.000 gulden (totaal 20.000 gulden).
    • Aan haar broer Francois Grootharmen: 8.000 gulden.
    • Aan de Lutherse gemeente in de Witte Heerestraat in Haarlem: 1.000 gulden.
  • Totaal te betalen na Willem Meijerus’ dood: 29.000 gulden.
  • Direct na haar dood moest Willem Meijerus de volgende spullen geven:
    • Aan Margrietje Meijerus (zijn zus, vrouw van Boudewijn Smit in Amsterdam): een paar orlietten (sieraden voor aan de mouw) en een mof (bonten handschoen/mantelaccessoire).
    • Aan Nicolaas Broense, Arent Broense en Catharina Grootharmen (haar zus, vrouw van Gerret Swaart): kleding van linnen, wol en andere stoffen die bij haar kleding en sieraden hoorden.
• Willem Meijerus had op 26 maart 1722 – weer bij notaris Jan van Dijk – officieel aangegeven dat hij akkoord ging met de voorwaarden. Hij gaf de executeurs de genoemde kleding en sieraden voor de erfgenamen. Ook beloofde hij op 2 juni 1722 voor de schepenen (rechters) van Haarlem dat hij na zijn dood de 29.000 gulden zou betalen.
• Toen Willem Meijerus op 19 september 1738 stierf, werd Willem Boeken (zijn neef) de enige erfgenaam, volgens het testament van Willem Meijerus van 20 augustus [jaar ontbreekt].

Op 18 maart 1656 ’s middags rond 1 uur verscheen voor Albertus Jolle, een notaris erkend door het Hof van Holland in Amsterdam, het echtpaar:

• Meester Jan Boudewijn Smit en
• Anna Maria Vorckeefte.

Zij waren gezond, helder van geest en wilden een nieuw testament opstellen, waarmee alle eerdere versies kwamen te vervallen. Belangrijkste punten:

• De langstlevende erft alles van de eerststervende, inclusief bezittingen, schulden, aandelen en rechten.
• Als er kinderen zijn uit dit huwelijk bij het overlijden van de eerste ouder:
  • De langstlevende moet de kinderen opvoeden tot hun 23e (mondigheid) of huwelijk.
  • De langstlevende mag zelf bepalen hoe de kinderen financieel ondersteund worden (bijv. uithuwelijken).
  • Deze opvoeding en financiële steun vervangt het verplichte erfdeel (legitieme portie) van de kinderen.
  • De langstlevende hoeft geen financiële zekerheid (borgstelling) te geven voor dit geld, maar moet wel bewijs leveren aan twee door de overleden ouder gekozen mannelijke familieleden.
• Als Jan Boudewijn Smit als eerste sterft zonder kinderen en zijn moeder nog leeft, erft zij wel haar legitieme portie.
• De langstlevende wordt automatisch voogd over de kinderen en beheerder van hun erfenis, met het recht om goederen te verkopen of te vervangen.
• Zij beloven dit testament te respecteren en bevestigen dat het hun laatste wil is, na voorlezing door notaris Klaasen.

Het echtpaar vraagt de weesmeesters van Amsterdam (en andere relevante instanties) dit testament uit te voeren.

Op 3 juni 1722 verscheen Willem Maijerns, een koopman uit Haarlem, voor notaris Jan van Dijk. Hij verklaarde het volgende:

• Boudewijn Smit, Hendrik Kemper en Jan Henninghs hadden zich op 21 mei 1723 borg gesteld voor Willem Maijerns bij de schepenen van Haarlem. Zij garandeerden de betaling van 29.000 gulden, het bedrag dat Willem Maijerns volgens het testament van zijn overleden vrouw, Anna Margaretha Grootharmen, moest uitkeren aan de erfgenamen.
• Willem Maijerns beloofde nu als tegenborg (extra garantie) op te treden voor de drie heren. Hij zou hen en hun erfgenamen beschermen tegen eventuele claims, schade of problemen die voortkwamen uit hun borgstelling.
• Als een van de drie borgstellers zou overlijden, moest binnen 3 maanden een nieuwe borg worden gevonden. De erfgenamen van de overledene zouden dan vrijgesteld worden van de borgplicht.
• Als extra zekerheid voor de erfgenamen beloofde Willem Maijerns om gedurende 7 jaar jaarlijks 3.000 gulden te storten bij de Weeskamer (een instelling voor wezen en erfzaken) van Haarlem.

Willem Maijerns verbond zich met zijn persoon en bezittingen aan deze afspraken. De akte werd opgesteld in aanwezigheid van de getuigen Gerrit van Grie en Adriaen van Eijk.

In 1710 stuurde een groep christenen uit Batavia (het huidige Jakarta) een brief naar de leiding van de Nederlandse Republiek. Hierin vermeldden ze de namen van 28 mensen die als zendelingen of bezoekers waren uitgezonden, waaronder:

• Gerrit van Bal,
• Maximiliaan Craawinkel,
• Boudewijn van Eijk,
• Jacob Blondeel,
• Harmanus Lenegra,
• Jacob Ondermark,
• Jacob Harx Kraak,
• Jan Claassen van Ln,
• Jan Brouwer,
• Jan van den Oever.

Een deel van deze groep, zoals Harmanus Lenegra, Matthijs Smit en Cornelis Faas, keerde terug naar Nederland. De schrijvers vroegen de leiding om bescherming en steun voor de gemeenschappen van "de levende God". Ze benadrukten dat de leiders niet alleen rechtvaardigheid moesten handhaven en aardse zegen mochten verdelen, maar ook als "schilden der aarde" moesten optreden – mensen die God eerden. De brief haalde een bijbeltekst aan uit Maleachi 3:10, waarin God belooft overvloedige zegen te geven als het volk zijn tienden (een soort belasting voor de kerk) betaalt. De schrijvers hoopten dat de leiders, net als hun voorouders, naar God zouden luisteren. Dan zou Hij het land zegenen, zodat andere volken Nederland benijdden om zijn welvaart. De brief was ondertekend door de predikanten en ouderlingen van de Batavse Kerkenraad, namens alle gemeenteleden. De belangrijkste ondertekenaars waren:

• Jan Sartorius (als ordinaris predikant),
• Drases Jan Hierenga,
• H. A. Epis,
• H. Wildelandt.

De afzenders noemden zichzelf "gehoorzame, willige en geringere onderdanen" en baden voor een langdurige zegen over de Nederlandse leiding. De brief was gedateerd op 20 oktober 1710.