Transcripties » Recent gemaakte samenvattingen van herkende teksten

Een meisje genaamd Lea uit de Kaap is het slachtoffer geworden van een gewelddadige verkrachting. De dader heeft haar tegen haar wil de bosjes in gesleept. Hij trok haar benen uit elkaar en dwong zich aan haar op, ondanks haar geschreeuw van pijn. De verwondingen waren ernstig, met bloedingen en beschadigingen aan haar onderlichaam. Dit wordt bevestigd door een verklaring van chirurg Jan Cats, die als bijlage A is toegevoegd.

Dit is een aanklacht in een rechtszaak voor Hendrik Swellengrebel, president van de Raad van Justitie in het bestuur. De aanklager is de landdrost Pieter Lourensz, die optreedt als officiële aanklager tegen Fortuijn van Bengalen, een slaaf van burger Bernhardus van Billion. Fortuijn wordt beschuldigd van verkrachting van een slavenmeisje genaamd Lea van de Kaap, die tussen de 8 en 9 jaar oud was en eigendom was van landbouwer Pieter Venter. Er wordt de doodstraf geëist.

Op 31 juli 1738 werd in het kasteel De Goede Hoop een vonnis uitgesproken. Dit werd uitgevoerd op 2 augustus 1738. Het document werd ondertekend door:

• Hendrik Swellengrebel
• I.P. Rhenius
• N. Heyning
• Cl. Brand
• J. Moller
• R. Tulbagh
• M. Bergh
• P.R. de Savoije
• Hendrik Oostwald Eksteen
• H.I. Prehn
• P.A. Cloppenburg

Het document werd officieel gemaakt door secretaris J. de Grandpreez en de uitvoering werd goedgekeurd door D.W.D. Henghel. De veroordeelde zou worden overgelaten aan de vogels en de elementen, en moest ook de gerechtskosten betalen.

De raad van justitie in Kaap de Goede Hoop heeft het vonnis gelezen dat Johannes Needer, die tijdelijk werkte als fiscaal, had opgesteld tegen de gevangene. In naam van de Staten-Generaal van de Nederlandse Republiek hebben ze de gevangene Porfet uit Batavia veroordeeld tot de dood door ophanging. De executie zou plaatsvinden op het gerechtsplein, waarbij de veroordeelde een schapenvacht en de moordpriem waarmee hij was gepakt boven zijn hoofd moest dragen. Na zijn dood zou zijn lichaam naar de galg buiten de stad worden gesleept en daar blijven hangen tot het zou vergaan.

Porfet van Batavia, een 36-jarige slaaf van burger Evert Colijn, bekende vrijwillig zonder dwang het volgende:

• Hij was ruim 4 maanden geleden weggelopen van zijn eigenaar's plaats achter de Kloof
• Hij verstopte zich achter de Tafelberg
• Na ongeveer 3 maanden alleen te zijn geweest, ontmoette hij een andere weggelopen slaaf genaamd Onton, die eigendom was van een vrije zwarte persoon
• Samen braken ze 's nachts in bij de tuin van burger Jacob van der Mist in de Tafel Vallei
• Ze stalen twee schapen uit de veekraal
• Ze slachtten en vilden de schapen achter de kraal
• Ze lieten de ingewanden en vellen achter
• Ze brachten het vlees naar hun schuilplaats achter de Tafelberg
• Daar aten ze samen het vlees op

De verdachte ging op 1 juli van dat jaar vanuit zijn meestershuis in Stellenbosch hout halen in het veld. Bij de houten brug, niet ver van Stellenbosch, trof hij een slavenmeisje aan genaamd Lea van de Kaap. Ze was tussen de 8 en 9 jaar oud en hoorde bij landbouwer Pieter Venter. Het meisje was bezig de paarden van haar meester weg te houden van het korenveld van landbouwer Jan Coetse. De verdachte zei tegen haar dat ze met hem mee moest gaan in de bosjes om bij hem te slapen. Het onschuldige meisje weigerde dit ongepaste verzoek.

De chirurg Ian Cats verklaart op verzoek van landdrost Pieter Lourensz dat hij op 4 juli een slavenmeisje genaamd Lea heeft onderzocht. Het meisje was eigendom van Pieter Venter. Haar kleren waren erg bebloed door verwondingen aan haar onderlichaam. Bij een tweede onderzoek op 5 juli in het huis van Venter, in aanwezigheid van de landdrost en heemraden, stelde de chirurg vast dat ze verwondingen had die nog steeds bloedden bij aanraking.

De rechters kregen een melding toen het schip Beukensteijn voor anker lag. De melding kwam van de onderkoopman omdat de schipper ziek in bed lag. Er was een marineofficier in de boeien geslagen. In de maand februari had deze een bootsman verwond met een mes. Ze hadden de dader nog niet kunnen straffen omdat hij ziek was geweest sinds hij in voorarrest zat. Ze hadden hierover alleen een verklaring van de onderarts van het schip en van hoofdarts Bonte Koe van het schip Polaenen, die de gewonde bootsman hadden behandeld.

De slaaf Julij van Nias, die eigendom was van burger Jan Colijn, heeft een bekentenis afgelegd voor de Raad van Justitie van het kasteel in Kaap de Goede Hoop. De bekentenis werd afgenomen door koopman Pr. Johannes Needer, die tijdelijk als aanklager werkte.

Julij vertelde dat hij samen met 3 andere slaven van zijn eigenaar (Alexander, Baatjoe en Moses) was weggelopen van de plaats Constantia. Alexander had een mes bij zich en Baatjoe een speer.

De groep hield zich ongeveer 1 maand schuil in de omgeving. Ze stalen regelmatig 's nachts groente uit de tuin van Colijn. Dit deden ze zowel voor als na hun vlucht. Ook hadden ze 2 kippen en 2 eenden van hun eigenaar meegenomen.

Op een ochtend maakte Julij een vuur, waarop Moses dacht dat Julij hen wilde verraden.

De slaaf Jan Swart verscheen voor rechters van de Raad van Justitie in Kaap de Goede Hoop. Op 6 juni 1738 werd zijn eerder afgelegde bekentenis aan hem voorgelezen. Hij bevestigde dat alles klopte en wilde niets toevoegen of weghalen. Dit gebeurde in het Nederlands, wat hij redelijk goed sprak en begreep. De commissarissen Cornelis Celders en Herman Cloppenburg waren hierbij aanwezig als leden van de raad. De secretaris J.S. Jacob de Grand ondertekende het document samen met de beklaagde en de commissarissen.

• Cornelis Celders en Am. Cloppenburg, leden van de Raad van Justitie
• N.J. de Grandpreez, die als secretaris de notulen ondertekende

De slaaf Jantje vluchtte 's nachts. De overige slaven splitsten zich op. Een van hen werd uiteindelijk in de duinen gevangen genomen door het volk van de vrije zwarte man Cobus Hendrix.

Uit de bekentenis van een derde persoon blijkt dat hij eerder met de slaven Alexander, Baatjoe en Moses 's nachts wegliep van de boerderij Constantia. Alexander had een stok bij zich en Baatjoe een speer. Ze namen twee kippen en twee eenden mee van hun eigenaar.

Ze bleven ongeveer een maand in die omgeving en stalen 's nachts groenten uit de tuin van hun eigenaar. Op een ochtend, toen één van hen vuur maakte, stak de slaaf Moses hem met een mes in zijn schouder omdat Moses dacht dat hij hen zou verraden. De anderen vluchtten weg en lieten hem gewond achter. Hij kroop toen naar de tuin van zijn eigenaar.

Een slavin uit Macasser verliet meer dan 2 jaar geleden haar werk als dienstmeid. Ze verbleef bij Constantia, waar ze regelmatig vee naar de Kaap bracht en dit aan onbekende vrije burgers verkocht. Met het verdiende geld kocht ze brood. Later werd ze in die omgeving vastgehouden door Juli, een slaaf van burger Pieter Heufke. Juli bracht haar enige tijd geleden naar een groep weggelopen slaven van Heufke, die zich tussen de palmbomen bij zijn landgoed schuilhielden. De tweede dag na haar aankomst bij deze jongens werden 's nachts een slaaf genaamd Abraham en een slavin genaamd Susanna doodgeschoten. De rest van de groep ging daarna terug naar het landgoed van Heufke, waar ze werden opgepakt. De slavin vertelde Heufke dat haar meesteres haar vanuit de Kaap had gestuurd om arbeidsloon te innen. Heufke stuurde haar daarom terug naar haar meesteres.

De tekst beschrijft een officieel document waarin drie gevangenen hun misdaden hebben bekend. De eerste gevangene is Sara van Maccasser. De gevangenen hadden hun dienst bij hun lijfheren (grondbezitters) verlaten en vormden gewapende groepen die de bewoners van het platteland terroriseerden. De bevolking moest dag en nacht waakzaam zijn tegen deze groepen die:

• Moorden pleegden
• Brand stichtten
• Roofden
• Stalen
• Andere misdaden begingen

Het document vermeldt dat zulke criminele groepen al vaker problemen hadden veroorzaakt en dat dit bij de autoriteiten bekend was.

Op 15 juli 1738 legde Sanna van ternaten, een slavin van landbouwer Pieter Venter, een verklaring af voor secretaris Josephus de Grandpreez van de Raad van Justitie van het kasteel in Kaap de Goede Hoop. Ze deed dit op verzoek van landdrost Pieter Lourens.

Ze vertelde dat ongeveer 10 tot 12 dagen eerder haar dochtertje Lea, die gewoonlijk de paarden verzorgde op en rond haar eigenaar's boerderij in Stellenbosch, niet op de gebruikelijke tijd was teruggekomen. Bij zonsondergang ging ze haar dochter zoeken in het veld. Bij een houten brug hoorde ze haar dochter schreeuwen vanuit een bosje bij de rivier. Daar vond ze haar dochter op de grond, met haar kleding helemaal bebloed.

De rechtbank behandelde de volgende zaken:

• Een proces tegen de slaaf Alexander met bijbehorende bekentenissen en documenten waarop het vonnis is geveld.
• Een zaak aangespannen door Johannes Needer tegen landbouwer Jacobus Pienaar.
• Een aanklacht tegen de slavin Sara van Maccasser en andere slaven, met bijbehorende documenten.
• Een verzoek om recht te spreken tegen soldaat Otto Frolich, inclusief zijn bekentenis en andere bewijsstukken.

De slavin Lea van de Caab, tussen 8 en 9 jaar oud en eigendom van landbouwer Pieter Venters, heeft een verklaring gegeven aan landdrost Pieter Lourens. Ze vertelde dat ze bij de boerderij in Stellenbosch paarden aan het hoeden was. Ze moest de paarden weghouden van het koren van landbouwer Jan Coetse. Een slaaf genaamd Fortuijn, die bij zadelmaker Bernardus van Biljon hoorde, kwam naar haar toe. Hij zei dat ze met hem mee moest gaan in de bosjes om met hem te slapen. Toen ze niet wilde, heeft hij haar tegen haar wil het bos in gesleept. Hij heeft haar op haar rug gegooid terwijl ze zo hard mogelijk schreeuwde.

Titus en Januarij werden met geweren aangetroffen in de palmbomen samen met Van der Spuij en Sara. Op een avond, terwijl zij zich nog in de palmbomen bevonden, werden ze benaderd door 3 Europeanen. Bij het zien van deze Europeanen vluchtten ze alle kanten op. De Europeanen schoten toen de slaaf Abram en de slavin Susana dood. De nacht erna werd op dezelfde plek de slaaf Jantje gedood. De overgeblevenen verspreidden zich. De bekennende persoon rende alleen de duinen in waar hij werd gevangen door het volk van de vrije zwarte man Hendriksz.

Deze bekentenis werd afgelegd in Kaap de Goede Hoop op 4 juni 1738 voor de raadsleden Christoffel Brand en Abraham Cloppenburg, die samen met de bekennende persoon en de secretaris deze verklaring hebben ondertekend.

De slavin Sara heeft bekend dat ze door haar meesteres was gestuurd om geld te zoeken voor het vervoer van goederen (koelij geld). Dit vertelde ze aan Heufke Confar toen ze werd gepakt. Hij stuurde haar terug naar haar meesteres, waarna ze werd opgehaald. Ze heeft deze bekentenis afgelegd in Kaap de Goede Hoop op 4 juni 1738, voor de raadsleden Christoffel Brand en Abraham Cloppenburg. Zij hebben, samen met de secretaris, het document ondertekend. Toen Sara later voor de rechters verscheen en haar bekentenis werd voorgelezen, bevestigde ze dat alles klopte en dat er niets aan toegevoegd of verwijderd hoefde te worden.

Ongeveer 3 maanden geleden in de nacht heeft een groep slaven hun verblijfplaats verlaten. Het ging om de volgende slaven van burger Pieter Heufke:

• Titus (die hun leider was)
• Cupido
• Abraham
• Januari
• Jacob
• Jantje
• Susanna (een slavin)

Ze waren bewapend met speren en stokken. Ze wilden naar een plek genaamd Ruijtershoek achter de Steenbergen. Eerst verbleven ze in de palmboomplantage achter hun verblijfplaats. Daar aten ze groente die ze stalen uit de tuin van hun meester en andere tuinen in de buurt. De slavin Sara kwam bij hen in de palmboomplantage.

Op een avond kwamen er 3 Europeanen naar de palmboomplantage. Toen de slaven hen zagen, vluchtten ze alle kanten op. De Europeanen schoten de slaaf Abraham en slavin Susanna dood.

Tussen 10 oktober en 18 oktober vonden er verschillende handelsactiviteiten plaats:

• De makelaars van koning Simavansie brachten slaven te koop:
  • 1 mannelijke slaaf
  • 3 slavinnen
• Als betaling voor de slaven werd gegeven:
  • 6 geweren
  • 40 stuks Cheronse stoffen
  • 18 pond buskruit
  • 2½ brede blauwe Guinese stoffen
  • 8 musketkogels
• Als geschenk werd ontvangen van de koning:
  • 55 vuurstenen voor geweren
  • Ganzen
  • Een wild varken
• Verdere handelswaar die werd verhandeld:
  • 100 pond zeep
  • 110 zilveren gebleekte kust zeildoeken
  • Diverse stoffen en dekens
  • Tabak
  • Patates
  • Bananen
  • Kippen
  • Eieren
  • Melk

Deze monsterrol (bemanningslijst) beschrijft de bemanning, militairen en passagiers van het retourschip genaamd Vrijburgh op 1 juli 1697. De lijst is opgesteld in aanwezigheid van fiscaal Joan Blesius, Willem Corssenaar en Jan Brommert.

Belangrijke passagiers waren:

• Christoffel Schreuder met zijn dochter Maria Schreuder
• Maria Lispencier, vrouw van meester Ian Lispencier, met hun drie zonen Constantijn, Pieter en Bartel
• Caat, slavin van meester Lispencier
• Don Tafael d'Hoa, infanterie-kapitein
• Don Pedro de Belmonte Philippo Severo, dienaar

De belangrijkste bemanningsleden waren:

• Schipper Marinus Verhulst uit Goes
• Boekhouder Willem Cornelisz Mol uit Batavia
• Eerste stuurman Gillis Netens uit Amsterdam
• Tweede stuurman Marten van der Vijser uit Amsterdam
• Opperzeilmaker Noach van Arck uit Middelburg
• Opperchirurgijn Jacob Ternouwt uit Middelburg

De volgende personen hebben toestemming gekregen om slaven mee te nemen naar Nederland, nadat ze de vervoerskosten hebben betaald:

• Arnoldus Muijkens, voormalig directeur in Bengalen, voor een voedster: 180 gulden
• Hendrik van Beutenhem, vice-commandeur, voor een jongen en een meisje: 450 gulden
• Gravia, schout bij nacht, voor een jongen: 270 gulden
• Voor de slavin van Susanna Bessels: 80 gulden

Totaalbedrag: 1080 gulden

Ook kreeg Pieter van Helsdingen, voormalig fiscaal uit Suratta, toestemming. Verschillende personen waarvan het contract was afgelopen, mochten hun verdiende maandgelden via een machtiging laten overmaken. Dit staat vermeld in documenten van 1 augustus vorig jaar. Assendelft kreeg toestemming om zijn slaaf Claas uit Amboina mee te nemen naar Nederland, met de belofte dat hij de transportkosten later zou betalen omdat hij bij vertrek geen geld had.

In het Kasteel de Goede Hoop op 30 juni 1697 vonden de volgende financiële transacties plaats:

• Arnoldus Muijkens betaalde 180 gulden voor vervoer en kostgeld van zijn slavin en min
• Van Buijtenem betaalde 408 gulden voor een slaaf en slavin (204 gulden per persoon)
• Hendrik Gravia betaalde 204 gulden voor een slaaf

• 11 personen in hogere functies zoals koetsier, tuinbaas en schoolmeester voor slavenkinderen
• 116 personen in diverse functies waaronder stalknechten, houtkappers, wagenrijders, timmerlieden, metselaars en smeden
• 63 personen uit eerdere telling
• 6 personen tegen 2 rijksdaalders per persoon
• Totaal 196 personen in dienst