Transcripties » Recent gemaakte samenvattingen van herkende teksten

In het Kasteel de Goede Hoop op 30 juni 1697 vonden de volgende financiële transacties plaats:

• Arnoldus Muijkens betaalde 180 gulden voor vervoer en kostgeld van zijn slavin en min
• Van Buijtenem betaalde 408 gulden voor een slaaf en slavin (204 gulden per persoon)
• Hendrik Gravia betaalde 204 gulden voor een slaaf

• 11 personen in hogere functies zoals koetsier, tuinbaas en schoolmeester voor slavenkinderen
• 116 personen in diverse functies waaronder stalknechten, houtkappers, wagenrijders, timmerlieden, metselaars en smeden
• 63 personen uit eerdere telling
• 6 personen tegen 2 rijksdaalders per persoon
• Totaal 196 personen in dienst

In het ziekenhuis van het Kasteel de Goede Hoop in 1697 werd besloten dat:

• Raadsleden en hun vrouwen moesten om beurten toezicht houden op de zieken en invaliden
• Ze moesten controleren of de patiënten goed verzorgd werden en voldoende eten kregen
• De vrouwen van raadsleden (buitenmoeders) moesten:
  • De kok instrueren over het dagelijkse eten
  • Voedsel, drank en kruiden beheren
  • Controleren of het eten goed werd bereid
• De opzichter van het ziekenhuis moest:
  • Elke ochtend de zieken bezoeken
  • De ernstig zieken vragen wat ze wilden eten of drinken
  • Dit doorgeven aan de dienstdoende buitenmoeders
• De raadsleden moesten:
  • Tijdens hun bezoeken vragen wat de zieken nodig hadden
  • Dit opschrijven en melden aan de gouverneur
  • Zorgen dat tekorten snel werden aangevuld
• Het ziekenhuis moest zuinig worden beheerd, maar zonder dat de patiënten er onder leden

Op het Kasteel de Goede Hoop werd op 12 januari 1697 een lijst gemaakt van de uitgegeven voedselrantsoenen in januari. Deze rantsoenen werden verstrekt aan:

• Garnizoenssoldaten
• Personeel op buitenposten
• Mensen op Robbeneiland
• Mensen bij de veekralen
• Slaven van de Compagnie
• Nederlandse en Indische gevangenen

In totaal werd 68,75 mud tarwe verdeeld, waarvan 64,25 mud (10.357 pond) meel als volgt:

• 3.813 pond voor 123 personen op buitenposten en veekralen (31 pond per persoon)
• 2.108 pond voor 68 slaven
• 465 pond voor 5 personen in de Berghrivier voor 3 maanden
• 558 pond voor 3 personen in Saldanhabaai
• 372 pond voor Khoikhoi die zout moesten scheppen in Saldanhabaai
• 217 pond voor personeel op Robbeneiland
• 217 pond voor 7 personen op het jacht de Certarrus
• 124 pond voor 7 personen op de sloep Jupiter
• 2.190 pond voor brood (292 broden van 7,5 pond) voor slaven en gevangenen

In Kasteel de Goede Hoop in juni 1697 werd een lijst opgesteld van goederen:

• Wapens en munitie:
  • 102 vuursteentjes voor geweren
  • 6 geweren
  • 8 zwaarden
  • 1 stang voor veldwachters
• Materialen:
  • 800 pond ijzer voor:
    • 500 pond voor wagenwielen
    • 300 pond voor waterleidingpompen
  • 1 trommel voor secretariaat
  • 18 vrachten brandhout
• Voor het ziekenhuis:
  • 13 mud meel voor 224 broden
  • 200 pond voedsel
  • Drank: brandewijn, wijn en sterke drank
  • 70 pond suiker
  • 64 porties zout
  • 6 maten olijfolie
  • 32 porties traan voor verlichting
  • Verbandmiddelen
  • Schapen- en rundvlees
  • 16 vrachten brandhout
• Voor de Makassaarse hofgrooten:
  • 22 porties voedsel

In het fort de goede hoop in Kaap de Goede Hoop zijn in augustus 1697 de volgende uitgaven gedaan:

• 6 schapen voor dagelijkse maaltijden à 2 gulden per stuk (12 gulden)
• 8 runderen voor de slacht à 6 gulden per stuk (48 gulden)
• 10 vrachten brandhout voor het koken
• 2 dekens voor gewonde mensen van de schepen Oosterland en Waddingsveen à 4 gulden 12 stuivers per stuk

Voor de Makassaarse hofgroep werd uit het magazijn van de Compagnie verstrekt:

• 10 mud tarwe voor voeding (85 gulden)
• Kruiden, azijn, boter en specerijen
• Lampolie voor verlichting
• Tabak en tabakspijpen
• 25 dubbele dekens, waarvan:
  • 4 voor de hofgroep
  • 1 voor Octavio van Makassar
  • 20 voor 46 Makassaren
• Kleding waaronder:
  • Kousen
  • Gingam (een soort stof)
  • Knopen
  • Voering
  • Stof voor broeken

De totale kosten bedroegen 495 gulden en 12 stuivers.

In de maand april 1697 werd in de nederzetting aan de Kaap de Goede Hoop voedsel uitgedeeld aan verschillende groepen mensen. Het ging om:

• Aan 8 man op Robbeneiland: 248 pond meel
• Aan 7 man op het schip Jupiter: 217 pond meel
• Aan 7 man op het schip Centaurus: 217 pond meel
• Aan 4 man op het schip Dolphijn: 124 pond meel
• Aan 3 man die naar Saldanhabaai gingen: 215 pond meel
• Aan 116 personen bij de buitenposten: 3519 pond meel
• Aan 68 slaven: 2108 pond meel

Ook werd er voedsel verstrekt aan:

• 452 werknemers van de Compagnie
• 407 slaven voor het bakken van brood
• 10 veroordeelde Nederlanders

Verder werden er rantsoenen uitgedeeld aan belangrijke functionarissen zoals:

• De fiscaal
• De Nederlandse predikant
• De Franse predikant
• De kapitein

Naast meel werden er ook peper, olijven, spek en rijst verdeeld onder de verschillende groepen.

Dit is een opsomming van uitgaven aan de Kaap de Goede Hoop in februari 1697. Het document vermeldt verschillende toewijzingen van voedsel, drank en andere benodigdheden:

• 120 pond vaderlandse spek voor het personeel op Robbeneiland
• 1580 pond rijst verdeeld over:
  • 1300 pond voor slaven in dienst van de gouverneur
  • 80 pond voor de vrije Makassaar Octavia
  • 200 pond voor de slavenloge
• 16 pond was voor nachtverlichting, verdeeld over:
  • 4 pond voor de fiscaal
  • 4 pond voor de Nederlandse predikant
  • 4 pond voor de Franse predikant
  • 4 pond voor de kapitein
• 80 kannen Kaapse wijn verdeeld over verschillende functionarissen, waaronder:
  • 8 kannen elk voor de fiscaal, Nederlandse predikant, Franse predikant en kapitein
  • 6 kannen voor de luitenant
  • 4 kannen elk voor diverse andere functionarissen
• 14 schapen, waarvan:
  • 2 voor de landdrost
  • 12 voor de slavenloge
• 14 vrachten brandhout verdeeld over verschillende functionarissen

Het totaalbedrag van deze uitgaven was 1889 gulden, 9 stuivers en 8 penningen.

In het Kasteel de Goede Hoop werden in april 1697 de volgende uitgaven gedaan:

• Voor de medische winkel:
  • Wijn voor gewonden
  • Kruiden voor lavementen
  • Azijn voor dagelijks gebruik in het eten
  • Kamferolie voor nachtverlichting
  • Suiker voor zieken
  • Rijst voor invaliden
  • Nederlandse boter
  • Olijfolie voor medicinale doeleinden
  • Katoengaren voor lampenpitten
  • Guinees linnen voor verbandmiddelen
  • Specerijen
• Voor dagelijks gebruik:
  • 65 schapen
  • Peper voor in het eten
  • 6⅛ runderen
  • 10 vrachten brandhout
  • Was voor het maken van zalven
• Voor de Makassaarse hofgrooten:
  • Voedselvoorraad voor onderhoud
  • Peper voor in het eten
  • Azijn
  • Nederlandse boter
  • Suiker
  • Specerijen
  • Kamferolie voor verlichting
  • Tabak en tabakspijpen
  • 2 schapen voor maandelijks rantsoen

In de tijd na de graanoogst van het lopende jaar maakte Pieter Lourensz als landdrost een aanklacht tegen drie beschuldigde personen van de San-bevolking (Varken, Toontje en Ruijter). De aanklacht werd voorgelegd aan president Adriaen Van Kervel en de Raad van Justitie van het gouvernement. De eerste twee werden aangeklaagd voor moord op de slaaf Titus, die eigendom was van landbouwer Adriaen Louw. De derde werd aangeklaagd voor het helpen wegbrengen van de jonge slaaf en het stelen van zijn kleding en bezittingen.

Pieter van Samboua, slaaf van de burger Caerel George Wieser, verscheen voor rechtbankmedewerkers. Hij was ongeveer 40 jaar. Officier van justitie Daniel van Den Henghel vroeg hem om zijn verhaal te vertellen.

Hij vertelde dat 2 maanden geleden, op een zondag, zijn eigenaar hem opdroeg om rommel op te ruimen. Toen Wieser later kwam kijken was er nog niets gebeurd. Wieser sloeg hem toen met een stuk hout. Daarop haalde Pieter van Samboua zijn mes uit zijn zak. Hij scherpte het mes op zijn knieën en viel zijn baas aan. Wieser viel achterover en Pieter van Samboua sprong op hem. Hij stak zijn baas meerdere keren met het mes, maar omdat het mes bot was,

Een vrouw ging naar haar zwager, de burger Jan Colijn (die kort daarvoor samen met de tweede getuige was vertrokken) om te waarschuwen dat een van zijn jongens een zekere Wieser wilde vermoorden. Ze vroeg om hulp. Colijn ging samen met de rietdekker en enkele jongens naar Wieser. Ze vonden hem met een arm uit de kom. Wieser vertelde dat de jongen hem met een mes had aangevallen en had geprobeerd te vermoorden. Deze twee mannen gingen de jongen zoeken. Een van Colijn's jongens vond de dader verstopt in de struiken. De jongen riep naar zijn meester dat hij de dader had gevonden. De dader viel toen met een mes in zijn hand de jongen aan, maar die vluchtte naar zijn meester Colijn. Colijn zei tegen de jongen dat hij rustig moest blijven.

Op zondag 27 februari gaf de burger Carel George Wieser een verklaring aan de onafhankelijke aanklager Daniel van Den Henghel. Wieser verklaarde dat hij zijn slaaf Pieter van Pamboua had opgedragen om afval op te ruimen. Toen Wieser later ging kijken, had Pieter niets gedaan. Wieser pakte een stok van de grond en sloeg Pieter 3 tot 4 keer. Daarop haalde Pieter een mes uit zijn zak, sleep dit op zijn knie, en viel Wieser aan met het mes ondersteboven in zijn hand. Wieser wilde achteruit gaan maar viel over een touw, waarop Pieter op hem sprong.

Een jongen viel zijn meester aan met een mes. Het mes was bot en de meester droeg een dikke jas, waardoor hij niet gewond raakte. De meester kon ontsnappen en vluchtte naar zijn huis om een geweer te halen. De jongen bekende dat hij van plan was zijn meester te achtervolgen, maar kon dit niet doen omdat hij een ketting om zijn benen had. De jongen vluchtte en verstopte zich in de bosjes.

Er ontstond een gevecht waarbij Pieter van Samboua, ondanks dat hij een ketting aan zijn been had, met een mes aanviel. Een rietdekker probeerde hem met een stok te slaan, maar raakte zijn schouder in plaats van zijn hoofd. De stok brak, waarop Pieter van Samboua woedend werd. Hij viel de rietdekker aan met een mes. De rietdekker viel achterover op de grond. Pieter van Samboua sprong bovenop de rietdekker en stak twee keer met zijn mes. De steken gleden af tussen de zij en arm van de rietdekker. Daarna werd Pieter van Samboua door omstanders met stokken geslagen op zijn hoofd en lichaam.

De lijfheer gaf zijn gevangene de opdracht om iets te verzamelen en weg te brengen. Toen hij later kwam controleren of dit gedaan was, zag hij dat er nog niet aan was begonnen. Hierop pakte de lijfheer volgens hemzelf een dunne stok, maar volgens de gevangene een stuk hout, en sloeg hem daarmee meerdere keren. De gevangene werd hierover zo boos dat hij zijn mes uit zijn zak haalde en het op zijn knie sleep. Hij pakte het mes verkeerd om vast en viel woedend zijn ongewapende lijfheer aan. De lijfheer probeerde achteruit te wijken toen hij de jongen met het mes zag aankomen, maar struikelde over een touw op de werkplaats. Hij viel achterover waarbij zijn linkerarm uit de kom raakte. De jongen zag nu zijn kans om toe te slaan.

De slaaf Pieter van Samboua werd beschuldigd van gewelddadig verzet tegen zijn eigenaar, waarbij hij een mes trok. Als bewijs werden 3 verklaringen ingediend:

• Een beëdigde verklaring van burger Jan Colijn
• Een beëdigde verklaring van rietdekker Pieter Aersen
• Een verslag van burger Canel George Wieser

Daarnaast legde Pieter van Samboua zelf een bekentenis af. Hierin erkende hij dat hij ongeveer 2 maanden geleden op een zondagochtend van zijn eigenaar de opdracht kreeg om vuil op te ruimen.

Adriaen Van Kervel en de Raad van Justitie ontvingen een aanklacht van officier van justitie Daniel Van Den Henghel tegen de slaaf Pieter van Pamboua. Deze slaaf was eigendom van burger Carel George Wieser. De aanklacht betrof gewelddadig verzet tegen zijn eigenaar. Voor dit vergrijp werd de doodstraf geëist.

De verdachte zou volgens het vonnis naar de plek gebracht moeten worden waar normaal gesproken zware straffen worden uitgevoerd. Daar zou de beul hem zonder genade op een kruis leggen en van onder naar boven zijn ledematen breken. Hij zou daar moeten blijven liggen tot hij dood was. Daarna zou zijn lichaam naar het galgenveld buiten de stad gebracht worden, waar het op een rad gezet zou worden. Het lichaam zou daar moeten blijven tot het door weer en vogels helemaal vergaan zou zijn. Hij zou ook de gerechtskosten moeten betalen.

Op 8 oktober 1727 voer een schip door de rivier bij Kaap de Goede Hoop. Op 30 oktober regende het 's ochtends. Ze gingen roeien en plaatsten de 5e vlaggenstok aan de oostkant van de rivier.

Om half 7 voeren ze verder. Bij de tweede inham kwam er wind uit het zuidwesten. Rond 9 uur bereikten ze het hoogland van Makandij. Om 11 uur stopten ze bij het dorp van kapitein Howanij.

Howanij werd gevraagd of hij zijn land aan de Compagnie wilde verkopen. Hij wilde dit wel, maar vroeg eerst om een vadem (lengtemaat) wit textiel. Vaandrig Ioannes Monna gaf hem dit. Hij zou daarna naar het fort van Rio de Lagoa komen om met opperhoofd Jan van de Capelle te praten.

Om 3 uur voeren ze verder. Ze passeerden een eiland en verschillende ondieptes:

• 6 voet diep bij het midden van het eiland
• 10 voet diep bij een oostelijke zijrivier
• 2 voet diep bij een westelijke ondiepte bij laag water
• 6 voet diep in het midden van het vaarwater

Om half 7 ankerden ze ten noorden van het Rietbos Eiland waar het 10 voet diep was. Ze bleven daar 's nachts liggen. Op 31 oktober was het windstil en roeiden ze verder met de stroom mee.

Op 8 oktober 1727 voer men langs het Riet bossen Eiland aan de westkant van de rivier in Kaap de Goede Hoop. Er waren verschillende dieptes in het water:

• Een ondiepte van een kwart mijl ten noorden van het eiland
• Daarna werd het 16-17 voet diep
• Aan de oostkant was een zijrivier met 17 voet diepte

Ze ankerden bij een klein dorpje waar de zoon van kapitein van Massegane woonde. Van Massegane zelf kwam langs en wilde wel land verkopen, maar alleen bij zijn dorp. Rond 11 uur voeren ze verder met noordenwind. Ze passeerden:

• De zandduinen aan de oostkant
• Het eiland Sint Apollonia aan de westkant
• Een eiland met huisjes aan de oostkant
• Het hoogland van kapitein Maghaije
• De eilanden Bosheuvel en Barquene

Ze voeren langs verschillende hoeken en ondieptes, waarbij de waterdiepte varieerde van 2 tot 7 voet. Ze eindigden bij de Portugese nederzetting waar de diepte tussen de 2 en 2,5 vadem was.

Op 8 oktober 1727 werd in het gebied Zietvelt genaamd de Roveen onderzocht of de grond geschikt was voor indigoteelt. De kleiachtige grond met hoog riet bleek ongeschikt omdat deze regelmatig onderliep met zeewater en te veel zout bevatte. De indigoplanten zouden hierin verstikken. Op 29 oktober werd Capelles dal onderzocht, een vlakte tussen hoog land. Deze locatie bleek ook ongeschikt omdat:

• Het gebied in regentijd onder water staat
• Er alleen biezen en lang gras groeien
• Het hoger gelegen land bestaat uit wit-rode grond waar indigo slecht groeit

Van 4 tot 8 juni werd het land van Tembi en de zogenaamde Koningsvlakte onderzocht. Deze locatie was ongeschikt omdat:

• De grond te zanderig was
• Het lage land in regentijd onder water staat
• Er geen geschikt vers water beschikbaar was voor de indigoproductie

Het verslag is ondertekend op 11 juni 1727 in het fort de Leijdsaamheit aan de Rio de Lagoa door Arent Tonnemans en D. van Mitskij, en later bevestigd door M. Somer en N. Leij.

Op het schip bij Kaap de Goede Hoop op 8 oktober 1727 werd vanwege stilte en tegenstroom vertraging opgelopen bij het eiland Barquene. Om 10 uur kwam er wind en voeren ze verder. Later passeerden ze Bosheuvel Eiland en Vondeling. Bij zonsondergang ankerden ze bij een klein dorpje met 5 huisjes en een veekraal voorbij kapitein Maghaje.

Op 27 oktober voeren ze verder de rivier op en bereikten het gebied van kapitein Massegane. Bij het dorp van Massegane's zoon werd geankerd. De zoon gaf een bokje aan de heer Jan van de Capelle, en vaandrig Joannes Monna gaf hem wit linnen terug. De oude kapitein Massegane kwam om 3 uur langs. Monna vroeg hem over het verkopen van land, waarop Massegane zei eerst zijn onderdanen te willen raadplegen. Later passeerden ze Rietbosse Eiland.

Op 28 oktober voeren ze bij dageraad verder de rivier op.

Op 8 oktober 1727 voeren ze de rivier op vanaf Kaap de Goede Hoop. Na ongeveer 4 mijl passeerden ze hutten aan de oostkant. Om ongeveer 7 uur kwamen ze bij de oversteekplaats van hoofdman Madommedom. Ze waren toen ongeveer 4,5 mijl de Wallongannen rivier op gevaren. Hun drinkwater was op en ze moesten water kopen van de lokale bevolking. Het dorp van hoofdman Madommedom lag een kwartier lopen van de rivier.

Op 13 april voeren ze verder. Om 9 uur passeerden ze het dorp van de kleine hoofdman Menheijndoelen, na ongeveer 14 mijl varen. Hier was het water zoet. Om 10 uur moesten ze ankeren vanwege de tegenstroom, bij het gebied van de kleine hoofdman Kouwaan.

Om half 4 voeren ze verder. De zuidkant van de rivier had hoge rotsen, de noordkant was begroeid met riet. Er waren zandbanken met maar 3 tot 4 voet water. Ook stonden er boomstronken in de rivier. Ze passeerden een eilandje aan de zuidkant. De rivier werd smaller met hoog, vlak land aan de oevers. Bij zonsondergang ankerden ze op 6 voet diepte bij een hoge rode oever. Ze schatten dat ze nu 17 mijl de rivier op waren gevaren.

Op 8 oktober 1727 werd er een verkenningstocht gemaakt op de rivier Jnfolouti vanaf Kaap de Goede Hoop. De bemanning voer de rivier op en zag:

• Beboste oevers aan beide kanten
• Zandbanken in het water
• Een eilandje met ondiepe stukken aan weerszijden
• Gebroken land met kleine eilandjes
• Boomstronken in het water
• Een groep van 8 olifanten bij een hoge steile oever

Ze legden voor anker voor de nacht. Op 9 oktober vervolgden ze hun tocht om 7 uur 's ochtends. Ze moesten voorzichtig navigeren tussen het gebroken land en de geulen. Rond 11 uur gingen ze weer voor anker. Na de middag kregen ze noordoostelijke wind en zeilden verder. Na een kwart mijl stuitten ze op een zandbank die de hele rivier blokkeerde. Het water was daar nog maar 1 voet diep. Ze hadden toen in totaal 8¼ mijl afgelegd.

Op 8 oktober 1727 voeren ze met hun boot de rivier op vanaf de Kaap de Goede Hoop. Ze kwamen bij een splitsing waar de rivier zich in tweeën verdeelde. Een tak liep naar het westzuidwesten, de andere naar het zuidzuidoosten. Ze hadden toen ongeveer 19 mijl afgelegd. Ze kozen eerst de zuidzuidoostelijke tak. Deze werd steeds smaller en had een rotsachtige bodem. Na ongeveer 5 kwartier stuitten ze op een grote stenenbank die over de hele breedte van de rivier lag. Bij hoog water stond hier maar een halve voet water. De lokale bevolking vertelde dat in het regenseizoen het water wel 3 voet hoger kon komen. Ze besloten om te keren en de andere riviertak te verkennen. Rond 2 uur stopten ze bij het gebied van kapitein Lefante. Daar kookten ze wat eten. Na een onweersbui vertrokken ze weer rond 4 uur. Om 5 uur bereikten ze de andere tak die naar het westzuidwesten liep. Ook hier vonden ze na een kwartier varen een stenenbank die bijna helemaal droog lag. Omdat ze geen lokale bevolking aantroffen, besloten ze terug te keren. De volgende ochtend, 15 oktober, roeiden ze de rivier weer af. Om 8 uur passeerden ze de Rode Hoek waar het binnenland hoog was. Om 10 uur kwamen ze langs een eiland. Om 11 uur moesten ze stoppen vanwege de vloed en kookten ze weer eten.