Blader door transcripties » Nationaal Archief / Rijksarchief Zuid-Holland

archieftoegang 2.10.02, inventarisnummer 7, pagina 171

bestaat en de onvolkomenheid eener aanvankelijke fabri=
=kagie, f. 34 hebben opgebragt.
Evenzoo vermeen ik in anderen opzigten zeer op mijne
hoede geweest te gijn, om mij niet, zoo als L. Coc. de
Gouverneur Generaal de goedheid heeft van te zeggen, door
het grootsche en schoone der zaak te laten evegsleepen.
L. Eve. schijnt het voor onmogelijk te houden om gemiddels
met elk hoofd der Slavenbevolking f 500 sjaars breito
inkomsten te verkrijgen. Maar men behoeft sleekts
het oog te slaan op eenige goede suikerplantagien, om
Lich daarvan te overtuigen. De plantagie Resolutie
maakt met 100 hoofden 700000 Vld seiker; de nieuwe
fabrikagie gou dit op het minst met de helft vermeer„
=deren, en dus brengen op 1,050. 000 Nld. die, a f 20
Leciver; gouden bedragen f 210. 000 en dus pen hooft
meer dan f300. Is het nu waar, dat het gevolg der
centralisatie zijn moet: de geheele kolonie en voordee„
=liger om standigheden te verplaatsen dan thans de
beste suikenplantagien, (en dit sustenu is tot dus
Ven niet wederlegd geworden) dan zie ik niet, wat
deze groote opbrengst voor onbegrijpelijks hebben kan.
De proportie van een wverkbaar persoon op drie slaven,
wordt dikwijls verkeerd begrepen; men moet hiermede
verstaan, op het land werkende. Wanneer men alleen
de geschiktheid voor 't werk in 't algemeen nagaat, dan
is de proportie veel voordeeliger. Op zes, door mij
bezochte plantagien was de generale sterkte 11111, en
daarvan slechts 310 te velde, dus eer beneden het derde;
intusschen bedroeg het aantal wegenlijk everkbaren, en
aan ook op deze of gene wijze everkzaam zijnde, 671,
Aus drie vijfde van het geheel. Flieruit is mij
dan ook gebleken; dat ik mij niet bedrogen heb, toen
ereaden eede dal
ik stelde dat de helft der Slavenmagten geschikt is om en
de eentrale fabrieken, alwaar eveinig zwwaar werk bestaat
te kunnen dienen.
L. Exe. de Gouverneur Generaal komt terug op de lang=
=game daarstelling der fabreeken, en ik moet bij die
gelegenheid eenige bedenkingen in 't midden brengen,
betreffende het belangrijk verschil dat er in de Calculatie
van de kosten derzelve bestaat. Ik vermeen en mijn
ontwerp de raming daarvan ad f 3, 500000 met eenige
uitvoerigheid te hebben behandeld, doch L. Exe. houdt„
het en voor dat dezelve verdubbeld gou moeten worden,
veronderstellende echter dat ik sleekts f3. 000000
gesteld had. De kosten van elke fabriek zoeden
dan komen op f 162000, niettegenstaande de facteuur
voor Catharina Sophia niet meer bedraagt dan
33000 en toegegeven wordt, dat men ambaektslieden
en houtwaren, voor niet goede hebben. Voor eene sloom„
boot, kalk, cement, het ijxenwerk der gebouwen, de
verrwaren, de eerste provisie beenzevart en het trans„
„port heb ik gerekend f 41. 600, en het blijft mij tot
nog toe onbegrijpelijk, hoe dit eene som van 4 109,. 000
zou kunnen bedragen. L. Epe. maakt ook gewag
van de Steenen, maar het is door mij voorgesteld, om
die op de plaats gelve te bakken, even als dit in
Ceuropa, op vele plaatsen waar klei voorhanden is,
Gedaan wordt. Iel gougelfs en aele gevallen voordee=
:lig kunnen zijn, op deze wijxe, steenen in plaats van
hout te begegen. Ikvrees dat L. Eye. zich hier
heeft laten influeneeren, door de aangienlijke kosten
die de sabreek van Catharina Sophia veroorzaakt,
zonder zich geheel en al in den nieumen Staat van gaken
te verplaatsen, welke moet worden vierondersteld.