Blader door transcripties » Stadsarchief Amsterdam

archieftoegang 499, inventarisnummer 251, pagina 28

VAN DE BOEKENTAFEL
tuigende wijze de juistheid Uwer toenmalige keuze blijken . Aan de beurt
van aftreden zijn thans mejuffrouw dr . I . H . van Eeghen , prof . dr . I . J . Brug-
mans en drs . C . Wegener Sleeswijk , die zich allen herkiesbaar stellen .
Hiermede zijn wij aan het einde gekomen van onze dankbare taak : een blij-
moedig overzicht van een jubeljaar voor Amstelodamum . Na de juich-
kreten past ons een woord van bezinning over het behoud van de grote
winst , hetgeen alleen met inspanning van alle krachten misschien mogelijk
zal zijn . Uw besluit van de laatste jaarvergadering om het genootschap ten
derde male voor een tijdvak van 29 jaar en 11 maanden aan te gaan , staalt
echter ons vertrouwen in de toekomst !
Amsterdam Prof . Mr . H . de la Fontaine Verwey , voorzitter
16 januari 1961 L . C . Schade van Westrum , secretaris
HET MALAGAPLEINTJE
In het januari-nummer van ons maandblad , blz . 9 , bracht de heer W . Timp
het Malagapleintje , thans Raampleintje , vóór de Eerste Openbare Handels-
school ( Ie H.B.S.-A ), ter sprake . Uit de samenhang blijkt , dat de schrijver
de naam in verband bracht met de Spaanse stad Malaga . Ter Gouw schreef :
Malagapleintje of Mallegatpleintje ? In stukken van de stadsdrukkerij heb ik beiden
gevonden , maar vermoedelijk is ' t eerste ' t best , en ' t laatste een verbastering ;
want het laat zich gissen , dat boven de deur van de tuin , die op het bolwerk was
aangelegd , en op dit pleintje ( dat eigenlijk het Raampleintje heet ) zijnen ingang had
voorheen de naam Malaga stond , waarvan ' t de bijnaam van Malagapleintje kreeg . )
Gissen doet missen . In een acte uit het rechterüjk archief vond ik , dat op
12 mei 1685 aan Arent Pietersz . Koster bij executie werd verkocht een huis
en ' verder getimmert ', zijnde een lijnbaan , staande op stadsgrond achter
het Leidsekerkhof aan de noordzijde van het ' Spiegelssluysje of anders ' t
mallegats sluysje genaamd '. 2 Bedoeld werd het kanaal , voorzien van een
sluiskolk met toebehoren , dat ter hoogte van de tegenwoordige Stads-
schouwburg ( achterkant ) de Lijnbaansgracht met de Buitensingel verbond
en onder de schans en de wal doorliep . Om het beklimmen van het ver-
wuift over het verborgen vaarwater , waar dit de huidige Marnixstraat sneed ,
te vergemakkelijken , had men ter plaatse een stenen trap aangebracht . Dit
gaf aanleiding , om de weg tussen de thans bestaande Nieuwe Passeerders-
straat en het Leidseplein Trapjesschans te noemen . 3
.
Op grond van boven aangehaalde woorden uit de executieacte meen ik
te mogen aannemen , dat de naam Mallegatspleintje , afgeleid uit die van de
nabijliggende sluis , de oudste rechten heeft . Mallegatssluis en Bullebaks-
sluis ( bij de Raampoort ), vormen zij geen waardig tweetal in de Amsterdam-
se nomenclatuur ?
J . Z . Kannegieter
i ) Amstelodamiana , dl . I , 3e druk , blz . 194 ; B . de Ridder , Verdwenen straatnamen .
blz . 65 .
a ) R . A . 2173 , fol . 21 vo .
.. „,
3 ) Zie o a • J van Eek , De Amsterdamsche Schans en Buitensingel , blz . Ill , il /.
46
Katharine Fremantle , The baroque
town hall of amsterdam . art hlstory
Institute University of Utrecht .
( Utrecht 1959 ).
Mejuffrouw Katharine Fremantle heeft
een knap boek geschreven . Zelden zal aan
de London University een thesis aange-
boden zijn , waarin zoveel grondige en
oorspronkelijke kennis betreffende een
onderwerp van wel heel specifiek Neder-
landse aard was verwerkt .
Schrijfster heeft opnieuw en op eigen
wijze een aantal problemen benaderd
samenhangend met het Amsterdamse
stadhuis , nu het Koninklijk Paleis op de
Dam , eenmaal ' s werelds achtste wonder .
Geen chronologische geschiedenis van de
totstandkoming van het gebouw . Wel een
analyse van de kunsthistorische ontwik-
keling , die tot het grootse resultaat heeft
geleid , en daarnevens een zeer nauwkeu-
rige en gedetailleerde beschrijving van
een aantal fragmenten van de bouw en de
ornamentiek als uiting van het tijdsgevoel .
Over de buitenlandse en dan wel voor-
namelijke Franse en Italiaanse achter-
gronden van de op zich zelf toch vrij
schaarse Nederlandse monumentale re-
presentatiearchitectuur in de 17de eeuw
is al meer geschreven ; Mejuffrouw
Fremantle brengt het onderzoek verder ,
in het bijzonder door haar verwijzingen
naar de rol van Constantijn Huygens als
geniaal dilettant en tussenpersoon en de
aandacht , die zij aan de enigermate verge-
lijkbare architectonische opzet van het
slot Honselaarsdijk en het palazzo Farnese
geeft . Haar opmerkingen schijnen mij
even scherpzinnig als wel gedocumen-
teerd . Als conclusie komt naar voren , dat
de eigenlijke gedachtenwereld , waar deze
architectuur op berustte , en wellicht ook
de vormgeving in zeer grote lijnen haar
oorsprong elders vond , dat men daarom
zeker ook niet van scheppingen van vol-
strekte originaliteit spreken kan , maar dat
de verwerking in concreto toch zo typisch
Nederlands is , zo aangepast aan onze
feiten en de plaatselijke situatie en eisen ,
dat onze waardering groot zijn kan .
Schrijfster plaatst het bouwwerk zelf ,
na een overzicht te hebben gegeven van
de eerdere Hollandse bouwkunst - nog
een voortzetting van de Gothiek - en
daarna van het baanbrekende werk van
Jacob van Campen , als nieuw , een classi-
cisme , in de omraming van zijn tijd . Daar-
na doet zij hetzelfde met het beeldhouw-
werk , dat voortkwam uit de samenwerking
van de bouwheer Jacob van Campen en
de beeldhouwer Arthur Quellien , een
Zuid-Nederlander , die daarvoor 14 jaren
in Amsterdam vertoefde . Ook zijn helpers
waren afkomstig uit de Zuidelijke Neder-
landen . Want Bartholomeus Eggers , de
enige bij wien men nog aan een Neder-
landse afkomst heeft gedacht , was blijkens
zijn ondertrouwacte geboortig van Ant-
werpen .
De schrijfster zelf deelt ons mede , dat
zij niet tot een studie van alle details van
het enorme gebouw kon overgaan .
Slechts één onderwerp , de twee tympanen
van voorgevel en achtergevel , behandelt
zij zeer uitvoerig in het laatste hoofdstuk
van haar werk .
Wat Mejuffrouw Fremantle ons over
decoratie , allegorie en symboliek vertelt
past in het beeld , dat de enkele specia-
listen , die zich met onderwerpen van dit
soort wel bezig hielden , voor ons ont-
wierpen . Makkelijke lectuur is dit gedeelte
van haar boek niet . Wel lijkt het aan de
buitenstaander kritisch doordacht en ge-
fundeerd toe . In die materie zit nu eenmaal
iets verwarrends en de Engelse schrijfster
verdient waardering , dat zij behalve tot
een analyse toch ook tot het trekken van
lijnen heeft kunnen komen . Voor de in-
sider zullen zeer interessant zijn de verge-
lijkende beschouwingen , door fraai foto-
materiaal geïllustreerd en verduidelijkt ,
omtrent de herkomst der gebezigde typen
en soorten en de werkmethoden der kunste-
naars . Op dit punt liggen wederom de ori-
ginaliteit en de betekenis in het gebruik van
van elders stammende , in wezen eigenlijk
als bureaumateriaal circulerende ambachte-
lijke gebruiksboeken ( Scamozzi ). De Ne-
derlandse kunstenaars schijnen de Ita-
liaanse en Franse literatuur op hun gebied
goed te hebben gekend en gebruikt . Het
is daarbij , dat mensen als Huygens , ge-
steund door de stadhouder Frederik
Hendrik , hun rol speelden .
Aan dit boek ligt een zeer diepgaande
studie van het onderwerp ten gronde .
47