Blader door transcripties » Stadsarchief Amsterdam

archieftoegang 499, inventarisnummer 226, pagina 10

eeuwse families aantreft . Pas te beginnen met de schilder en zijn nakomelingen
kan men van de familie Moyaert spreken , omdat bij hem de naam Moyaert door
het hele gezin werd gevoerd .
Van vaders zijde stamde de schilder uit een geslacht van ambachtslieden , van
wie mij geen rol in het stedelijk bestuur is gebleken . Zijn overgrootvader , de
scheepstimmerman Cornelis Dircxz , kon in 1526 zijn dochtertje bij Griete Her-
mandsdr een bescheiden moederlijk erfdeel ter Weeskamer bewijzen . Daarbij was
enige luxe : ' een zilvere riem mit spengen getaxeert tot lll 1 / a gulden , die na ' t
overlijden van ' t selve kint sal gaen an ' s moeders zijde '. Pas in 1546 horen wij
voor het eerst van de tweede vrouw van de scheepstimmerman Marie Jan de
Vriesendr , (.- 1557 ), bakster in de Jan de Vriesensteeg 1
. Hun enige zoon , de
bakker/korenkoper Job Cornelisz 2
, huwde in 1563/4 met Aeff Claes Moyaertsdr
uit het geslacht Heijnen , waardoor hij werd gelieerd met het amsterdamse regen-
tenpatriciaat . Door dit huwelijk kreeg Job Cornelisz familiebetrekkingen met
de facties der Dirckisten en Schoutisten , die het politieke leven in die jaren binnen
Amsterdam beheersten , waarbij hij zich kennelijk bij de eerste groep machtheb-
bers heeft aangesloten .
Het wederdopersoproer van 10 en 11 mei 1535 , waarbij burgemeester Pieter
Colijn Jacobsz ( gehuwd met Nelle Claes Heijnen ) door de Dopersen werd ' dood-
gesmeten ', toen hij zich onder de oproerlingen had begeven , betekende door de
daarop volgende controverse binnen de stadsregering het einde van de oude
oligarchie , waartoe o.a . de familie Heijnen behoorde 3
. De kooplieden , beducht
voor hun handel , waren bij de kettervervolging laks opgetreden en hadden vast-
gehouden aan hun politiek van verdraagzaamheid ten aanzien van niet katholie-
ken . De troebelen van 1535 brachten een reactie teweeg , waardoor bij de rege-
ringswisseling van 1538 de ketterjagers op het amsterdamse kussen kwamen , die
er tot de alteratie van 1578 zouden blijven zitten . Hun onbetwist leider werd Mr
Hendrick Dircks , die als tegenstander schout Willem Dirck Baerdesen ( zoon van
Qara Claes Heijnen ) kreeg . Deze was een humanistisch ingesteld man , die in zijn
jeugd een reis naar Italië had gemaakt . Na de verandering van de regering in
1538 had Baerdesen zich tegenover de nieuwe machthebbers opgesteld , maar in
1542 nam hij uit handen van Mr Hendrick Dircks het schoutambt aan . Een ver -
1 Inbr . Wk nr 3 , fol . 254v , dd 4.8.1526 en ni 6 , fol . 225 , dd 23.3.1558 ; Lijfrenten den penning onlos-
baar , verkocht te Amsterdam ten laste van de Grafelijkheid in augustus en september 1554 , in £ van
40 groten Vlaems , fol . 54v . Marie Jan de Vriesendr neemt renten ten lijve van Job ( laatst betaald
1608 ), Burchtgen en Neeltgen ; Kohier 1543 , fol . 52 , nr . 31 .
s Inbr . Wk nr 5 , fol . 80 , dd 29.5.1546 . Inbreng van Hendrick Martens Verhorst , lombart , met o.a .
een rentebrief van 64 karolusguldens op ' Jop Corneliszoon , backer oft coorncoper ' dd 22.11.1565 ;
J . G . van Dillen , Bronnen tot de geschiedenis van het bedrijfsleven en het gildewezen van Amster-
dam , dl I , Den Haag 1929 , blz 279 ( nr 479 ), akte dd 1.7.1561 ( Gr . Mem . nr 2 , fol . 89 ), Job Cornelisz ,
overman van het bakkersgilde .
* Claes Heijn Claesz ( overl . Den Haag 1524 ) was schepen 1467/72 ; raad 1484 ; thesaurier ordinaris
1500/01/02/13/15/16/19/22 ; weesmeester 1497/1505/09 ; burgemeester 1503/04/06/08/09/11/12/14/17 /
18/20/23/24 ; kapelmeester van de Nieuwe Zijds Kapel 1517/18/19/20/21/22 .
zoening werd dit allerminst en de heren werden verbetener tegenstanders dan
voorheen . Zo ontstonden de facties der Dirckisten en Schoutisten 1
.
Ten tijde van het bewind van Mr Hendrick Dircks werd Claes Moyaert Claesz ,
die al in 1540 waardijn van de lakenen was geweest , in 1562 tot raad benoemd
en in 1563 was hij regent van het Sint Pietersgasthuis . Begin 1564 werd hij klerk
ter thesaurie , welke functie hij tot zijn dood op 22 maart 1572 zou bekleden 2 .
Zijn schoonzoon Jan Gerrits Feckerdey werd op 17 december 1577 eveneens op
de Thesaurie aangenomen , doch slechts als dienaar 3
. Dit had het begin van een
carrière op de rekenkamer van de stad kunnen zijn , maar de man werd bij de
alteratie op 28 mei 1578 uit de stad verbannen *. Omdat de familie Heijnen /
Moyaert politiek niet meer gevaarlijk was werd hij daar als dienaar opgevolgd
door Heijman van lip , de broer van Claes Moyaert Claesz , die het er tot zijn dood
op 10 december 1580 uithield 5
.
Tijdens het streng katholieke bewind van Mr Hendrick Dircks en de beruchte
Joost Buyck ( een ' namage ' der Moyaerts ) waren velen buiten de regering ge-
houden . Juist de vermogende kooplieden hadden zich de weg naar medezeggen-
schap geblokkeerd gezien . Onder leiding van schout Willem Dirck Baerdesen
was hun verzet begonnen en bij de alteratie waren zij eindelijk aan de macht
gekomen . Een nieuwe tijd was aangebroken . De oude regering werd uit de stad
verbannen 6
. Onder hen was Jan Gerrits Feckerdey . Bij de Calvinisten sloot de
familie van Claes Moyaert zich niet aan en tot in de achttiende eeuw bleef zij
de katholieke kerk trouw . Hoewel Feckerdey na enkele jaren alweer in de stad
is teruggekeerd , schijnt hij zich in 1578 met zijn verwanten te Haarlem te hebben
gevestigd .
1 J . J . Woltjer , Het conflict tussen Willem Bardes en Hendrick Dirckszoon , in bijdragen en medede-
lingen betreffende de geschiedenis der Nederlanden , dl 86 , afl . 2 ( 1971 ), blz 178-199 .
2 Th . Ord . nr 33 ( stadsrekening 1564 ), fol . 65v : ' Claes Moyert Claes Claesz clerck van de tresorie die's jaers tot wedden heeft vijf ende twintich ponden vlaems '. ld . nr 38 , fol . 120v , dd 27.10.1570 .
Claes Moyaert Claesz koopt ' een vette osse ' en heeft ' een reyse van hier in Den Haege gedaen metden voorn , osse omme die aldaer mijn heer den president Mr Cornelis Suys te presenteren .' Uitdeze post blijkt duidelijk dat de president van het Hof van Holland door de amsterdamse
magistraatwerd bedacht . Zie J.J . Woltjer , blz 183 .; ld . nr 40 , fol . 73v . Afrekening van het genoten salaris
totzijn overlijden op 22.3.1572 , ' daer in gereeckent de dagen die hij sieck geweest es .'
3 Gr . Mem . nr 2 , fol . 152 , dd 8.1.1578 . Aanneming van Jan Gerrits tot dienaar van de
Thesaurie.Met werkinstructie : iedere werkdag , wanneer een van de thesauriers op de Thesaurie is , moet hijvan ' s morgens voor 8 uur tot 11 uur en vanaf 2 uur aanwezig zijn . Borgen : Jan Dircxsz Marcus ,
schepen , en Job Cornelisz , bakker .
4 Thes . Ord . nr 45 ( stadsrek . 1578 ), fol . 98v . Deze verbanning zal niet zozeer aan zijn verwantschapmet de familie Heijnen/Moyaert te danken zijn geweest , want zij waren politiek reeds aardig uitge-
speeld , maar aan zijn eigen familieleden , die eveneens werden verbannen : Cornelis Claes Meeusz(Sch . 1569/71/73 , raad 1568 , burg . 1577 ) neef ; Jan Dircxsz Marcus ( Sch . 1570 , raad 1575 )
zwager;Jan Claesz Pijl ( Sch . 1559/65/67/69/71/73/75/77 ) ex-zwager van voorgaande .
5 Thes . Ord . nr 47 ( stadsrek . 1580 ), fol . 63 en nr 48 ( stadsrek . 1581 ), fol . 74 .
•
J . Z . Kannegieter , De alteratie van Amsterdam en enkele er op volgende gebeurtenissen , nieuwe
feiten en verhalen , in mb j.g . 48 ( 1961 ), blz 176-182 en 196-201 .
14
15