Blader door transcripties » Stadsarchief Amsterdam

archieftoegang 499, inventarisnummer 226, pagina 11

moeten maar niet geplaagd worden met al die orgelbouwtechnische bijzonderheden ;
in het kort is de gang van zaken geweest als volgt :
Tegen het eind van het jaar 1539 hebben de vier kerkmeesters , te weten Pieter Smit
van Jabeeck , Claes Meeusz ., Pieter Willemsz . Cantert en Burchman Woutersz . het
maken van een orgel aan de westzijde tegen de toren aanbesteed aan Henrick Niehoff
en zijn broer Herman , te ' s-Hertogenbosch , en Hanske van Coelen ( Keulen ), voor de
somma van /. 350 .—, terwijl de kerkmeesters het materiaal zullen betalen . Het orgel
zou drie handklavieren krijgen en een vrij pedaal , 21 registers en een tremulant , zes
blaasblagen , toonsomvang F-a ".
Dit contract betrof alleen het muziekinstrument ; voor het maken van de kas werd op
29 december apart overeengekomen met Adriaen alias Schalck , meester kistemaker te
' s Hertogenbosch , dat hij binnen een jaar de kas zou maken voor / 194 ,—. Hij behoefde
niet te betalen , wat geen kistemakerswerk was , zoals het linnen waarmee de orgelluiken
bekleed zouden worden , en de balken met de zoldering waarop de kas zou komen te
rusten .
Behalve door de kerkmeesters en de kistemaker is het contract ondertekend door
Henrick Niehoff en een vijftal getuigen , onder wie een zekere Lysbet Reyer Claesdr .,
die in het grafboek van de Oude kerk wordt vermeld als Lysbet die organist . Ze is de
enige vrouwelijke organist die we aan de oude Amsterdamse kerkorgels hebben aan-
getroffen . Maar ze had in de Oude kerk wel mannelijke collega's : Arent Lambrechtsz .
en Frans stratemaker . Het was namelijk zó gelegen , dat geen 16de eeuwse organist te
Amsterdam van zijn kunst kon leven ; ze moesten er een ander beroep bij uitoefenen en
konden dus niet altijd aanwezig zijn wanneer er orgelspel nodig was ; bijgevolg vinden
we terzelfder tijd in de Oude kerk soms drie organisten vermeld .
We hadden het reeds over het linnen waarmede de orgelluiken bekleed zouden wor-
den . Het beschilderen van de luiken werd opgedragen aan Maerten van Heemskerck ,
dezelfde van wie in Jaarboek LV al sprake is geweest inzake de beschildering van het
vijfluik op het Hoogaltaar .
De orgelluiken zijn zeer geprezen , niet alleen de 17de eeuwse stedebeschrijvers spre-
ken er met lof over ; ook Vondel heeft ze bezongen in zijn Tnwijdinge van ' t Stadthuis
t ' Amsterdam '. Uiteraard had Heemskerck taferelen uit het leven van David ( de held der
orgelluiken !) in beeld gebracht , zoals het verslaan van de reus Goliath , Davids triomf-
tocht , ingehaald door de jubelende maagdenrei , David spelende en dansende voor de
ark des verbonds en zijn bespotting door zijn vrouw Michal . Tenslotte een andere
oudtestamentische gebeurtenis waarbij muziekinstrumenten te pas kwamen : de optocht
van priesters en levieten met de ark des verbonds rondom de stad Jericho .
Domselaer verhaalt 1 dat Maerten van Heemskerck met waterverf geschilderd had .
We zouden eerder denken aan een techniek zoals Willem Roelofs Jr . beschrijft : ' Op
schilderdoek , dat met caseïneplamuur geprepareerd is , kan evengoed met waterverf als
met olieverf gewerkt worden .' 2 Waarschijnlijk heeft Heemskerck de luiken willen vrij-
waren tegen nadonkeren , en ook tegen glimmen , waardoor de voorstelling aan duide-
lijkheid zou kunnen verliezen . Hoe het zij , zijn werk heeft zich lang goed gehouden .
Over beschildering van de luiken aan het rugpositief vernemen we niets , ofschoon die
1 Thobias van Domselaer . Beschryvinge van Amsterdam , 1665 .
2 Willem E . Roelofs Jr . De Practijk van het schilderen . Amsterdam 1919 , bl . 47 .
16
Gedicht in het middenschip met bet groot orgel van 1539
Gravure van Jan Goeree , eind 1 7de eeuw . De kerk is niet geheel naar waarheid weergegeven Foto Gem . Archiefdienst
17