Blader door transcripties » Stadsarchief Amsterdam

archieftoegang 499, inventarisnummer 226, pagina 10

Drie fratskoppen boven bet triforium De middelste van de^e fratskoppen
het Sint J-oriskoor en de Sint Sebastiaankapel eveneens van een lichtbeuk te voorzien en
zodoende van de oorspronkelijke hallenkerk een kruiskerk te maken . 1 In het midden van
zulk een kerk heeft men de zogenaamde viering : een vierkant met op de hoeken extra
dikke pilaren , de vieringpijlers . Twee van de oorspronkelijk ronde pilaren had men al
verbouwd tot zware bundelpijlers met fraai gebeeldhouwde laatgothische kapiteelen .
De ronde pilaren die niet versterkt behoefden te worden , heeft men verfraaid door
gebeeldhouwd koolblad-
ornament in de kapiteelen in te laten . Zo op het oog zou men
denken dat kapiteel en ornament één geheel vormen , maar de zaak werd pas helder na
een bezoek aan de Sint Pancras - of Zuiderkerk te Enkhuizen , in 1960 . Aan die kerk is
namelijk in 1516 een kapel gebouwd , die de Heilig Kruiskamer werd genoemd , en mid-
den in de zuidzijde van die kapel staat een ronde pilaar met precies hetzelfde kapiteel
zoals ze voorkomen in het middenschip van de Oude kerk . Toen pas bleek bij nader
onderzoek , dat in de Oude kerk het ornament niet tegelijk met de kapiteelen was ge-
beeldhouwd , maar in later tijd was ingelaten . Aangezien er niets van op schrift stond ,
noch te Amsterdam noch te Enkhuizen , werden er veronderstellingen geopperd , zoals
door de heer H . Janse , toentertijd opzichter bij de restauratie van de Oude kerk : ' De
natuurstenen kolom ( in de Enkhuizer Sint Pancras ) op de scheiding met de noordbeuk
is afkomstig uit de Oude kerk te Amsterdam , alwaar hij omstreeks 1512 bij de viering
gesloopt moet zijn .' 2 Mijns inziens een te stellige bewering ; eerder zou men kunnen
1 Misschien heeft men reeds tegen het einde van de 15de eeuw zulk een voornemen gekoesterd , wanneer
het Sint Hieronymus-altaar wordt vermeld als staande ' aen de zuytsyde in den transyt .' Het stond
toen op de hoek van de Sint Sebastiaankapel en de zuiderzijbeuk . ( Zie mijn artikel over de Huiszitten-
kapel , in Jaarboek Amstelodamum LXII ( 1970 ) blz . 18 .) Het woord transyt is hetzelfde als transept ,
dwarsschip .
- H . Janse . Stads - en dorpskerken in Noord Holland , bl . 88 .
14
Kapiteel van de zuidwestelijke vieringpijler
aannemen dat dezelfde steenhouwer eerst te Amsterdam en later te Enkhuizen is werk-
zaam geweest .
Na de grote inspanning in het begin van de 16de eeuw moest men even ademhalen .
Lang duurde het niet : de sacristie werd vergroot , er werd een portaal aan de noordzijde
gebouwd , een Heilig Grafkapel aan de kooromgang , en een Heilig Graf naast het
nieuwe noorderportaal . In de dertiger jaren van de 16de eeuw is het middenschip weer
aan de beurt .
In mijn eerste artikel over het Hoge Koor van de Oude kerk 1 vermeldde ik reeds ,
hoe de kerk uit een erfenis van heer Jacob Braseman , een rijke priester die in 1536
overleed , kans zag om twee voor die tijd hypermoderne orgels te laten bouwen en een
vijfluik voor het Hoogaltaar te laten schilderen .
De bouw van de orgels beschreef ik uitvoerig in het maandblad ' Het Orgel ' van 1953 ,
het orgaan van de Nederlandse Organistenvereniging . De lezers van Amstelodamum
1 Jaarboek Amstelodamum LV ( 1963 ) bl . 33 wg .
15