Blader door transcripties » Stadsarchief Amsterdam

archieftoegang 499, inventarisnummer 224, pagina 11

registers dan zijn er geen moeilijkheden en klopt alles precies . Het register van
overlevering van 1610 bestaat als al zijn naamgenoten uit drie afdelingen respec-
tievelijk gemerkt met de letters A . B . en C . Deel A . draagt als opschrift : Res-
tanten van accijnzen enz . waarvan men meent dat weinig of niet sal komen en
waarvan de Thesaurieren van 1610 geen ontvang maken sullen zo zij die ont-
vangen maar alleenlijk hier royeren , maar werden henluyden als schuld overge-
leverd . Men vindt er in opgesomd tal van oninbare , dubieuse inschulden of
kwade posten . Dit deel A . leverde een bedrag van ƒ 29208 . — op . Het opschrift
van deel B . luidt : Schulden den Thesaurieren van 1610 overgeleverd van dewelke
zij uitgaven maken sullen zo zij daaraf niet en werden voldaan zonder van de-
zelven ontvang te maken zo zij die recouvreren . De opbrengst van deel B . be-
droeg ƒ 58459 .—. Het bevat tal van folio's met opgaven hoeveel Amsterdam
nog te vorderen heeft wegens uitgeleend geld , aan voorschotten en inschulden
van allerlei colleges . Het derde deel met de letter C . draagt het opschrift : Thesau-
rieren van 1609 zijn schuldig tegen de voorgaande letteren A . en B . de volgende
partijen die Thesaurieren van 1610 goed doen moeten zonder daarvan uitgaven
te maken doch sullen dezelve korten aan de voorz . A . en B . en in ontvang brengen
zo zij dezelve innen . Dit gedeelte bevat verrekeningen tussen Thesaurieren en
de voornaamste financiële instellingen , verder de inkomsten en uitgaven van de
halve stuivers en het oortjes geld . De opbrengst van de eerste bestond uit het
aandeel van Amsterdam in de ' rantsoenen ' van de gemenelandsmiddelen , betaald
door de pachters daarvan als een soort handgeld .
Het ' oortjesgeld ' werd eveneens uit die rantsoenen bijeengebracht en beide
werden als een soort armengeld uitgegeven aan kost , inwoning en toelage voor
de stads alumni en als subsidies voor liefdadige instellingen zoals diaconieën en
gasthuizen . Aangezien in C . een deficit van ƒ 59904 .— overbleef dat , gelijk ge-
zegd , moest worden gekort op de totale ontvangst van A . + B . ad ƒ 87667 . —
bleef er een bedrag over van ƒ 27763 .—, dat te samen met de gerede penningen
in kas van de rekening over 1609 ad ƒ 203826 .— juist het in de laatste post van
de extraordinaris uitgaven van de rekening over 1609 genoemde bedrag van
ƒ 231589 . — opleverde hetwelk aan Thesaurieren van 1610 werd overgeleverd .
Men behoeft daarom helemaal niet zo verbaasd te zijn als destijds Kernkamp
toen hij , na geconstateerd te hebben dat ongeveer viervijfde der inkomsten werd
gevormd door de grossa getiteld ' Extraordinaris ontvang ', schreef : 1 ' Meer dan
viervijfde of 80 % van de inkomsten bestonden dus uit extraordinaris zaken , een
zonderlinge toestandl ' Neen , de oorzaak van het grote bedrag dat deze grossa
opbracht lag in het feit dat het gehele batig saldo van de rekening van het voor-
gaande jaar in het volgende jaar als extraordinaris inkomst is geboekt . Nemen
wij b.v . de totale Extraordinaris ontvangst in de rekening van 1609 , deze bedroeg
1
Kernkamp : ' De regeeringe van Amsterdam ' pag . CCXX .
16
ƒ 470.410 . —, maar de overlevering van 1608 was ƒ 446.188 . —, zodat slechts een
bedrag van ƒ 24.222 . — aan extraordinaris inkomsten resteerde en dat op een
totaal aan inkomsten in dat jaar van ƒ 831.623 .—. Dat is nog geen 3 % daarvan
en geen 80 %.
Nadat in 1578 de stad de zijde van de Prins had gekozen worden de Thesau-
rieren plotseling bij de administratie van al de geconfisceerde kloostergoederenbetrokken . Men ving de gerezen moeilijkheden op den duur op door in 1594
een tweede serie rapiamussen aan te leggen , n.l . het dusgenaamde ' bagijnen-
rapiamus ', waarin uitsluitend de inkomsten en uitgaven betreffende deze kloos-
tergoederen werden bijgehouden . Het oudste bewaarde exemplaar hiervandateert uit 1603 . In dit register waren alle kloosters opgenomen , ieder met
eenblanco bladzijde waarop de inkomsten uit de in beslag genomen kloostergoederenals land-
en huishuren e.d . werden opgetekend met daaronder de
uitkeringenvoor levensonderhoud voor de voormalige monniken en nonnen benevens
deopbrengsten en uitkeringen van de lijfrentebrieven welke het persoonlijk eigen-
dom van sommige broeders en zusters waren . De ontvangsten uit deze klooster-
goederen bedroegen in genoemd jaar 1603 ƒ 18.849 .—, waartegenover ƒ 7188 .
aan alimentatie van de conventualen stond zodat , na aftrek van het salaris van
de Thesaurieren ad ƒ 190 .—, een batig saldo van ƒ 11.471 .— overbleef dat op de
rapiamus van dat jaar als een extraordinaris ontvangst werd geboekt met de
woorden ' als bij Thesaurieren meer ontvangen dan uitgegeven opt bagijnen-
rapiamus '.
Ook de 16e eeuwse stadsuitbreidingen na de Alteratie d.d . 1584 en 1593 , waar-
door de financiële administratie der stad zwaarder werd belast gaven geen aan-
leiding om tot een andere wijze van boekhouding over te gaan . Bedroegen de
uitgaven ' van dezer stede Fabryck ' ( i.e . Publieke Werken ) door die gebeurte-
nissen rond de eeuwwisseling jaarlijks weliswaar nog geen ton , weldra zou
daarin verandering komen .
Burgemeesteren moesten n.l . tot de erkenning komen dat hun voorgangers bij
het maken der uitbreidingsplannen voor de stad te krap hadden gemeten ; niet-
tegenstaande het bebouwde stadsoppervlak door de beide vroegere uitleggingen
was verdubbeld bleek toch in de eerste jaren der volgende eeuw niet alleen dat
dit nieuwe gebied reeds geheel was bezet , maar ook dat er weer druk buiten de
wal werd gebouwd hetgeen uit defensief oogpunt bedenkelijk was . In 1610 be-
sloot de Vroedschap daarom tot een uitleg waardoor het oppervlak verdrievou-
digd zou worden . In grote trekken hield het in dat om de stad de bekende drie-
voudige grachtengordel zou worden aangelegd met aan de westzijde daarbuiten
een ruim gebied als industrie terrein ( de latere Jordaan ) en dat aan het IJ aan de
uiterste Oost en Westzijde elk drie eilanden zouden worden aangeplempt en om
het geheel een stadswal met 26 bolwerken zou worden aangelegd . Men besloot
echter achteraf voorlopig slechts een derde deel van dit uitbreidingsplan te ver-
wezelijken n.l . tot de Leidsegracht . De uitgaven ' der stede Fabryck ' schoten
17