Blader door transcripties » Stadsarchief Amsterdam

archieftoegang 499, inventarisnummer 224, pagina 10

DE HUISZITTENKAPEL
■ VAN DE OUDE KERK TE AMSTERDAM
DOOR
MEJUFFROUW B . M . BIJTELAAR
Het eerste bericht aangaande de verhouding van de Huiszittenmeesters aan de
Oude Zijde tot de Oude kerk vinden we bij Commelin . 1 We mogen hem dank-
baar zijn dat hij zoveel genoteerd heeft , want de boeken en bescheiden van de
Huiszittenmeesters , waaruit hij in de 17de eeuw nog kon putten , zijn nu voor een
groot gedeelte niet meer te vinden .
Commelin dan bericht dat naast het noorderportaal een kapel met een altaar
was , welk altaar Peter Gijsbertsz . daar had gesticht ter ere van Sint Jeroen - en
dan neemt hij de hele stichtingsbrief over . We geven hier in ' t kort de inhoud
weer :
Dirck Boelensz . en Grebber Dircksz ., schepenen in Amsterdam , oorkonden
dat voor hen verscheen Peter Gijsbertsz ., die verklaarde ter ere Gods en de
Maagd Maria , Sint Jacob en Sint Peter , apostelen , en Sint Nicolaas , gesticht te
hebben een altaar en een capellerie in Sint Nicolaas ' parochiekerk , bij de noorder-
deur aan de muur , en daartoe de nodige gelden heeft gefourneerd . Ook heeft
Gheryt Wedighe zaliger gedachtenis aan het altaar vermaakt een rente van 3
Frankrijkse schilden jaarlijks . Verder belooft Peter Gijsbertsz . aan de Huiszitten-
meesters van de Oude en de Nieuwe Zijde der stad een som van 100 Wilhelmus-
schilden . De Huiszittenmeesters hebben aangenomen na Peter Gijsbertsz .' dood
het altaar te onderhouden en te belichten van de voornoemde renten , en een
goede priester aan te stellen , onbesproken en van goede zeden , teneinde zes
missen per week te doen . Als zijn zoon Gijsbert kinderen of kleinkinderen naliet ,
die priester werden , dan zouden dezen de voorkeur hebben , maar anders konden
de Huiszittenmeesters een goede priester aanstellen ; ze zouden ook de bevoegd-
heid hebben om de priester af te zetten . Gedateerd 20 januari 1450 .
Uit niets zou men kunnen opmaken dat het hier gaat om het Sint Hieronymus-
altaar ; dat blijkt pas uit gegevens van later datum . De mogelijkheid bestaat dat
Peter Gijsbertsz . een reeds bestaand Sint Hieronymusaltaar door een mooier en
groter heeft vervangen , en er een capellerie op heeft gesticht ter ere van andere
1 Commelin , Beschrijving van Amsterdam bl . 424-425 .
heiligen ; bij zulk een stichting was men namelijk volstrekt niet gebonden aan de
naam van de heilige aan wie het altaar oorspronkelijk gewijd was . 1
Het voorkomen in de stichtingsbrief van de naam van Gheryt Wedighe gaf
aanleiding tot nader onderzoek : er bleken meer Amsterdammers van die naam
geleefd te hebben .
De eerste treffen we aan in de roerige beginjaren van de 14de eeuw , toen Guy
van Avennes bisschop van Utrecht en heer van Amstelland was . Dan komt
Gheryt Wedighe voor onder degenen die omstreeks 1310-1312 borg stonden voor
de tot het betalen van een zoengeld veroordeelde deelnemers aan een grote vecht-
partij , waarbij een dode was gevallen . 2
De tweede Gheryt Wedighe komt voor in de jaren 1368/1369 ; hij woont dan
op de Damsluis ' onder die clocke .' 3
De derde Gheryt ( voluit Gheryt Wedighe Jacopsz .) is in 1382 overman van de
schutterij .*
De vierde heet Gheryt Wedighe Heynricxsoen ; hij woonde in de Warmoes-
straat Waar thans het huis no . 40 staat , en blijkt lang vóór 1450 te zijn overleden . 5
Als hij dezelfde mocht zijn als Gheryt Wedighe van de Damsluis , dan zou hij daar
in zijn jonge jaren gewoond kunnen hebben , en op gevorderde leeftijd naar de
Warmoesstraat zijn verhuisd . Hij zou er een goede reden voor gehad hebben ,
want het huis ' onder die clocke ' moet kort na 1415 afgebroken zijn ten behoeve
van de bouw van de stadswaag . 6
Zijn relatie tot het huis in de Warmoesstraat dateerde reeds van vroeger tijd .
Op 7 maart 1396 verklaarde hij een pacht schuldig te zijn op 7/8 deel van huis en
erf . Ernaast woonde Jan Simon Nessenzoon ; hij blijkt een generatie jonger te zijn
dan Wedighe , en is schepen in 1421 . Wendelmoet , de dochter van Jan Simon
Nessenzoon , trouwde met Peter Gijsbertsz ., de stichter of herbouwer van het
Sint Hieronymusaltaar , en waarschijnlijk erfgenaam van Gheryt Wedighe . Ver-
moedelijk is Wedighe de grootvader van moeders kant geweest van Peter Gijs-
bertsz ., en deze zal zich volstrekt niet gehaast hebben om grootvaders laatste wil
te vervullen . Maar toen hijzelf op jaren gekomen was , wilde hij schoon schip
maken ; hij heeft het altaar extra goed bedacht en bovendien aan de Huiszitten-
meesters 100 Wilhelmusschilden geschonken ' dair sy wall mede tevreden zijn ',
zoals de stichtingsbrief zegt .
1 Zo komt het dat een altaar onder verschillende namen bekend kan staan .
2 Registrum Guidonis , Rijksarchief te Utrecht .
3 Mr . W . F . H . Oldewelt : Amsterdam's oudste Raadhuis . ( Jaarboek Amstelodamum XXVIII ( 1931 )
bl . 14-16 ).
4 Ter Gouw , Geschiedenis van Amsterdam II 50-51 en 332 . Hij is van mening dat Gerrit Wedighe
vande Damsluis dezelfde is als Gerrit Wedighe Jacopsz .
5 We hadden deze geschiedenis nooit zover kunnen uitpluizen zonder het boek van ir . J . G . Kam:Waar
was dat huis in de Warmoesstraat ? Het bevat een schat van genealogische bijzonderheden aan-
gaande middeleeuwse Amsterdamse families .
6 Oldewelt , t.a.pl .
14
15