Blader door transcripties » Stadsarchief Amsterdam

archieftoegang 499, inventarisnummer 224, pagina 11

het woord schrijlings een uitleg , die afweek van die van 1897 . Met coupures uit
hun publicaties zal ik deze uitspraak illustreren . Geenszins is het mijn bedoeling
met als ernstige werkers te boek staande personen de spot te drijven . Bij onder-
vinding weet ik , dat men soms al te veel op voorgangers vertrouwt . De reeks
van fragmenten zal het nut hebben , dat de meest schuldigen aan de verwording
voor den dag komen .
Reeds de eerste door mij gevonden aanhanger van de schrijlings-leer , Dr . M .
G . de Boer , geraakte aan het dwalen . Op bladzijde 18 van het door deze historicus
in populaire trant geschreven boek , ' Een wandeling door een oud-Nederlandsche
stad ( Amsterdam )', verschenen in 1915 , lezen wij : Zal de volksmond in latere jaren
den naam in verband brengen met weenende vrouwen , die hun mannen % ien scheep gaan naar Oost-
Indië , de Middeleeuwsche naam Scray-toren ( verwant aan ons schrijlings ) wijst er op ,
dat de%e afleiding geen vertrouwen verdient ? 0 Afgezien van de onjuiste voorstelling ,
dat de naam Scray-toren in de Middeleeuwen bestond , moet opgemerkt worden ,
dat de schrijver het woord schrijlings niet op de hoek of horn , maar op de toren
toepaste . Met de vervelende gevolgen van deze aberratie zitten wij nog steeds .
De na Dr . de Boer komende auteur , C . G . ' t Hooft , uitte zich kort , maar correct
( c . 1919 ): Bij Schreijershoek , vroeger Scrqyhorn , is de eerste lettergreep te verklaren als
in ' schrijlings '? 1 Hoe summier ook onder woorden gebracht , duidelijk gaf ' t Hooft
blijk , Meijer's formulering te hebben gelezen en doorgrond . 12
Geheel anders A . E . d'Ailly in zijn ' Historische Gids ' ( 1929 ). Hier zien wij de
fantasie volop aan het werk : De plek , waar wij ons bevinden , het Kamperhoofd , heet van
ouds ' Scrayhoeck ' en heeft met traanklieren niets uitstaande ; de naam doelt op de eigen-
aardige bocht , die de wal langs het If hier maakt , waardoor de toren'schrijlings ' is geplaatst ?*
Op onverantwoordelijke wijze introduceerde d'Ailly aldus twee nieuwe ' vond-
sten ': de toren staat aan het Kamperhoofd en zijn stand is schrijlings . Wat de
tweede betreft , heeft het wel zin te opponeren tegen een theorie , die een ver-
bastering is van een vroegere ? Wil men nog tegenwerpingen , dan deze . In
geen der grote Woordenboeken , die bij de studie der Nederlandse taal tot vraag-
baak dienen , vindt men gewag gemaakt van schrijlings staande bouwwerken . Een
blik op de zestiende-eeuwse vogelvluchtkaarten van Amsterdam is voorts vol-
doende
om te zien , dat de Schreierstoren een volmaakte eenheid vormde met de
stadsmuur ; aan zijn plaatsing valt niets abnormaals of vreemds op te merken .
De overige door mij opgespoorde teksten ( het aantal zal voor uitbreiding
10 In 1952 verscheen van dit boek een tweede druk onder de titel ' Een wandeling door oud-Amsterdam
( 1544 )'. Woordelijk herhaalde de schrijver , wat hij in 1915 over de naam Schreierstoren gezegd had(blz . 28 ).
11 Het ontstaan van Amsterdam ( c . 1919 ), blz . 60 , noot 1 .
18 Slechts één aanmerking van ondergeschikt belang : het is in het geheel niet zeker , dat de samenstelling
met horn ouder is dan die met hoek .
ia Historische Gids van Amsterdam ( 1929 ), blz . 107 . In de tweede druk ( 1949 ) hetzelfde , iets anders
geredigeerd , blz . 119 .
2 De Schreierstoren en % ijn omgeving in 1625 . Fragment uit de kaart van Ba/tbasar Floris %. De Geldersekade
beet bier Keulsche Kay . Foto Gem . Archiefdienst
16
17