Blader door transcripties » Stadsarchief Amsterdam

archieftoegang 499, inventarisnummer 223, pagina 8

deur , en aan de noordzijde stonden de pilaren van het Hoge Koor , met daar-
achter de houten koorafsluiting . Zo had de Buitenlandvaarderskap'el aan alle
vier zijden haar natuurlijke kerkelijke grenzen .
De vloer bestond uit allerlei soorten steen : kleine witte stenen , blauwe zerken ,
witte zerken en zogenaamde renelse stenen . 1 ) We vinden er echter geen rode
zandsteen en blauwe lei meer bij , zoals meermalen werd aangetroffen in die
gedeelten van de Oude kerk , die van vóór 1370 dateren .
Die stenen waren meestal voorzien van merken , en we vinden erbij van laat
14de eeuwse Amsterdammers : Dirc Allertsz ., die we als schepen aantreffen van
1386 tot 1396 , en Willem Adamsz . van Legmeer , die schepen was in de jaren
tussen 1381 en 1386 .
Er zullen allicht méér geweest zijn , maar voor de merken op de graven hebben
we nu eenmaal geen oudere bronnen meer over dan een zakboekje van memorie-
meesters , dat uit 1522 dateert , en een grafboek dat is aangelegd in 1523 . 2 ) Wat
we daarin vinden aan oudere gegevens dan het jaar van aanleg , is meestal
afkomstig van drie of vier voorgaande geslachten ; merken uit de 14de eeuw zijn
te beschouwen als meevallers . Intussen kunnen we de kapel waar ze voorkomen ,
met behulp van die merken ten naaste bij dateren .
Behalve het Sacramentsaltaar kreeg de Buitenlandvaarderskapel nog twee andere
altaren : dat van Sint Anna en een Sint Pieters-altaar . Voor de duidelijkheid zullen
we de altaargeschiedenis apart behandelen . Hier volgt dan allereerst :
het Sacramentsaltaar
Bij de werkzaamheden aan de restauratie van de Oude kerk werd ontdekt , dat
het altaar gefundeerd was geweest op grote stukken scheepshout , tekenend voor
het beroep van de stichters . Hoe het altaar eruit zag , en of het van een schilderij
of een drieluik voorzien was , weten we niet .
De eerste capellerie op het altaar werd gesticht op 17 december 1416 door
Gheryt mr . Willamsz ., priester , ' op het Sint Andriesaltaar in die eere van het
Heilig Sacrament .' Het was een officie van vijf missen per week , en de prior van
de Kartuizers met twee van zijn oudste kloosterbroeders zouden een priester
kiezen om het officie te bedienen voor de tijd van een jaar of langer . 3 )
Zo stond het altaar begin 15de eeuw reeds onder drie namen bekend ; het volk
zei gewoonlijk Buitenlandsaltaar .
Wie was Gheryt mr . Willamsz .? Het memorieboek van de Oude kerk heeft
op Sint Mauro de memorie van ' miester Gerrit Willemsz . cyrurgyn ,' 4 ) en het
zakboekje van memoriemeesters geeft de plaats op : het tweede graf van het
Jezus-altaar af , in de zuiderzijbeuk , vier stenen met een merk . Dat merk vinden
we terug in het grafboek van 1523 ; daar zijn de vier stenen vervangen door ' een
witte sarck van twee graven .' Het is in de zuiderzijbeuk no . 272/273 ; de helft
van de zerk is nog over en ligt in stukken .
Meester Gheryt Willamsz . heeft een merkwaardige carrière gehad : van beroep
chirurgijn , later raad en schepen geworden , gasthuismeester geweest en op
gevorderde leeftijd priester .
We vinden hem vermeld als raad van 1371 af , en te beginnen met 1387 is hij
meermalen schepen geweest . In 1401 gaf hij voor de huiszittende armen een
jaarlijkse rente van 20 schellingen om turf te kopen . In 1410 en 1413 treffen we
hem aan als gasthuismeester . Hij moet een weldadig man zijn geweest . 1 )
Zijn ouders waren meester Willam Willamsz . en diens vrouw Jutte ; haar
vaders naam wordt niet genoemd . Er hebben in die tijd meer dubbele Willemen
in Amsterdam geleefd ; niet onmogelijk is Gheryt de zoon geweest van Willam
Willamsz ., die in 1380 als schepen voorkomt .
Gheryt en zijn moeder Jutte interesseerden zich bijzonder voor de stichting
van het Sinte Margarethaklooster . Begin 1415 verpachtten moeder en zoon aan
de zusters van het klooster het erf waarop ze woonden , voor de tijd van 97 jaren . 2 )
Het schijnt dat meester Gheryt Willamsz . in 1419 is overleden , want op
20 september van dat jaar wordt een memorie besproken voor hemzelf zowel als
voor zijn vader en moeder . 3 ) Die moeder zal toen hoogbejaard geweest zijn ,
want daar Gheryt in 1371 als raad voorkomt , moet hij toen minstens 25 jaar
hebben geteld , en zou hij bij zijn dood in 1419 minstens 73 jaar zijn geweest .
Moeder Jutte schonk op 10 juni 1420 aan heer Dirck Heynrixz . van Voirst , pater
van het Sinte Margarethaklooster , alle boeken die aan haar zoon Gheryt hadden
toebehoord . 4 ) Op 20 augustus 1421 worden er nog eens beschikkingen gemaakt
over de memorie , en op 1 december 1423 vermaakte Jutte aan het klooster een
mosterdmolen , een grote ketel om klein bier in te brouwen , een altaarkleed en
al haar Duitse ( lees : Nederlandse ) boeken ; bovendien schold ze aan het klooster
alle schulden kwijt die het aan haar had . 5 )
Het schijnt dat Gheryt , ook in de tijd toen hij nog volop aan het politieke
leven deelnam , niet getrouwd was en geen kinderen had nagelaten . Na de dood
van zijn moeder treedt tenminste als voornaamste erfgename op Elisabeth Herman
Wolfsdr ; uit het verdere verloop van de geschiedenis maken we op dat ze een
alleenstaande vrouw op leeftijd was . Ook zij heeft het Sinte Margarethaklooster
x
) Wie van onze lezers weet wat dat voor stenen waren ? Bouwkundigen die ik ernaar vroeg konden
me niet inlichten .
2 ) Berust in het archief van de Hervormde Gemeente .
*) Cartularium Kartuizers fol . 1 . ( Inventaris archief Burgerweeshuis no . 569b ). Gemeente-archief
) Het memorieboek van de Oude kerk , aangelegd in 1557 , berust in het archief van het Begijnhof .
*) Zie Ter Gouw , Geschiedenis van Amsterdam n 276/277 ; hij haalt o.m . Commelin aan en uiteraard
de regeringslijsten .
2 ) Van Eeghen , Vrouwenkloosters en Begijnhof te Amsterdam , bl . 195 .
8 ) Archief Hervormde Gemeente , charters Oude kerk .
4 ) Van Eeghen , t.a.pl . 203 .
5 ) id . id . 202 .
12
13