Blader door transcripties » Stadsarchief Amsterdam

archieftoegang 499, inventarisnummer 230, pagina 11

versité de Louvain ' van A . Schillings , lopende over de periode van 31 augustus
1485 tot 31 augustus 1527 . Want daarin kon men de inschrijving van 10 mei 1518
van een Cornelius , zoon van Anthonius , clericus van Amsterdam vinden , aan wie
zowel Antoine de Smet in zijn artikel over de cartografische opleiding van Leu-
ven , dat oorspronkelijk in 1967 verscheen en in 1979 werd herdrukt , voorbijging ,
als in 1983 C . Koeman in zijn grote werk over zes eeuwen kartografie van Neder-
land . 5 Voor mij , die in 1986 met een speciaal artikel over Cornelis Anthonisz , ge-
wijd aan al zijn facetten , kwam , was het echter geen excuus dat deze grote voor-
gangers hem niet hadden genoemd , want ik had hem daar zeker als mogelijkheid
moeten geven , toen ik daar zeer zorgvuldig alle personen van die naam de revue
liet passeren . Pas dank zij het symposion werden mijn ogen voor deze inschrijving
geopend . En zo wordt voor de eerste maal in dit Jaarboek in 1987 op deze inschrij-
ving gewezen en het waarschijnlijke verband gelegd met de Amsterdamse kunste-
naar , die zich zo veelzijdig toonde op verschillende gebieden .
Uit het standaardwerk ' De Universiteit te Leuven ', dat in 1976 verscheen , vertel
ik allereerst iets over de studie daar . Voor het afleggen van het baccalaureaat en het
licentiaatsexamen en het behalen van de graad van magister moest men resp . de
leeftijd van 14 , 18 en 19 jaar hebben bereikt . Toelatingsvoorwaarden bestonden er
niet en dus ook geen leeftijd was vastgelegd . Vives vertelt uit de tijd van circa 1520 ,
dat er meestal vijf colleges per dag werden gegeven , één heel vroeg , twee voor de
middag en twee na de middag . In de faculteit van de artes werd algemeen vormend
onderwijs gegeven , philosophisch en natuurwetenschappelijk .
Over de kosten van het studeren zijn alleen uit 1449 en circa 1500 gegevens te
vinden . Een student blijkt in deze laatste periode gedurende twee jaar en drie
maanden 134 £ en 3 schellingen gespendeerd te hebben .
De studenten van 1518 deden in een opwindende tijd hun intree te Leuven . Het
was allereerst de tijd van de oprichting van het College Trilingue , waar door drie
professoren Latijn , Grieks en Hebreeuws werd onderwezen . Volgens een mede-
deling van Erasmus studeerden in 1521 daar 500 studenten . Erasmus vertoefde van
1517 tot dat j aar 1521 in Leuven . Hij werd in 1519 zelfs verdacht daar de door Fro-
ben in Bazel gedrukte sermoenen en 95 stellingen van Luther te hebben binnenge-
smokkeld op het eind van het jaar 1518 . In 1519 kwam een protest hiertegen . In
dat jaar kondigde Alardus van Amsterdam aan , dat hij in het College Trilingue
over een theologisch werk van Erasmus wilde spreken . Daar hij niet op de rol van
de Universiteit was ingeschreven kwam hiertegen verzet van de theologische fa-
culteit .
Groeperingen van studenten in naties waren er in deze tijd vermoedelijk nog
niet en later , toen ze wel voorkwamen , speelden ze geen grote rol . Onder ' Hol-
landia ' werden toen ook de andere noordelijke gewesten ondergebracht . Het aan-
tal studenten uit het Noorden was van ouds groot . Van 1528 tot 1568 werden b.v .
niet minder dan 222 Amsterdammers ingeschreven .
Maar wat had men voor mogelijkheden om de cartografie te leren ? Bekend is ,
dat Leuven na 1530 een belangrijk middelpunt daarvoor werd . Die vraag stelde De
Smet zich al in 1967 in een artikel in een Feestbundel voor L . G . Polspoel . Hij wees
op het atelier van Gaspard van der Heyden , die te Leuven als artifex en mathema-
ticus de eerste globe voor Franciscus monachus of Frangois de Malines maakte in
1528/29 . Deze Franciscus werd vermoedelijk in 1505 of 1510 als student inge-
schreven . In 1520 werd de bekende cartograaf Jacob van Deventer op 24 april in-
geschreven . In 1526 volgde Gemma Reyneri uit Groningen , die later als Gemma
Frisius een grote rol aan de Universiteit van Leuven zou spelen . De beide laatsten
werden opgeleid tot geneesheren . Ze moeten echter ook in het vak , waarin ze kter
zouden uitmunten , onderwezen zijn . De Smet vertelt dan , dat vooral geneesheren
de mathematica doceerden . Dat gebeurde al in de 15e eeuw . Voor het begin van de
16e eeuw noemt hij als de belangrijkste docenten Martinus Dorpius , Johannes
Nijs Driedo of Driedoens uit Turnhout , die 24 april 1499 magister artium en 17
augustus 1512 doctor in de theologie werd , en Henricus Fine , die eerst artes , later
geneeskunde beoefende en op 19 december 1516 op een drievoudig proefschrift
promoveerde . Tenslotte volgen nog Ulbertus Pigghius , die in 1509 tot magister
artium in Leuven promoveerde en daarna onder Driedo mathematica studeerde ,
en Cornelius Scepperus of de Schepper , geboren in 1503 in Nieuwpoort , die 3 de-
cember 1522 in Leuven aan het college Trilingue werd ingeschreven .
Cornelis Anthonisz werd - zoals ik reeds vertelde - niet door De Smet ge-
noemd . Nu is het voor mij eenvoudiger na alle onderzoekingen om uit te maken ,
wie hier bedoeld kan zijn , dan dat in 1967 voor De Smet was . Twee candidaten , de schoenmaker-
olieslager Cornelis Anthonisz en Cornelis Anthonisz Roothooft ,
vallen weg , omdat ze te jong zijn . Roothooft was in 1518/19 geboren en leefde
zelfs misschien nog niet . Hier wil ik wel nog speciaal vermelden , dat het befaamde
testament van 1539 van Cornelis Anthonisz , die de Keizer op zijn tocht naar Afri-
ka zou vergezellen , van hem was en niet van de schilder !
Als serieuze candidaat blijft nog slechts één andere Cornelis Anthonisz over
dan de schilder . Dat was Cornelis Anthonisz de wisselaar , die net als de laatste
voor de eerste maal in 1527 in een akte optreedt . Hij werd in 1544 schepen en in
1547 raad , welke ambten de schilder daardoor ook al van ouds op zijn naam heeft
gekregen . Gezien hun latere carrière is echter de schilder een veel aannemelijker
candidaat voor de clericus Cornelis Anthonisz , die zich op 10 mei 1518 in Leuven
liet inschrijven . We weten niet , hoe lang de jongeman , die toen blijkbaar voor de
geestelijke stand bestemd was , daar heeft gestudeerd . Dat gebeurde echter stellig
in de faculteit van de artes en zoals we van De Smet hebben geleerd , daar kon hij
heel wat opsteken voor zijn latere diverse bezigheden . Tot nu toe heeft men zich
over zijn veelzijdigheid verbaasd , maar met enige studiejaren in Leuven , van vijf
colleges per dag , kan men heel wat bereiken .
Het geld voor de studie was er zeker , althans bij zijn grootouders van moeders
kant . Ook de bestemming tot geestelijke van de vermoedelijk oudste kleinzoon ,
lijkt daar bijzonder te passen . Van de lagere wijdingen - acolyth , exorcist , lector
16
17