Blader door transcripties » Stadsarchief Amsterdam

archieftoegang 499, inventarisnummer 230, pagina 10

komen en moest nog in 1539 uit Amsterdam vluchten en op 12 april kwam Corne-
lls Thonisz als vertegenwoordiger van de belangen van Jacob Cornelisz ' nazaten
op de weeskamer . Ditmaal werd aan zijn naam toegevoegd ' schilder '. Het beves-
tigt niet alleen , dat hij de kleinzoon van de schilder Jacob Cornelisz was , maar ook
dat de schilders Cornells Buys in Alkmaar en Jacob Cornelisz in Amsterdam
broers waren .
' Cornells Anthonisz als kunstenaar ' geeft weinig bijzonderheden omtrent zijn
familie . Slechts wordt uiteraard vermeld , dat zowel zijn grootvader als zijn beide
ooms hem in de kunst kunnen hebben opgeleid en dat de stadsfabriekmeester Wil-
lem Hendriczx Croock , die in 1520 samen met Jacob Cornelisz banieren voor
schepen schilderde - een geschenk voor de koning van Denemarken - voor zijn
cartografische opleiding kan hebben zorg gedragen .
Weten we over de ouders van Cornells Anthonisz niets , des te meer kwam aan
het licht over zijn echtgenote . Blijkens lijfrentebrieven , bewaard als omslag van de
stadsrekening van 1559 , was Geert Mr Jan Dierten in 1491/92 geboren als dochter
van een geestelijke , Mr Jan Diert , die in Amsterdam was geboren en in 1483 in
Keulen gaan studeren , samen met zijn broer Claes . De naam van de moeder blijkt
nergens , maar wel die van een tante , Eems Dircksdr .
, die veel bezittingen had . De
relatie tussen de ouders was vermoedelijk bestendig , in 1493/94 werd er nog een
dochter , Mary , geboren .
Op 28 juli 1511 betaalden de moeder en de moei Eems Dircksdr . resp . 39 en 24
gulden voor Geert bij de koop van een steetje op het Begijnhof . Een pikante bij-
zonderheid is , dat de vader toen vice-cureit van de Nieuwe Kerk was . De cureit of
pastoor was het Kapittel in Den Haag , dat de Amsterdamse kerken in eigendom
had . 3 Meestal werd het vicecureitschap verpacht en het is verklaarbaar , dat de vi-
cecureit niet bijdroeg aan de koop van het steetje . Geert werd blijkens de lijfrente-
brief van 1513 - zij was toen 22 - werkelijk begijn . We kunnen haar gangen op het
Hof precies volgen . In 1514 kocht zij samen met Griete Pieter het huis het Kei-
zershof achter de kerk , dat aan de achterzijde op de Nieuwezijds Voorburgwal
uitkwam . In 1518 verkochten ze dit huis en kochten een duurder huis in ' t Hol aan
de overzijde van het Hof tegen het St . Lucienconvent gelegen . In 1523 droegen ze
op 14 februari dit huis weer over en in ieder geval verliet Geert toen het Hof , Grie-
te vermoedelijk ook .
Geerts vader was niet lang vicecureit van de Nieuwe Kerk gebleven . De pacht-
contracten werden dikwijls maar voor enkele jaren gesloten en konden voor de
pachter heel onvoordelig zijn . In 1514 treffen we een andere vicecureit aan en in
1515 vinden we al op 31 mei Mr Jan Diert in een nieuwe functie . 4 Als deken van
Waterland was hij getuige bij een belangrijke gebeurtenis op de abdij van Egmond .
Daar sloten de abt van Egmond en vier monniken met drie burgemeesters van
Alkmaar een overeenkomst over de tienden van het rondzaad binnen de ban van
Alkmaar , waarover lange tijd processen waren gevoerd .
Of Mr Jan Dierten nog de bruiloft van zijn dochter Geert meemaakte , blijkt
met . Blijkens het testament van Bairte Martijnsdr . van 1529 was hij toen gestorven f-
i Tjl ^ » ° P het Nieuwezi i ds Kerkhof , dat haar toebehoorde . Vermoede-
lijk had hij | dat allang bewoond en was er ook als deken van Waterland blijven wo-
nen . Er is dus een goede kans , dat hij nog in leven was , toen Geert met de veel jon-
gere Cornells Anthonisz in het huwelijk trad . Er was één overeenkomst tussenbeiden . Geert had het Hof in de steek gelaten , Cornells Anthonisz had ook - zoalswe nog zullen zien - zijn oorspronkelijke roeping voor de geestelijke stand opge-
geven . rb
Het huwelijk moet tussen 14 februari 1523 en 7 mei 1527 zijn voltrokken , want
van die-
laatste datum dateert een rentebrief ten laste van Geerts bovengenoemde
tante Eems Dircksdr . en Cornells Thonisz samen . De zuster Mary was in 1527 al
weduwe , want op 25 september bewees ze haar vier kinderen het erfdeel van hun
overleden vader , Mr Jan Dircksz . We horen niet meer van Mary of een eventuele
tweede echtgenoot . Als beheerder van het erfdeel , dat de vier kinderen in 1527
kregen , treedt in later jaren Cornells Thonisz op . Het is merkwaardig , dat daarin
1527 uitstaande schulden in Oostland waren .
In 1544 - het jaar van verschijnen van de vogelvlucht - leende de oom aan een
van zijn aangetrouwde neven het grote bedrag van 500 gulden . Hij woonde toen
zeker m het huis de Schrijvende Handt , thans Spuistraat 119 , dat blijkens het ko-
hier van 1543 met enkele buurhuizen toebehoorde aan Eems Dircksdr Het is
waarschijnlijk , dat hij daar al sedert zijn huwelijk gevestigd was . In het kohier van
1553 staat het complex op zijn naam , maar in dat jaar moet hij ook zijn gestorven .
Want in hetzelfde kohier vindt men bij een opgaaf van lijfrenten , die uit de herfst
dateert , zijn weduwe vermeld . Zij was zeer welgesteld en overleefde hem vermoe-
delijk ongeveer zes jaar , daar de lijfrentebrieven na haar dood bij de stad werden
ingeleverd en gebonden om de rekening van 1559/60 . De nalatenschap van haar en
haar overleden echtgenoot ging geheel naar de beide dochters van haar zuster , die
getrouwd waren met de kooplieden Jan Pottey en Jan de Bitter . Deze twee fami-
lies bleven na 1578 zeer rooms-katholiek in tegenstelling tot de staken II , III en
IV , die grotendeels protestant werden . Tussen de verwijderde familieleden was
daar veel contact . Staat I was door het kinderloze huwelijk van Cornells en Geert
al met zijn dood in 1553 uitgestorven .
DE OPLEIDING
Op het symposion van 20-22 november 1986 werd in de werkgroepen ook het
werk van Cornells Anthonisz , waaronder uiteraard vooral zijn moraliserende
prentreeksen besproken . Ze hebben een sterk persoonlijk karakter met achter-
gronden , die duidelijk tekenen geven van een grondige kennis van bijbelse en ook
diepgaander theologische problemen . Het woord adviezen van geleerden viel eni-
ge malen en het was misschien dit , dat mij rijp maakte voor een merkwaardige ont-
dekking , die ik reeds m 1962 - het jaar , waarin mijn onderzoekingen naar Cornells
Ihonisz begonnen - had kunnen doen . Toen verscheen het ' Matricule de l'Uni -
14
15