Blader door transcripties » Stadsarchief Amsterdam
Transcriptie
Tot nu toe is er steeds vergeefs naar de schilders Pynas in Haarlem gezocht ,
maar thans is mij gebleken dat hun familie oorspronkelijk uit Alkmaar kwam en
daar de familienaam Brouwer heeft gevoerd . In Alkmaar hadden zij tot het katho-
liek regenten-patriciaat behoord dat daar na 1573 van de kussens was verdwenen 3
.
Ook de familie van de schilder Claes Moyaert kunnen wij tot de oude middel-
eeuwse regerende families rekenen die in mei 1578 in Amsterdam waren afgezet ,
terwijl de vader van de schilder Pieter Lastman op 10 juni 1578 als bode van de
Weeskamer was vervangen , omdat hij de katholieke kerk trouw was gebleven , én
zelfs op 25 juli 1585 - tijdens de spannende dagen vóór de val van Antwerpen - om
zijn actief aandeel in het katholiek leven Amsterdam was uitgezet 4
. De pre-
Rem-brandtisten stamden dus allen uit goede oude families .
De vader van de schilders , Symon Jansz Pynas ( Alkmaar . - aid . 1624 ), werd
op 10 september 1590 onder de naam Symon Jansz Brouwer poorter van Amster-
dam als koopman van Alkmaar . Met zijn gezin vestigde hij zich in de Amstelstad
aan de Nieuwendijk , waar hij in 1594 eigenaar werd van ' het Gulden Cruys ' (= nr
74 ) 5
. Daar werd door hem ' de Pynas ' uitgehangen 6
, waaraan zijn gezin voortaan
de familienaam Pynas zou ontlenen .
Met de wetenschap dat Symon Jansz Pynas oorspronkelijk Symon Jansz Brou-
wer had geheten was zijn identiteit nog niet opgelost , want bij verder onderzoek
in Alkmaar bleek hij daar als Symon Bartholomeusz Brouwer voor te komen 7 !!
Hoe kunnen wij dit verschijnsel verklaren ? Symon Jansz Pynas was als oudste
zoon van de vroedschap Bartholomeus Symonsz Brouwer vernoemd naar zijn
grootvader , de vroedschap Symon Jansz Brouwer (. - Alkmaar 1561 ). Aanvanke-
lijk werd hij met het patroniem Bartholomeusz naar zijn vader aangeduid , maar
later identificeerde hij zich - zoals wel vaker bij vernoemingen gebeurde - geheel
met zijn grootvader , wiens patroniem Jansz hij eveneens is gaan gebruiken . Voor
het gemak noem ik hem voortaan onder de reeds langer bekend zijnde naam van
Symon Jansz Pynas .
De toekomst van Symon Jansz Pynas had in Amsterdam heel gunstig geleken .
Een broer van zijn schoonmoeder , Pieter Willemsz Vrient ( 1545-1606 ), zat er se-
dert de Alteratie van mei 1578 in de Vroedschap en in 1618 zou prins Maurits er
ook een plaatsje voor zijn zwager , Claes Jacobsz van Harencarspel ( 1564-1631 ),
inruimen . De moeder van de schilders was dan ook een Amsterdamse , Oude Neel
Jacobsdr ( van Harencarspel ) ( c . 1558-1612 ), die in haar jeugd in Alkmaar terecht
was gekomen , omdat haar vader in 1572 penningmeester van de polder de Zijpe
was geworden . Haar familie ontleende haar naam aan bezit dat in het naburige
Haringkarspel werd verworven . Symon Jansz Pynas zal omstreeks 1579 met Ou-
de Neel Jacobsdr zijn getrouwd in Alkmaar , waar hun oudste kinderen werden
geboren .
Het is Symon Jansz Pynas in Amsterdam helemaal niet voor de wind gegaan ,
want al heel snel verwisselde hij er het koopmanschap voor de makelaardij . Begin
1598 failleerde hij wegens quaet avontuyrvan coopmanschap , costelicheyt des tyts ,
hetgeen hem nogmaals in 1615 zou overkomen , in welk jaar hij wegens schulden
voortvluchtig was 8
. In 1619 trok hij zich geheel uit de makelaardij terug 9
. Hoewel
hij in allerlei zaken heeft gehandeld , moet de makelaardij in zout de voornaamste
zijn geweest 10
.
De oorzaak van de slechte handel van Symon Jansz Pynas zullen wij naar alle
waarschijnlijkheid in de Zijpe moeten zoeken . Op 1 november 1570 was er een
grote watervloed geweest , waarbij de Hondsbossche was doorgebroken en de
polder de Zijpe was ondergelopen . Van de 104 huizen waren er slechts 24 overeind
gebleven , maar al in het voorjaar van 1571 was men alweer aan de nieuwe bedij-
king begonnen . Deze was in 1572 reeds zeer ver gevorderd , toen de dijken op last
van Sonoy werd doorgestoken om daarmee te beletten dat de Spaanse troepen naar
het noorden zouden trekken . De victorie van Alkmaar was het gelukkige gevolg
geweest , maar de polder van de Zijpe bleef tot 1596 onder water staan . Nauwelijks
opnieuw drooggelegd deed een nieuwe storm op 15 augustus 1597 de dijken op-
nieuw scheuren 11
. Het eerste faillissement van Symon Jansz Pynas volgde niet
lang daarna .
Symon Jansz Pynas had zich in het zeer hervormingsgezinde buurtje van het
Embder ofte Condeeshoeckgen gevestigd . Of dit met doopsgezinde gevoelens te
maken heeft gehad , is niet geheel duidelijk . Ik ben geneigd dit aan te nemen , om-
dat zijn jongste zoon Bartholomeus Symonsz Pynas ( 1597-na 1631 ) op 29 novem-
ber 1612 op vijftien-jarige leeftijd hervormd werd gedoopt in de Oude kerk
Maar,het is ook zeer wel denkbaar dat hij heeft geaarzeld tot het protestantisme
over te gaan . Eén van zijn dochters zou in 1631 een katholiek huwelijk sluiten met
een kleinzoon van de bij de Alteratie afgezette schout Andries Boelen Hollesloot
die aan lager wal was geraakt .
Ondanks het feit dat ' het Gulden Cruys ' omstreeks 1598 bij executie moest
worden verkocht , bleef de familie Pynas het buurtje trouw . In mei 1611 kocht mr
Jan Pynas , schilder , poirter deser stede het aan de overkant van de Nieuwendijk ge-
legen huis ' den Gulden ( Jacops ) Schulp ' (= nr 59 ) voor de som van ƒ 3500 .-, welk
pand door hem voor ƒ 450 .- aan zijn vader werd verhuurd en waarin zijn moeder
een jaar later zou komen te overlijden . Het huis is kennelijk niet zijn volledige ei-
gendom geweest , want in 1614 verklaarde Jan Pynas dat zijn oudste broer Willem
Symonsz Pynas ( Alkmaar 1580-na 1631 ) de helft van het pand toebehoorde , aan
wie hij in 1620 zijn aandeel overdeed . Het bleef nog maar heel kort zijn eigendom
want op 3 augustus 1622 werd ' den Gulden Schulp ' bij executie verkocht 12
.
Vader Pynas is daarop naar Alkmaar teruggekeerd en daar naar alle waarschijn-
lijkheid bij zijn zuster Tnjn Bartholomeusdr ( Alkmaar
. - aid . 1627 ) ingetrokken
Tante Tnjn Bartholomeusdr moet bij het gezin Pynas in Amsterdam gezien zijn
geweest , want uit enkele van haar vele testamenten en codicillen blijkt dat Jan
Symonsz Pynas haar met een gouden ringetje daer een punt van diamant in staet
had vereerd 3
. Symon Jansz Pynas overleed in oktober 1624 te Alkmaar . Op 4 no-
vember daarop repudieerden de kinderen zijn erfenis 14
.
14
15
maar thans is mij gebleken dat hun familie oorspronkelijk uit Alkmaar kwam en
daar de familienaam Brouwer heeft gevoerd . In Alkmaar hadden zij tot het katho-
liek regenten-patriciaat behoord dat daar na 1573 van de kussens was verdwenen 3
.
Ook de familie van de schilder Claes Moyaert kunnen wij tot de oude middel-
eeuwse regerende families rekenen die in mei 1578 in Amsterdam waren afgezet ,
terwijl de vader van de schilder Pieter Lastman op 10 juni 1578 als bode van de
Weeskamer was vervangen , omdat hij de katholieke kerk trouw was gebleven , én
zelfs op 25 juli 1585 - tijdens de spannende dagen vóór de val van Antwerpen - om
zijn actief aandeel in het katholiek leven Amsterdam was uitgezet 4
. De pre-
Rem-brandtisten stamden dus allen uit goede oude families .
De vader van de schilders , Symon Jansz Pynas ( Alkmaar . - aid . 1624 ), werd
op 10 september 1590 onder de naam Symon Jansz Brouwer poorter van Amster-
dam als koopman van Alkmaar . Met zijn gezin vestigde hij zich in de Amstelstad
aan de Nieuwendijk , waar hij in 1594 eigenaar werd van ' het Gulden Cruys ' (= nr
74 ) 5
. Daar werd door hem ' de Pynas ' uitgehangen 6
, waaraan zijn gezin voortaan
de familienaam Pynas zou ontlenen .
Met de wetenschap dat Symon Jansz Pynas oorspronkelijk Symon Jansz Brou-
wer had geheten was zijn identiteit nog niet opgelost , want bij verder onderzoek
in Alkmaar bleek hij daar als Symon Bartholomeusz Brouwer voor te komen 7 !!
Hoe kunnen wij dit verschijnsel verklaren ? Symon Jansz Pynas was als oudste
zoon van de vroedschap Bartholomeus Symonsz Brouwer vernoemd naar zijn
grootvader , de vroedschap Symon Jansz Brouwer (. - Alkmaar 1561 ). Aanvanke-
lijk werd hij met het patroniem Bartholomeusz naar zijn vader aangeduid , maar
later identificeerde hij zich - zoals wel vaker bij vernoemingen gebeurde - geheel
met zijn grootvader , wiens patroniem Jansz hij eveneens is gaan gebruiken . Voor
het gemak noem ik hem voortaan onder de reeds langer bekend zijnde naam van
Symon Jansz Pynas .
De toekomst van Symon Jansz Pynas had in Amsterdam heel gunstig geleken .
Een broer van zijn schoonmoeder , Pieter Willemsz Vrient ( 1545-1606 ), zat er se-
dert de Alteratie van mei 1578 in de Vroedschap en in 1618 zou prins Maurits er
ook een plaatsje voor zijn zwager , Claes Jacobsz van Harencarspel ( 1564-1631 ),
inruimen . De moeder van de schilders was dan ook een Amsterdamse , Oude Neel
Jacobsdr ( van Harencarspel ) ( c . 1558-1612 ), die in haar jeugd in Alkmaar terecht
was gekomen , omdat haar vader in 1572 penningmeester van de polder de Zijpe
was geworden . Haar familie ontleende haar naam aan bezit dat in het naburige
Haringkarspel werd verworven . Symon Jansz Pynas zal omstreeks 1579 met Ou-
de Neel Jacobsdr zijn getrouwd in Alkmaar , waar hun oudste kinderen werden
geboren .
Het is Symon Jansz Pynas in Amsterdam helemaal niet voor de wind gegaan ,
want al heel snel verwisselde hij er het koopmanschap voor de makelaardij . Begin
1598 failleerde hij wegens quaet avontuyrvan coopmanschap , costelicheyt des tyts ,
hetgeen hem nogmaals in 1615 zou overkomen , in welk jaar hij wegens schulden
voortvluchtig was 8
. In 1619 trok hij zich geheel uit de makelaardij terug 9
. Hoewel
hij in allerlei zaken heeft gehandeld , moet de makelaardij in zout de voornaamste
zijn geweest 10
.
De oorzaak van de slechte handel van Symon Jansz Pynas zullen wij naar alle
waarschijnlijkheid in de Zijpe moeten zoeken . Op 1 november 1570 was er een
grote watervloed geweest , waarbij de Hondsbossche was doorgebroken en de
polder de Zijpe was ondergelopen . Van de 104 huizen waren er slechts 24 overeind
gebleven , maar al in het voorjaar van 1571 was men alweer aan de nieuwe bedij-
king begonnen . Deze was in 1572 reeds zeer ver gevorderd , toen de dijken op last
van Sonoy werd doorgestoken om daarmee te beletten dat de Spaanse troepen naar
het noorden zouden trekken . De victorie van Alkmaar was het gelukkige gevolg
geweest , maar de polder van de Zijpe bleef tot 1596 onder water staan . Nauwelijks
opnieuw drooggelegd deed een nieuwe storm op 15 augustus 1597 de dijken op-
nieuw scheuren 11
. Het eerste faillissement van Symon Jansz Pynas volgde niet
lang daarna .
Symon Jansz Pynas had zich in het zeer hervormingsgezinde buurtje van het
Embder ofte Condeeshoeckgen gevestigd . Of dit met doopsgezinde gevoelens te
maken heeft gehad , is niet geheel duidelijk . Ik ben geneigd dit aan te nemen , om-
dat zijn jongste zoon Bartholomeus Symonsz Pynas ( 1597-na 1631 ) op 29 novem-
ber 1612 op vijftien-jarige leeftijd hervormd werd gedoopt in de Oude kerk
Maar,het is ook zeer wel denkbaar dat hij heeft geaarzeld tot het protestantisme
over te gaan . Eén van zijn dochters zou in 1631 een katholiek huwelijk sluiten met
een kleinzoon van de bij de Alteratie afgezette schout Andries Boelen Hollesloot
die aan lager wal was geraakt .
Ondanks het feit dat ' het Gulden Cruys ' omstreeks 1598 bij executie moest
worden verkocht , bleef de familie Pynas het buurtje trouw . In mei 1611 kocht mr
Jan Pynas , schilder , poirter deser stede het aan de overkant van de Nieuwendijk ge-
legen huis ' den Gulden ( Jacops ) Schulp ' (= nr 59 ) voor de som van ƒ 3500 .-, welk
pand door hem voor ƒ 450 .- aan zijn vader werd verhuurd en waarin zijn moeder
een jaar later zou komen te overlijden . Het huis is kennelijk niet zijn volledige ei-
gendom geweest , want in 1614 verklaarde Jan Pynas dat zijn oudste broer Willem
Symonsz Pynas ( Alkmaar 1580-na 1631 ) de helft van het pand toebehoorde , aan
wie hij in 1620 zijn aandeel overdeed . Het bleef nog maar heel kort zijn eigendom
want op 3 augustus 1622 werd ' den Gulden Schulp ' bij executie verkocht 12
.
Vader Pynas is daarop naar Alkmaar teruggekeerd en daar naar alle waarschijn-
lijkheid bij zijn zuster Tnjn Bartholomeusdr ( Alkmaar
. - aid . 1627 ) ingetrokken
Tante Tnjn Bartholomeusdr moet bij het gezin Pynas in Amsterdam gezien zijn
geweest , want uit enkele van haar vele testamenten en codicillen blijkt dat Jan
Symonsz Pynas haar met een gouden ringetje daer een punt van diamant in staet
had vereerd 3
. Symon Jansz Pynas overleed in oktober 1624 te Alkmaar . Op 4 no-
vember daarop repudieerden de kinderen zijn erfenis 14
.
14
15
Bronvermelding
Stadsarchief Amsterdam, archieftoegang 499, Archief van het Genootschap Amstelodamum, inventarisnummer 229, AANVULLING 2006, Jaarboeken, nummers 1 - 92, 74, 75 en 76, 1982-1984
Scan + Transcriptie
Klik op de afbeelding om het te vergroten en de transcriptie ernaast te zien
Kunstmatige intelligentie (AI)
De transcriptie is door de computer gemaakt via automatische handschriftherkenning.
De samenvatting wordt door de computer gemaakt op basis van een taalmodel.
Beide kunstmatige intelligentie taken zijn niet perfect, maar vaak ruim voldoende zodat het historische document begrijpelijk wordt.
De samenvatting wordt door de computer gemaakt op basis van een taalmodel.
Beide kunstmatige intelligentie taken zijn niet perfect, maar vaak ruim voldoende zodat het historische document begrijpelijk wordt.