Transcripties » Recent gemaakte samenvattingen van herkende teksten

Op 9 februari 1705 verscheen Aagje Rijxe, vrouw van boer Jacob Aartsen Brouwer, voor Jan Mahieu, secretaris van de landdrost en heemraden in Stellenbosch. Ze verklaarde dat haar man haar tijdens hun huwelijk vaak heeft mishandeld en gedreigd heeft haar te doden. Hij heeft ook meerdere keren gezegd dat als ze zou vluchten, hij haar zou opsporen en het huis waar ze was in brand zou steken.

Deze verklaring werd afgelegd in aanwezigheid van heemraad Guiljam du Toit en oud-heemraad Dirk Coetsee. Het document werd ondertekend door allen in de secretarie van Stellenbosch.

Op 10 maart 1705 in het kasteel De Goede Hoop herhaalde Aagje Rijxe haar verklaring op verzoek van landdrost Pieter Robbertsz. Ze bevestigde onder ede haar eerdere verklaring tegenover leden van de Raad van Justitie, Bergh en Willem van Putten. Het document werd mede ondertekend door eerste klerk Willem Helet.

Een vrouw vertelde dat Jacob Aartzen Bra een wapen afvuurde op haar borst. Ze wist niet of het wapen geladen was. Toen Jacob een kruithoorn pakte, vluchtte ze het huis uit. Ze bevestigde dat dit de waarheid was en wilde dit met een eed bevestigen. Dit gebeurde in aanwezigheid van Heemraad Pieter van Ho Bijl en Jacobus de Groot als getuigen. Het document werd ondertekend door de getuigen en secretaris Jan W hieu in het huis van Pieter van der Bijl.

Later verscheen dezelfde vrouw voor afgevaardigden van de Raad van Justitie. Op verzoek van Pieter Robbertz, de provinciale landdrost, bevestigde ze haar eerdere verklaring. Dit gebeurde in het Kasteel de Goede Hoop op 10 maart 1705. Het document werd ondertekend door W. Helot (eerste klerk), O. Berg, Willem van Putten en anderen.

Op haar sterfbed verklaarde Aagie Rijesen onder ede het volgende:

• Ze woonde haar hele leven in Amsterdam
• Ze had een goede relatie met de familie van haar overleden man, vooral met zijn zus Catharina Egbers
• Ze onderhield deze goede band ook na de dood van haar man
• Ze heeft haar schoonzus nooit kwalijk genomen dat deze een getuigenis tegen haar had afgelegd
• Ze geeft toe dat ze inderdaad oneerlijk is geweest in het nalatenschap van Jan Heere
• Ze vraagt vergiffenis voor haar daden en hoopt dat haar schoonzus haar zal vergeven

• Gestreept materiaal voor een bed verstopt bij het waterhuis
• Spullen begraven bij vrije burger Willem Basson
• Elk een sits (bedrukte katoenen stof) genomen ter waarde van 5 rijndaalders
• Bij de verdeling van de buit elk 13 schellingen van de 10 rijksdaalders gekregen

Theewinko, Theepeko en Tanhonso gingen om 11 uur 's avonds naar het huis van weduwe Klein om te stelen. Tanhonko bleef op zijn post. Ze maakten met een ijzeren stang van een kruiwagen een gat in de muur bij het fort, onder het venster. Tanhonso ging naar binnen. Ze stalen 108 rijksdaalders, bestaande uit Spaanse munten, ducatons en ander groot en klein Nederlands geld. Het geld zat in 2 zakken.

Teepeko en Tamtanko hebben samen met Thanhonko elk 2 flessen arak en 3 schelling gekregen. De overige 5 flessen zijn door andere Chinese bandieten opgedronken. Teepeko bevestigt hiervan meegedronken te hebben.

Ongeveer 8 maanden geleden hadden Teepeko en Tamtanko, samen met Thanhonko, afgesproken bij het rode bosje om te werken. Van daaruit zijn ze naar de Kaap gegaan met de Chinezen Teesje, Quepaijko en Thesanko om een diefstal te plegen.

Ze zijn naar het huis van dominee Petrus Kalden gegaan. Via Teesje, die het aan de knecht van de dominee had gevraagd, wisten ze dat de dominee niet thuis was maar op zijn landgoed verbleef.

Vervolgens zijn de verdachten samen met Banhonko, Quepaijko, Teesje en Thesanko naar het huis van dominee Kalden gegaan. Onder de wijngaard hebben ze met een grote kromme spijker een venster opengebroken. Teesje, Thanhonko en Tamtanko zijn naar binnen geklommen. Teesje heeft een kist opengebroken maar vond geen geld. Toen ze bezig waren met een kastje open te breken, werden de slaven van de dominee wakker. Alle 6 zijn ze gevlucht naar de woning van Besanko, waar ze zich hebben verstopt tot de volgende dag.

Teepeko en Tamtanko bekennen samen met anderen verschillende diefstallen te hebben gepleegd:

• Ze hebben gestolen:
  • Een zilveren lepel
  • Een zilveren zegelring
  • Twee flessen drank
  • 20 dubbeltjes kleingeld
  • Een kaas
• De buit werd verdeeld in het huis van Teerko
• Ongeveer 2 jaar geleden braken ze samen met Thanhonko, Ihonko en Theobinko in bij het huis van weduwe Klein bij het kasteel in Kaap. Daar stalen ze:
  • 108 rijksdaalders
  • 24 zilveren lepels en vorken
  • 1 zilveren beugel voor een tas
  • 1 zilveren penning met gouden rand
  • 1 gouden ring
  • 2 zakken met linnen
• Het linnen hebben ze weggegooid uit angst voor ontdekking
• De tweede verdachte bekent dat hij ongeveer 8 à 9 maanden geleden samen met Thanhonko bij burger Gerrit Meijer heeft ingebroken en gestolen:
  • 9 flessen arak (sterke drank)
  • 6 schellingen aan stuivers

De Chinezen Teepeko en Tamtanko hebben samen met handlangers ongeveer 4 jaar lang diefstallen en inbraken gepleegd in Batavia. Ze hielden dit zo lang verborgen dat het hun beroep werd. Dit blijkt uit hun eigen bekentenissen:

1. Ongeveer 4 jaar geleden brak Teepeko samen met de Chinese gevangene Teesje rond 11 uur 's nachts in bij het huis van Joannes Pithius. Ze klommen over de tuinmuur en maakten met een grote spijker een gat in de zijmuur. Ze stalen:
   • 2 dekens
   • 4 kussens
   • een lap stof
   • 5 vadem fijn linnen
2. Ruim 2 jaar geleden braken Teepeko, Teesje, Tamtanko, Quepaijko en Thezanko in bij het huis van de Franse bakker Jaques Bicheu. Teesje maakte een gat in de muur van het afdak. Tamtanko en Teesje gingen naar binnen en samen stalen ze:
   • 3 grote en 2 kleine rollen tabak
   • iets van zilver

Joan Blesils, de openbare aanklager van het Gouvernement, heeft een aanklacht ingediend bij gouverneur Wilhem Adriaan van der Stel en de rechters. De aanklacht is tegen 7 Chinese gevangenen: Teepeko, Tamtanko, Thanhonko, Teesje, Quepaijko, Tampeanko en Tesanko. Hij richt zich vooral op de eerste twee genoemden, Tamtanko en Teepeko.

De rechtbank veroordeelde de beschuldigde. De uitspraak werd gedaan in het Kasteel de Goede Hoop op 2 april 1705. De rechters waren Willem Adriaan van der Stel, Samuel Elsevier, Pieter Bergh, Adriaan van Reede, Johannes Swellengrebel, Willem van Putten en K.J. Slotsboe. Het vonnis werd ondertekend door griffier Abraham Poulle. De uitspraak werd uitgevoerd op 17 april 1705, bevestigd door secretaris Daniel Boulle.

De Raad van Justitie heeft het vonnis bestudeerd van de onafhankelijke rechter Joan Blesius, die handelde namens zijn functie. De Raad heeft gekeken naar de bekentenissen van de gevangene, die 3 keer vrijwillig zijn verklaring heeft herhaald. Na zorgvuldig overleg hebben ze namens de Staten-Generaal van de Nederlandse Republiek besloten dat beide gevangenen:

• naar de gebruikelijke executieplaats gebracht zullen worden
• daar door de beul de één na de ander opgehangen zullen worden tot de dood erop volgt
• hun lichamen zullen als afschrikwekkend voorbeeld buiten de stad blijven hangen als voer voor de vogels

Er zijn 2 gevangenen die samen met anderen een inbraak hebben gepleegd. Ze hebben de volgende dingen gedaan:

• Bij een waterpomp hebben ze goederen in 2 kisten gebonden
• Om 3 uur hebben ze geprobeerd een kist met sleutels open te maken
• Om 4 uur 's ochtends hebben ze de kist opengebroken met een kromme spijker
• Ze stalen:
  • Zilverwerk
  • Daalders en 3-guldenstukken
  • Kleding en linnengoed
  • 2 fijne katoenen stoffen
• Ze verstopten de buit achter het kasteel onder oud riet
• De katoenen stoffen waren 5 rijksdaalders per stuk waard
• Ze verdeelden de buit onder 6 mannen
• Bij de Windberg kreeg ieder 18 grote munten en 4 daalders
• Het totale gestolen bedrag was 55 rijksdaalders
• Ze kochten een varken om te offeren aan hun afgod als dank voor het slagen van de inbraak

Dit was één van de 6 inbraken die de gevangenen in 4 jaar tijd pleegden.

Op 29 januari zijn de daders uit hun werk weggegaan. Die nacht tussen 29 en 30 januari zijn ze over het pannendak en langs het rieten dak en een kleine muur naar beneden geklommen. Ze kwamen op de openbare weg terecht. Met hun medeplichtige gingen ze naar het huis van de vrije burger Dirk Jacobsz Mol. Zijn huis stond één huis verwijderd van het fort. Een van hun medeplichtigen brak een raam open met een grote kromme spijker. Deze persoon klom naar binnen en maakte licht met een stuk doek. Daarna werd de deur geopend voor de tweede dader. Ze braken samen een kast open en haalden er spullen uit. Deze werden in twee dekens gewikkeld en aangegeven aan de eerste dader, die op de stenen brug de wacht hield. Ze vonden geen geld en probeerden toen een kist open te maken. Omdat de kist te zwaar was, moesten ze die met z'n allen optillen.

Ongeveer 2 jaar geleden kwamen twee verdachten van het Vissershok naar de Kaap. Ze braken in bij een stal van de Compagnie en gingen naar het huis van de weduwe Klein. De verdachten braken daar bij het kasteel onder het raam in met een kruiwagenas. Ze stalen er:

• 108 rijksdaalders
• 24 zilveren lepels en vorken
• Een zilveren tasbeugel
• Een zilveren penning met gouden rand
• Een gouden ring
• Twee stukken linnen

Teepeko (45 jaar) en Tamtanko (36 jaar) waren Chinese bandieten die gevangen zaten. Ze bekenden zonder marteling of dreiging dat ze, hoewel ze eerder al verbannen waren door het Indische bestuur, de volgende misdaden hadden gepleegd:

• Ongeveer 4 jaar geleden was de eerste gevangene rond 23:00 uur vanuit de Logie naar het huis van burger Johannes Pithuis gegaan, dat tegenover het koornbierhuis stond. Hij klom over de tuinmuur en brak met een grote spijker een gat in de muur van het huis. Hij stal:
  • 2 dekens
  • 4 kussens
  • 1 lap stof
  • 5 vadem fijn linnen
• Ongeveer 2 jaar geleden gingen beide gevangenen 's nachts naar het huis van de Franse bakker Jaques Bicheu, waar ze met een stuk ijzer een gat in de muur maakten.

De zoon van de vertelster, Jacobus Stijn, kwam op een ochtend heel vroeg naar haar bed. Hij had een hoed gevonden. Het was een mooie hoed, versierd met zilver. De moeder zei tegen haar zoon dat hij de hoed moest ophangen omdat de eigenaar waarschijnlijk wel zou komen. Jacobus ging toen naar buiten om zijn paard te zadelen. Even later kwam hij weer binnen en vertelde dat Ulrig Traan was gekomen die zei dat het zijn hoed was. De moeder zei dat hij de hoed dan maar terug moest geven. Daarna zijn Ulrig Traan en Jacobus ieder hun eigen weg gegaan. De vertelster heeft de hoed daarna nooit meer gezien.

Maria Lozee, de vrouw van vrijburger Paul Heijns, en Jan Baptist Poigne van Aath, een bewakingscorporaal, hebben beiden een verklaring afgelegd voor de Raad van Justitie. Ze deden dit op verzoek van de fiscaal Joan Blesius. Ze verklaarden dat op donderdag 22 deze maand rond 9 uur 's avonds soldaat Ulrig Traan, die gestationeerd was bij Riebeeks Casteel, te paard bij het huis van Maria Lozee kwam. Hij was erg overstuur en zei "moeder moeder, kom hier eens, ik heb je wat te zeggen". Hij vertelde dat hij zijn geweer was kwijtgeraakt en vroeg of hij zijn paard daar mocht stallen. Dat werd toegestaan. Nadat Ulrig Traan zijn paard had gestald, vertrok hij meteen. Het was toen 9 uur. Daarna ging de tweede getuige (Poigne van Aath) naar zijn post bij het kasteel.

Op 3 februari 1705 werd in het Kasteel de Goede Hoop een verklaring afgelegd. Deze werd ondertekend door:

• Willem van Putten
• K I Slotsboo
• Abraham Poulle (als klerk)

Ulrig Traan uit Hamburg, 29 jaar oud, was soldaat in dienst van de Oost-Indische Compagnie en gestationeerd bij Riebeeks Casteel. Op verzoek van openbaar aanklager Joan Blesius legde hij een verklaring af. Op vrijdag 23 januari 's ochtends ging hij naar het huis van burger Burgert Pietersz om zijn paard op te halen dat daar meestal stond. Toen hij het paard daar niet vond, ging hij naar het huis van burger Paul Heijns, waar hij de dag ervoor had zitten drinken. Nuchter vroeg hij aan Jacobus Steijn (de zoon) naar zijn paard en een hoed. Jacobus Steijn gaf hem de hoed. Traan haalde toen de zilveren band en het zilveren versiersel van de hoed af en stak deze in zijn zak. Hij vond zijn paard achter op het erf en reed ermee weg naar zijn post. Onderweg verloor hij de hoedband en het zilveren versiersel. Hij gaf toe dat hij de avond ervoor dronken was geweest.

Op 5 januari 1705 hebben getuigen een verklaring afgelegd in het Kasteel de Goede Hoop. Ze vertelden dat Jochem werd aangevallen met stokken, waarbij hij zijn wapen, muts en jutezak moest achterlaten toen hij vluchtte. De verklaring werd ondertekend door de raadsleden Willem van Putten en H.J.N. Boo, samen met de getuigen en klerk Abraham Poulle. De secretaris Noulle heeft dit bevestigd.

Parkat uit Macassar en Sam uit Madagascar, slaven van de burger Lambert Adriaansz., verklaren het volgende voor het gerecht op verzoek van de zelfstandige aanklager Joan Blesius:

• Op zaterdag 27 december 1704 moesten zij 's avonds van hun meester wachtlopen in een klein huisje vooraan in de tuin
• Rond middernacht hoorden ze iemand het huisje passeren en de tuin binnengaan
• Ze volgden deze persoon die Jochem Hartman bleek te zijn, een vrij man uit Itsehoe in Holstein
• Ze vonden hem wortels aan het stelen
• Op hun vraag "Wie is daar?" antwoordde hij "Goede vriend"
• Hartman trok zijn zwaard en probeerde Sam te verwonden

Jochem Hartman Frank uit het plaatsje Itzehoe in Holstein werkte eerst als matroos en later als soldaat in dit fort.

Een soldaat werd ondervraagd over zijn afwezigheid bij de militaire wachtpost. Hij heeft rond 11 of 12 uur 's nachts zonder toestemming van zijn officier de wachtpost verlaten. Hij nam zijn wapen en een lege jute zak mee en ging naar de tuin van Lambert Adriaans bij het Rode Hek. Zijn plan was om groente, fruit of andere gewassen te stelen als niemand hem zou tegenhouden. Op de vraag wat hij precies heeft gestolen, antwoordt hij dat hij niets heeft meegenomen.

Jochem Hartman Frank uit Itsehoe in Holstein werd ondervraagd door de Raad van Justitie van het Kasteel de Goede Hoop. De ondervraagde was 42 jaar oud. De officier van justitie Joan Blesius stelde de vragen.

Jochem Hartman Frank vertelde dat hij:

• Als matroos op het schip De Theeboom was aangekomen
• Ongeveer 6 à 7 maanden dienst had gedaan als soldaat

De autoriteiten overdenken een straf voor de beklaagde. Ze overwegen de zwaarste straf om anderen af te schrikken. De aanklager vraagt om de volgende straffen:

• De beklaagde moet naar de plaats gebracht worden waar strafvonnissen worden uitgevoerd
• Daar moet hij aan een paal vastgebonden worden
• Hij moet met stokken geslagen worden
• Hij moet met een gloeiend zwaard gekruist gebrandmerkt worden
• Hij moet voor 5 jaar verbannen worden naar Robbeneiland
• Hij moet daar geketend en onbetaald werken
• Hij moet de proceskosten betalen

De rechters mogen ook een andere passende straf opleggen als ze dat beter vinden.