Transcripties » Recent gemaakte samenvattingen van herkende teksten

Caatje van de Caab, een 17-jarige slaafgemaakte vrouw van de weduwe van Cornelis Valk, heeft een verklaring afgelegd voor de Raad van Justitie. De verklaring was op verzoek van waarnemend openbaar aanklager Adriaan van Kervel. Ze bekende dat de Chinees Tiotjanho haar ongeveer 2 maanden geleden had benaderd om geld te verzamelen. Hij beloofde haar en een medeslavin genaamd Pater vrij te kopen. Het gesprek over deze mogelijke vrijkoop had ongeveer 3 weken geleden plaatsgevonden in de slaapkamer van hun meesteres. Caatje en Pater bespraken toen hoe ze aan het geld van hun meesteres konden komen. Het geld lag opgeborgen in een grote kist met koperen beslag op de zolder.

Een slavin heeft bekend dat ze een geldkist heeft geopend die niet goed was afgesloten. In aanwezigheid van haar mede-slavin Bater haalde ze er twee zakken met geld uit. De hoeveelheid geld in de zakken kon ze niet aangeven. Ze sloot de kist weer en verborg de geldzakken onder het bed van haar meesteres. Toen de broer en zus van haar meesteres die avond in de galerij van het huis zaten en Pater (een andere slavin) de kaarsen aanstak, heeft ze de geldzakken onder haar kabaaij (lang gewaad) verstopt. Volgens afspraak met de Chinees Tioti-anko legde ze het geld in de goot bij de poort aan de straat. Ze zag met eigen ogen dat deze Chinees de zakken daar weghaalde. Ze bekende verder dat ze op zondag jongstleden - zonder dat haar mede-slavin Pater dit wist - de geldkist had geopend.

De slaaf van de familie verklaarde dat ze met Caatje sprak over het verbergen van een zak met geld. Caatje stelde voor om het onder de matras van hun meesteres te verstoppen, wat ze vervolgens deed. Op een avond, toen de broer en zus van hun meesteres op bezoek waren en in de galerij zaten, was de getuige bezig met het aansteken van kaarsen. Terwijl Caatje de ramen zou sluiten, haalde ze twee zakken geld onder de matras vandaan. Caatje verstopte deze onder haar kleding en legde ze bij het riool bij de poort. Toen Caatje de ramen sloot, waarschuwde ze een Chinese man die de zakken met geld meenam. De getuige verklaart niet te weten of Caatje nog een derde zak met geld heeft gestolen. De getuige werd op maandag 1 juni 1725 gearresteerd. Deze verklaring is afgelegd aan de Kaap de Goede Hoop op 28 juni 1725 en ondertekend door Pater, D. Thibault, H. Swellengrebel en C. Brand.

Op 7 januari waren Hector en Jonas niet teruggegaan naar de Steenbergen, terwijl de ondervraagden verder gingen richting de Steenbergen. Een jonge slaaf genaamd Coridon, die eigendom was van Michiel Otto, en een slaaf genaamd Titus, vermoedelijk eigendom van Jacob Mallan, werden aangetroffen. Ze waren ongeveer 10 dagen samen voordat ze bij Tilus weggingen in de bergen.

Ze troffen 5 weggelopen slaven aan die eigendom waren van Cornelis Victor. Dit waren:

• Pedro en Haar van Johannes Brou Franke
• Anthoni van Basger Dok Hiaan Colijn
• Floris van Jan Olivier
• Een slavin van Van der Heijden met haar kind

Bij Vergeleegen raakten zij gescheiden van Coridon en vertrokken daarna naar de Vishoek.

Anthoni de Roose, een slaaf van 18 jaar oud uit Mozambique, werd ondervraagd door de onafhankelijke aanklager Adriaan van het bestuur. Hij werd verhoord over de volgende zaken:

• Hij was in de legerbasis gestationeerd
• Op 16 augustus had hij een slavin genaamd Sara uit Rio de Lagos geslagen met een stok en geschopt
• Hij had dit gedaan omdat ze lachte en speelde
• Hij had haar eerst gezocht, toen gevonden en daarna een klap tegen haar hoofd gegeven

Op 16 augustus rond 21:00 uur werd in het handelskantoor van de VOC de slavenrol (presentielijst) gelezen. Hans Annes van Doctum, een opzichter van de slaven, merkte dat een slavin uit Rio de La Goa ontbrak. Hij stuurde de slaaf Anthoni de Roose om haar te zoeken. Anthoni vond haar en bracht haar naar beneden voor de telling. Na het tellen van alle slaven liep Anthoni naar de andere kant van het handelskantoor. Even later zag Van Doctum dat Anthoni en de bandiet Samiël aan het vechten waren. Van Doctum heeft ze uit elkaar gehaald door ze met een stok te slaan en beval iedereen naar hun slaapplaats te gaan.

De tweede verdachte had samen met de eerste verdachte de slavin genaamd Pater en haar kind gekocht van de weduwe Valk voor 170 rijksdaalders. Dit ging als volgt:

• De verdachte kwam 's ochtends bij de weduwe en kocht de slavin voor 150 rijksdaalders, hoewel de weduwe 170 rijksdaalders vroeg voor de slavin én haar kind
• Direct na de koop betaalde hij 50 rijksdaalders die hij bij zich had
• Hij beloofde 's middags nog 100 rijksdaalders te brengen
• Die middag bracht hij slechts 50 rijksdaalders en vroeg uitstel voor de resterende 70 rijksdaalders

Voor de 100 rijksdaalders had hij volgens eigen zeggen geld geleend van:

• De vrijgemaakte zwarte man Jacobus Hendriksz: 40 rijksdaalders
• De vrijgemaakte Chinees Hoquanko: 40 rijksdaalders
• De Chinees Jotianko: 20 rijksdaalders

De eerste verdachte Caatje was nog niet tevreden met de twee zakken met geld.

Op het Kasteel van de Goede Kaap werd een vonnis uitgesproken op 20 april 1722. Het vonnis bepaalde dat een persoon ter dood gebracht moest worden. Het lichaam moest daarna naar buiten gebracht worden en opnieuw opgehangen worden. Het moest daar blijven hangen tot de lucht en vogels het lichaam hadden verteerd.

Het vonnis werd ondertekend door:

• M. de Charonnes
• K.I. Flotsboo
• Jan de La Fontaine
• A. van Kervel
• S. Heijning
• J.F. Rhenavalk
• G.F. Russouw
• I. Blankenberg
• Mijprees Casper
• P. Thibault

Het vonnis werd uitgevoerd op 2 mei 1722. Dit werd bevestigd door secretaris Sibault.

De rechters hebben een gevangene schuldig bevonden aan vluchten, geweld, veediefstal, plundering en tuinroverij. Dit zijn ernstige misdaden die in een land waar eerlijke rechtspraak bestaat, niet getolereerd kunnen worden. De rechters willen een afschrikwekkend voorbeeld stellen voor anderen. De landrechter Martinus Bergh heeft de zaak onderzocht en een strafeis ingediend. De gevangene heeft ook zelf bekend. Na alles zorgvuldig te hebben overwogen, hebben de rechters namens de Staten-Generaal van de Verenigde Nederlanden besloten dat de gevangene:

• Naar de gebruikelijke executieplaats gebracht zal worden
• Daar aan de beul zal worden overgedragen
• Met een koord aan de galg zal worden opgehangen tot de dood erop volgt

Een veldwachter stuurde de verdachte en Scipio weg met slechte bedoelingen. Steven Niel had hen eigenlijk aan justitie moeten overleveren. De verdachte bleef 5 maanden thuis onder de naam Jantje. Daarna vluchtte hij met Scipio omdat zijn baas hem naar Kaap de Goede Hoop wilde brengen. De verdachte was eerder vastgebonden maar had zich weten te bevrijden. Tijdens hun vlucht hielden ze zich op bij de plaats van de verdachtes meester. Ze leefden van twee dode schapen die ze van de schaapherder kregen. Terwijl ze het schaap aan het braden waren, werden ze betrapt door de knecht van de meester. De verdachte vluchtte naar de Tijgerbergen en naar de plaats van landbouwer Claas van de Westhuijsen. Daar ontmoette hij een dienstmeid met wie hij eerder was gevlucht en ging met haar in gesprek.

Op de 3e dag 's avonds wachtte een groep mensen tot een schaapherder hen zou waarschuwen wanneer Abraham de Clercq aan tafel zat te eten. De schaapherder hield zich aan de afspraak en informeerde de verdachte en zijn medeplichtigen zodra De Clercq aan tafel zat. Ze gingen toen naar het huis, waar Augustus, Juli en Salamath als eersten naar binnen gingen. Volgens de verdachte werd er door Abraham de Clercq gevraagd wie ze waren. Ze antwoordden dat ze slaven waren van Jan Olivier en op weg waren naar Tijgerburgh om in de wijngaard te werken. Ze vroegen om een slaapplaats. Daarna kwamen nog meer leden van hun groep binnen. Na een korte tijd overvielen ze Abraham de Clercq en bonden hem vast. Later maakten ze hem weer los en riep Daron de verdachte en de overige slaven binnen om spullen weg te halen.

• Martinus Bergh, de landdrost, tegen de slaaf van landbouwer Steven Niel
• Maurits Pasques de Charonnes, die raadslid was in Nederlands-Indië en gouverneur

De tekst beschrijft dat op 31 maart 1722 Jan Kochem van Vleersing, die kwartiermeester was op het schip Strijkebolle, een verklaring aflegde. Dit gebeurde voor de secretaris Daniel Thibault van de Raad van Justitie. Het was een verklaring voor de officier van justitie Cornelis van Beaumont.

Op 24 maart stuurde stuurman Rijnder Lub hem naar bootsman Isaacq Berg van Maasterland met de vraag om naar een pomp te kijken die niet werkte. De bootsman reageerde dat:

• hij geen bootsman meer was
• men niets meer aan hem moest vragen
• hij geen leiding meer gaf
• men naar de stuurman moest gaan met vragen

Later die dag vroeg Kochem of hij het schip mocht laten schoonspoelen, zoals gebruikelijk was. De bootsman zei opnieuw dat men hem niets meer moest vragen.

Een groep van 13 weggelopen personen, waaronder de gedaagde en twee metgezellen, stond onder leiding van kapitein Augustus. Deze Augustus stelde voor om naar het land van de Namaqua te gaan, omdat de Namaqua-kapitein hem had teruggestuurd om meer mensen en wapens te halen. De hele groep stemde in met dit plan. Toen ze in de buurt van de Vogelvallei kwamen, troffen ze de schaapherder van Abraham de Clercq aan. Ze overlegden met deze herder en besloten samen om de boerderij van zijn meester te overvallen. Ze wachtten 3 dagen voordat ze hun slechte plan uitvoerden. In die tussentijd overlegden ze dagelijks met de schaapherder, die hen elke dag een schaap gaf.

Ongeveer 2 jaar geleden is de aangeklaagde voor het eerst met zijn 2 mede-slaven Januarij en Scipio gevlucht. Ze hebben eerst de kelder van hun eigenaar opengebroken en daar een mud meel gestolen. Met het meel en twee broden plus hun beddengoed zijn ze naar de zogenaamde Porseleynberg gevlucht. Daar troffen ze enkele weggelopen slaven die hen de dag voor hun vlucht hadden benaderd. Dit waren:

• Augustus van Gockelius
• Polacq Hans van Jan Carstensz
• Alexander van Claas Prinsloo
• Salamat Daron (eigenaar onbekend)

Later kwamen daar nog bij:

• Anthonij en Jacob van Claas van de Westhuijsen
• Julij van Arij van Jaarsvelt
• Cupit Cassou van Abraham Provoo

Een groep criminelen heeft zich met geweld toegang verschaft tot een huis. De daders stalen daar:

• Een geweer
• Pistolen
• Een halve mud meel
• 3 broden
• Mannen- en vrouwenkleding
• Kruit
• Boter
• Tabak
• Een zwaard
• Zilveren gespen
• Knopen
• Een hoed

Voordat ze vertrokken stalen ze ook 6 schapen uit de kraal. Daarna gingen ze naar de boerderij van burger Gockelius bij de Vleesbank. Daar stalen enkele van hen een half rund. Ze bleven 2 dagen bij de rivier en gingen toen naar de boerderij van Hans Jes bij de Honingbergen.

In de tekst wordt een verhaal beschreven over een aantal slaven die op de vlucht slaan. Toen ze onder weg waren hebben ze drie schapen gestolen samen met een herder genaamd Alexander. Drie slaven genaamd Augustus, Casjo en Aron worden doodgeschoten door Europeanen die hen achtervolgden.

De overgebleven slaven vluchten naar de Piketbergen. Ze plunderen tuinen in de omgeving en zwerven rond bij de Bergrivier. Door gebrek aan eten raakt de groep uit elkaar. De hoofdpersoon keert terug naar zijn meester Steven Niel, waar hij slaag krijgt.

Kort daarna keert ook Schipio terug. De meester geeft hen nieuwe namen om herkenning te voorkomen:

• De hoofdpersoon krijgt de naam Jantje
• Schipio krijgt de naam Soumat

Ze krijgen de instructie deze nieuwe namen te gebruiken als een veldwachter hen komt halen.

De slavin is weer naar huis gegaan. Daarna is de beschuldigde door een kleermaker op haar aanwijzing gearresteerd en aan de aanklager overgedragen. De beschuldigde heeft een bekentenis afgelegd tijdens verhoor, maar deze lijkt niet helemaal eerlijk te zijn. Bij vragen over het vastbinden van Abraham de Clercq beweert hij pas binnengekomen te zijn nadat De Clercq was losgemaakt. Eerder had hij echter bekend dat ze samen naar binnen waren gegaan na een waarschuwing van de schaapherder. De aanklager stelt daarom dat de beschuldigde, ook al heeft hij zelf niemand vastgebonden, wel aanwezig was bij deze gebeurtenis. De aanklager laat het aan het oordeel van de rechters over of de beschuldigde zich om andere redenen dan het opstoken van slaven naar de Tijgerbergen heeft begeven, hoewel de beschuldigde dit ontkent.

De aanklager vertelt dat de verdachte met een slavin had gesproken en zich daarna op dezelfde plek schuil hield. De verdachte was eerder al samen met deze vrouw gevlucht. De aanklager vindt dat hij hiermee voldoende heeft aangetoond dat de verdachte betrokken was bij een criminele groep die zich bezighield met geweld, roof en veediefstal.

De aanklager verwijst naar het werk van Simon van Leeuwen over het Romeins-Hollands recht en naar de geschriften van [Damhouder]. Op basis hiervan eist hij de doodstraf. Hij verwijst ook naar eerdere medeplichtigen die op 2 januari 1721 en 18 juli 1720 ter dood zijn gebracht.

Een veldwachter kwam naar de voortvluchtige slaaf op zoek. Deze slaaf was 5 à 6 maanden bij zijn meester gebleven. Daarna was hij samen met Sapio opnieuw gevlucht. De meester had hem vastgebonden om hem naar Kaap de Goede Hoop te brengen, maar hij wist zijn boeien los te maken en vluchtte. Bij de plaats van zijn meester hielden ze zich schuil met 2 schapen die ze van de schaapherder van hun meester hadden gekregen. Toen ze die aan het braden waren, werden ze gestoord door de knecht van zijn meester. De gevangene vluchtte toen naar de Tijgerbergen, naar de boerderij van landbouwer Claasz de Westhuijsen. Daar ontmoette hij een slavin met wie hij eerder was gevlucht. Na een gesprek ging zij terug naar huis en vertelde dat hij daar was. Een kleermaker die daar was arresteerde hem en leverde hem uit aan justitie.

De zaak werd geregistreerd en ondertekend door Jacob Voet in de kantlijn. Het document werd voorgelegd aan de rechtbank op 18 juli 1720. Dit werd bevestigd door Sibault Senet, die een ondergeschikte rol had.

Augustus gooide een bediende op de grond en gaf zijn vrienden het bevel om die goed vast te binden. Hij zei daarbij: "Jullie moeten hem goed vastbinden, hij hoeft niet bang te zijn, ik zal het verantwoorden bij de Compagnie." Hierop nam Jacob een touw van een ander over en bond daarmee de weerloze man vast. Tijdens het vastbinden zei hij tegen het slachtoffer dat hij hem dit betaald zou zetten omdat het slachtoffer hem eerder had laten vastbinden.

Jacob van Madagascar, een slaaf van Alleta Verweij van ongeveer 20 jaar, Juli van Batavia, eigendom van Arij van Jaarsvelt van 33 jaar, Alexander van Batavia, slaaf van Hans Jes van ongeveer 30 jaar, Salamat van Maccasser, eigendom van landbouwer Claas Prinsloo van ongeveer 34 jaar, Polacq van Atchin, slaaf van Jan Carstensz van ongeveer 40 jaar, en Augustus van Bengalen, eigendom van Abraham de Clercq van ongeveer 24 jaar, waren gevangenen.

Deze gevangenen hebben vrijwillig bekend, zonder marteling of dwang, dat zij ongeveer een jaar geleden zijn weggelopen van hun eigenaren. Ze vluchtten samen met:

• Antonij, een slaaf van Claas van der Westhuijsen
• Een slaaf genaamd Bastiaan
• Twee slaven genaamd Antonij en Fortuijn

Ongeveer een jaar geleden zijn 6 gevangenen van hun meesters weggelopen. De volgende personen zijn gevlucht:

• Een slaaf genaamd Antho van zijn meester Claas van de Westhuijsen
• Een slaaf genaamd Bastiaan
• Twee slaven genaamd Anthonij en Forthu

Ze hebben verschillende spullen meegenomen:

• Een deken
• Slaapspullen
• Een geweer
• Een rol tabak

Ze zijn naar de Piketberg gevlucht. Onderweg sloten zich bij hen aan:

• Augustus, een slaaf van burger Gockelius, met een geweer, kruit en kogels
• Jan, Februrij en Scipio
• Cupudo en Cassie van Abraham Provoo, elk met een geweer, kruit en kogels
• Aron van Ignatius Marre met een geweer
• Twee slaven en een slavin van Claas Prins

De slaaf Alexander verscheen voor de Raad van Justitie van het gouvernement. Hij werd ondervraagd door landvoogd Jacob Voet. Alexander was eigendom van landbouwer Hansjes.

Alexander vertelde dat hij:

• Geboren was in Batavia
• Ongeveer 30 jaar oud was
• Een jaar geleden eerst naar Franse Hoek was gegaan met de slaaf Bastiaan
• Daarna naar de Piketbergen trok
• Bij de Paardeberg andere weggelopen slaven tegenkwam:

• Palacq uit Atjeh, slaaf van Jan Cartensz
• Drie jongens van Claas Prinsloo: Christoffel, Alexander, Salamat en slavin Leena
• Twee van Abraham Provo: Cupido en Casje
• Twee van Claas van de Westhuijsen: Jacob en Anthoni
• Drie van Steeven Riel: Januari, Febri en Scipio
• Een van Arij Jaars: Juli
• Een van Goekilius: Augustus
• Drie van Abraham de Clercq: Anthoni, Valentijn en nog een slaaf