Transcripties » Recent gemaakte samenvattingen van herkende teksten

De slaaf Cato vertelt dat hij halverwege april samen met de slaaf Julij en slavin Sietje was weggelopen van de plaats van hun eigenaar. De reden hiervoor was dat Sietje een hemd van haar mevrouw had gestolen. Cato had geholpen met het wassen van dit hemd en toen hun mevrouw hierachter kwam, waren ze bang voor straf. Samen met Julij, die al een tijd een relatie had met Sietje, vluchtten ze naar het gebergte. Cato ging soms naar beneden.

Er was ook een vermoorde slaaf, die alleen in een tuin sliep. Omdat de moord was gepleegd nadat de drie slaven waren weggelopen, werden zij verdacht. Door hun verwondingen konden ze eerst niet ondervraagd worden. Toen ze weer konden praten, werden ze verhoord door de Raad van Justitie.

De slaven Cato, Sietje en Julij hadden groente gestolen uit de tuin van burger Harmanus Smiets. Ze brachten deze groente naar het gebergte waar ze deze samen hebben opgegeten. Toen ze zagen dat er houthakkers aankwamen werden ze bang dat ze ontdekt zouden worden. Volgens Cato vroegen Sietje en Julij hem om hen te doden. Hij nam zijn mes en verwondde Sietje en Julij. Daarna probeerde hij zichzelf de keel door te snijden. Sietje vertelt een andere versie. Cato zou hebben gezegd dat ze beter samen konden sterven dan gevangen worden genomen. Sietje stemde in maar vroeg om niet van voren verwond te worden omdat ze bang was. Daarna verwondde Cato eerst haar, toen Julij en tenslotte zichzelf. Julij vertelt dat de houthakkers hem hadden gevraagd of hij iets wist van een moord in de tuin van burger Thieleman. Hij antwoordde dat hij daar niets van wist.

Een groep moordenaars zwierf rond met stroperij als doel. Ze kwamen terecht bij de landgoed van een landheer in de Tijgerbergen. De verdachte werkte daar als veehoeder. Hij kwam de groep tegen toen hij met het vee in het veld was, boven het landgoed in de bergen. De groep verbleef daar enkele dagen. De verdachte sprak meerdere keren met hen, vooral met zijn voormalige medeslaaf Alexander en Fortuijn, die eigendom waren van oud-raadslid Johannes Kruijwaagen. Deze twee waren de leiders van de groep. De verdachte gaf hen brood en dagga (cannabis). Hij zou hen ook wijn hebben gegeven als hij die had kunnen krijgen. Uiteindelijk vertelde de verdachte de groep moordenaars dat ze 's avonds van de berg af moesten komen naar het landgoed. Hij wilde hen de kans geven zijn landheer en diens hele familie te vermoorden.

Op de rechtbank werden 12 mensen aangeklaagd voor gewelddadige moord, roof en andere ernstige misdaden. Ze werden ter dood veroordeeld en daarna terechtgesteld. Een van de verdachten bleek contact te hebben gehad met een groep weggelopen slaven die zich in de bergen schuilhielden. 3 van zijn eigen slaven waren daar ook bij: Alaader, Thomas en Lodewijk. Deze slaven waren eerder weggelopen van zijn grond en hadden zich aangesloten bij andere weggelopen slaven van de weduwe van Rooijen en oud-raadslid Johannes Cruijwaagen. Deze groep weglopers is later in de Slangehoek naar de boerderij van landbouwer Hercules du Pree gegaan. Daar hebben ze du Pree, zijn oudste dochter en de aanwezige landbouwer Louis Swart vermoord.

De ondernemer Johannes Needer, die tijdelijk de functie van fiscaal uitvoerde, diende op 8 december een rechtszaak in bij rechtbankpresident Hendrik Swellengrebel en de raad van justitie. De zaak was gericht tegen de slaaf Fortuijn van Rio de Lagoa, die eigendom was van de boer Andries Hesselbaart. Fortuijn was gevangen genomen en werd beschuldigd van:

• Contact houden met een groep moordenaars
• Het waarschuwen van deze moordenaars om naar de boerderij van zijn eigenaar te komen om hem te vermoorden

Om deze redenen wilde men hem onder verhoor nemen.

De getuige gaf aan dat de beschuldigden wel aangekomen waren maar dat ze niet gewaarschuwd waren dat ze bij zonsondergang met z'n allen van het gebergte moesten afdalen. Dit had moeten gebeuren om de moord uit te kunnen voeren. Die avond waren ze allemaal met wapens het huis binnengevallen. Dit is vastgelegd in de gevangenis of kamer van de verdachte, in aanwezigheid van:

• President H. Swellengrebel
• C. Brand
• J.T. Rhenius
• N. Heijning
• R. Tulbagh
• M. Bergh
• H.J. Prehn

Deze heren waren allen lid van de raad en hebben het document ondertekend.

Antonio is ondervraagd over uitspraken naar een meisje. Hij heeft gezegd dat 'de baas zijn hoofd niet gek moet maken' en dat hij wel wist wat hij zou doen. Dit leek een dreigement om zijn meester te vermoorden.

Antonio zegt dat Alexander brood van andere slaven en uit zijn knapzak heeft gestolen. Alexander zou gezegd hebben dat hij zou terugkomen om eten te zoeken. Hij kwam gewapend met andere slaven twee keer terug met brood. Ze maakten plannen om de meester en zijn kinderen te vermoorden.

Er werd onduidelijk gesproken over wie van de familie ze precies wilden vermoorden - de meester of zijn dochter.

Op 26 september 1738 verscheen de slaaf Fortuijn van Rio de Lagoa voor de Raad van Justitie in het Kasteel van de Goede Hoop. De slaaf, die eigendom was van landbouwer Andries Hesselbaart, werd in de martelkamer 3 keer ondervraagd. Dit gebeurde nadat zijn medeslavenslaven Alexander, Thomas en Lodewijk waren weggelopen van de boerderij. Er werd hem gevraagd of hij tegen de dienstmeid Magteld had gezegd dat het hem speet dat zijn mevrouw en haar zoon vermoord zouden worden.

De scherprechter (beul) moest de veroordeelde op de gewone executieplaats in Leeuwarden ter dood brengen door middel van ophanging. Daarna moest het dode lichaam buiten de stad worden opgehangen en daar blijven tot het door vogels en het weer verteerd was. De betaling van de rechtszaak moest ook worden voldaan. Zo stond in de akte getekend door I.S. Needer op 16 oktober 1738, bevestigd door E.A. de Grandpreez.

De officier van justitie Johannes Needer heeft een rechtszaak aangespannen tegen Sabiel, een lijfeigene uit Malabar. Sabiel was voorheen eigendom van de vermoorde boer Hercules Du Preez. Hij wordt beschuldigd van samenwerking met een groep gewapende weggelopen slaven. De aanklacht is overhandigd aan de raad onder leiding van president Hendrik Swellengrebel.

Het gaat over een rechtszaak waarbij marteling (pijnigen) werd gebruikt. Er waren 3 soorten marteling:

• Bij de 1e en 2e soort mocht iemand alleen bedreigd worden met marteling als er te weinig bewijs was
• De 3e soort marteling mocht alleen worden toegepast als er al voldoende bewijs was

Als iemand na de volledige marteling bleef ontkennen, werd dit gezien als koppigheid. De ontkenning kon dan niet meer als bewijs van onschuld dienen. De beschuldigde hoefde dan niet opnieuw gemarteld te worden, maar kon wel gestraft worden. Andere rechtsgeleerden waren het hier ook mee eens. De aanklager eiste dat de gevangene definitief veroordeeld zou worden.

Magteld van de Caab verklaarde op 17 september 1738 in Kaap de Goede Hoop dat haar getuigenis helemaal waar was. Ze bevestigde dit in het bijzijn van de slaaf Fortuijn van Rio de Lagoa. De verklaring werd afgenomen door raadsleden P.R. de Savoije en H.I. Prehn van de Raad van Justitie. Secretaris J. de Grandpreez ondertekende het document.

De samenvatting gaat over een rechtszaak waarin een slaaf 3 keer gemarteld werd maar niets bekende. De aanklager vindt dat de slaaf toch de doodstraf moet krijgen. Mr Simon van Leeuwen heeft in zijn boek over strafrecht geschreven over marteling. Hij schrijft dat in Nederland en omliggende landen alleen volledig gemarteld mocht worden als er eerst voldoende bewijs was. Hij vraagt zich af of iemand na zo'n marteling zonder bekentenis vrijgesproken zou kunnen worden.

De slaaf Fortuijn had tegen zijn baas gezegd dat hij hem niet boos moest maken. Hij wist wat hij zou kunnen doen. Daarnaast dreigde Fortuijn de dochter van zijn baas te slaan met een stuk brandhout, enkele dagen nadat drie anderen waren weggelopen.

Dit werd opgetekend op het kantoor van justitie van het kasteel de Goede Hoop in aanwezigheid van de klerken Adriaan Van Schoor en Hendrik Emanuel Blanckenberg als getuigen. Zij hebben dit document samen met de secretaris ondertekend.

De gevangene was van plan om op een avond van het gebergte af te komen om zijn landheer en diens familie te vermoorden. De andere daders hebben dit bekend en zijn hiervoor ter dood veroordeeld. Ze kwamen 's avonds gewapend vanaf het gebergte naar de plaats waar hun landheer aan tafel zat. Tijdens het verhoor in de martelkamer bekende de gevangene dat hij al eerder van plan was zijn baas te vermoorden zodra deze hem kwaad zou maken. Hij bedoelde daarmee dat hij zijn landheer zou doden zodra deze hem ook maar een klein verwijt zou maken. Volgens de aanklager zou dit voornemen alleen al genoeg zijn om de gevangene zwaar te straffen, laat staan alle andere aanklachten tegen hem.

Hij zei dat hij van plan was zijn baas te vermoorden als deze hem boos zou maken. Na 3 martelsessies bleef de beschuldigde volhouden dat hij niets te maken had met de moordenaarsbende en ontkende dat hij had aangeraden zijn werkgever te vermoorden.

De aanklager herhaalt de misdaden waar de beschuldigde zich schuldig aan heeft gemaakt:

• Hij heeft met de moordenaarsbende gesproken en plannen gemaakt
• Hij heeft hen voorzien van voedsel en drugs (dagga), en wilde ook wijn regelen bij weduwe Van Rooijen
• Hij heeft de moordenaarsbende gewaarschuwd

Op onbekende datum werd voor Hendrik Swellengrebel, de president van de Raad van Justitie van het bestuur, een aanklacht ingediend door Johannes Needer. Needer was tijdelijk aangesteld als officier van justitie. De aanklacht was tegen Fortuijn, een slaaf uit Rio de Lagoa die eigendom was van boer Andries Hesselbaart. Fortuijn zat op dat moment gevangen. Hij werd beschuldigd van:

• Contact onderhouden met een groep moordenaars
• Deze moordenaars waarschuwen om naar de boerderij van zijn eigenaar te komen
• Dit doen met het doel zijn eigenaar te laten vermoorden

De officier eiste de doodstraf tegen Fortuijn.

Op 25 september werd een gevangene verhoord en gepijnigd. Na het martelen in de raadszaal en daarna zonder pijn of boeien bekende hij dat hij twee dingen eerder ontkend had:

• Hij had tegen de dienstmeid Magteld gezegd dat het hem speet dat zijn mevrouw en haar zoon vermoord zouden worden.
• Hij had tegen Magteld gezegd dat als zijn baas hem niet gek moest maken, hij wel wist wat hij zou doen.

Catharina Creijnouw, een meisje van 14 jaar, heeft een verklaring afgelegd aan Johannes Needer, die tijdelijk werkzaam was als fiscaal. Ze vertelde dat de veewachter van haar stiefvader Andries Hesselbaart, genaamd Fortuijn van Rio de Lagoa, haar ongeveer een maand voor de aanval en verwonding van haar stiefvader door weglopers had verteld dat hij het jammer vond dat haar moeder en broer door weggelopen slaven zouden worden vermoord, maar haar vader en zijzelf niet. Ze had dit aan haar vader verteld. Ze verklaarde dit onder ede aan de Kaap de Goede Hoop.

J. de Grandpreez, secretaris, en andere leden van de raad van justitie hebben het document samen met de getuige ondertekend, met de secretaris als laatste.

De rechtbank besliste dat Fortuijn van Bengalen ter dood veroordeeld werd. Hij moest naar de gebruikelijke plaats voor executies gebracht worden. Daar zou hij aan de beul worden overgedragen. Hij zou op een kruis worden vastgebonden en zonder genade levend geradbraakt worden. Hij moest op het kruis blijven liggen tot hij zou sterven. Daarna zou zijn lichaam naar de executieplaats buiten de stad worden gesleept.

Op 7 augustus 1738 werd in het Kasteel de Goede Hoop een vonnis uitgesproken. Dit vonnis werd op 9 augustus 1738 uitgevoerd. De veroordeelde werd op een rad gelegd en daar achtergelaten als prooi voor de vogels. De veroordeelde moest ook de gerechtskosten betalen.

Het vonnis werd ondertekend door:

• Hendrik Swellengrebel
• J.F. Rhenius
• N. Heijning
• C. Brand
• I. Moller
• R. Tubagh
• M. Bergh
• Cornelis Eelders
• P.R. De Savoije
• Hendrik Oost Eksteen
• H.J. Piehn
• A. Cloppenburg
• I. De Grandpreez (secretaris)
• D.V. Henghel

Damon van Nias, die ongeveer 36 jaar oud was en slaaf van de oud-burgerraad Johannes Cruijwaagen, vertelde het volgende aan het gerecht van Kasteel de Goede Hoop:

In mei was hij samen met andere slaven weggelopen van hun eigenaren uit Tijgerberg. Dit waren:

• Van Johannes Cruijwaagen: Fortuijn, Matthijs, Iannuarij, Dathan, Meij en Pamnaij
• Van Andries Hesselbaart: Alexander, Lodewijk en Thomas
• Van weduwe Van Rooijen: Alexander

Ze gingen samen naar Plange Hoek bij de boerderij van Hercules du Pree. Daar stalen ze twee schapen uit zijn kudde, terwijl de schaapherder toekeek. De schaapherder zei tegen Thomas dat hij naar zijn baas moest komen voor brood en gezouten vlees. Thomas ging toen die kant op.

Hij stond op nadat hij het meisje misbruikt had. Hij dreigde haar te vermoorden als ze aan haar werkgever zou vertellen wat hij had gedaan. Hij zei ook dat ze haar met bloed bevlekte kleren moest wassen. Daarna ging hij weg zonder nog naar haar om te kijken. Het kind bleef helemaal bebloed en verzwakt liggen vanaf de middag tot de avond. Haar moeder, die haar was gaan zoeken omdat ze niet thuis kwam, vond haar in deze toestand en bracht haar naar huis. Omdat zulke verschrikkelijke daden in een land met rechtspraak niet onbestraft kunnen blijven, maar juist streng bestraft moeten worden om anderen af te schrikken.

De slaaf Fortuijn van Bengalen, eigendom van burger Bernardus Van Biljon, ongeveer 30 jaar oud, heeft zonder dwang bekend dat hij op 1 juli van zijn meester's huis in Stellenbosch wegging om brandhout te zoeken. Bij een plankenbrug niet ver van Stellenbosch ontmoette hij een slavenmeisje genaamd Lea, eigendom van boer Pieter Venters. Lea was daar de paarden van haar meester aan het hoeden. Het meisje was tussen de 8 en 9 jaar oud. Fortuijn zei tegen haar dat ze met hem mee moest gaan in de bosjes om met hem te slapen. Toen ze weigerde, greep hij haar bij de armen, trok haar de bosjes in en verkrachtte haar op gewelddadige wijze, ondanks haar geschreeuw.